Một thành phố, hai thế giới bữa sáng
Bữa sáng ở đô thị hiện nay là bức tranh phân hóa rõ rệt giữa những set ăn cao cấp có giá hàng trăm nghìn đồng và các món ăn sáng bình dân như bánh mì, xôi vẫn cố giữ mức 20.000-30.000 đồng; sự khác biệt này không chỉ nằm ở hương vị và trải nghiệm mà còn phản ánh áp lực giá cả thực phẩm lên cả người tiêu dùng lẫn tiểu thương quán ăn. Ăn sáng đã không còn là khoản chi “lặt vặt” mà trở thành dòng chi cố định buộc mỗi người phải tự tính toán lại ngân sách và thói quen hàng ngày. Nhìn vào bữa sáng, có thể thấy rõ sự chia tầng của đời sống đô thị. Một bên là những trải nghiệm ẩm thực được thiết kế như “nghi lễ” buổi sáng, một bên là những gói xôi, ổ bánh mì giá rẻ mà công nhân, nhân viên văn phòng, phụ huynh có con nhỏ trông cậy mỗi ngày. Câu hỏi không còn là “ăn gì cho ngon” mà là “ăn gì để vừa túi tiền mà vẫn no bụng?”.
Bữa sáng kiểu Nhật 300.000 đồng: nghi lễ dành cho số ít
7h sáng, tại một hẻm trên đường Lê Thánh Tôn, phường Bến Nghé, một tiệm cơm Nhật nhỏ mở cửa đón những lượt khách đầu tiên trong ngày, khi các quán bên cạnh vẫn còn tối đèn. Không gian chỉ có 14 ghế, mỗi lượt khách được 50 phút dùng bữa, sau đó quán cần thêm 10 phút để dọn dẹp và chuẩn bị lượt tiếp theo. Bữa sáng được xây dựng theo tinh thần ichiju sansai, gồm cơm, một món canh và ba món ăn kèm, với giá gần 300.000 đồng cho một set, cơm và trà không tính thêm phí. Ở đây, cá hồi nướng 220-240 g được chăm chút đến từng lần trở mặt, gạo Yumepirika nhập từ Hokkaido, gia vị kết hợp giữa nước mắm Phú Quốc và xì dầu Kyushu. Đây là kiểu bữa sáng biến việc ăn thành trải nghiệm. Nhưng với người Việt như Nguyễn Thùy, dù đánh giá “đồ ăn ở đây ngon”, mức giá gần 300.000 đồng cho bữa sáng khiến cô phải thừa nhận khó có thể ăn thường xuyên. Bữa sáng kiểu Nhật vì thế trở thành lựa chọn của số ít người sẵn sàng chi trả cho một nghi lễ ẩm thực, hơn là giải pháp ăn sáng cho số đông.
Bánh mì, xôi 20.000-30.000 đồng: trụ cột của ăn sáng bình dân
Ở phía đối lập với set cơm Nhật 300.000 đồng là thế giới ăn sáng bình dân, nơi bánh mì giá rẻ và xôi trở thành “phao cứu sinh” ngân sách cho hàng triệu cư dân. Bánh mì, xôi đang là phương án vừa túi tiền hơn, trong khi bún, phở được cân nhắc kỹ hoặc chỉ ăn thỉnh thoảng. Mức 20.000-30.000 đồng hiện vẫn có thể tìm thấy những phần xôi, bánh mì bình dân, nhưng lựa chọn bắt đầu thu hẹp nếu muốn một bữa sáng đầy đủ hơn hoặc một món nước. Anh Ngô Văn Thành, mỗi sáng rời nhà lúc 7h15, từng quen với ổ bánh mì 20.000 đồng, nay phải trả 25.000-30.000 đồng; với xôi, hộp 20.000 đồng “ít lắm”, anh thường phải chọn hộp 30.000 đồng mới đủ ăn. Một ổ bánh mì hiện có giá khoảng 25.000-35.000 đồng, trở thành lựa chọn quen thuộc cho bữa sáng nhanh gọn. Theo một nhận định từ nguồn tin, “chỉ riêng tiền ăn sáng mỗi tháng cũng mất hơn 1 triệu đồng/người”, khi mỗi ngày một công nhân chi khoảng 30.000 đồng cho một ổ bánh mì. Điều này cho thấy với tần suất lặp lại hàng ngày, ăn sáng bình dân vẫn là lựa chọn chủ lực nhưng đã bắt đầu chạm ngưỡng đau ví.
Tiểu thương quán ăn giữa gọng kìm giá cả thực phẩm
Nếu người ăn sáng phải co kéo ngân sách, thì tiểu thương quán ăn cũng đang căng mình giữa áp lực giá cả thực phẩm. Nguyên liệu làm một tô bún bò đều tăng: thịt bò từ khoảng 150.000 đồng/kg lên 180.000 đồng/kg, xương bò từ 50.000 đồng/kg lên 60.000 đồng/kg. Một chủ quán bún bò đang bán 45.000 đồng/tô, trong khi trước đây giá là 40.000 đồng, buộc phải tăng thêm 5.000 đồng để bù chi phí. Nhưng tăng giá không phải lúc nào cũng là lựa chọn dễ dàng, vì mỗi vài nghìn đồng thêm vào là vài chục nghìn đồng nhân lên theo tháng với người lao động. Ở một quán bán bánh mì, chủ quán cho biết giá bán hiện dao động 25.000-35.000 đồng/ổ; trong khi chi phí đầu vào tăng, người này chưa điều chỉnh giá mà chọn giảm lượng nguyên liệu mỗi ổ. Một số tiểu thương khác, bán hủ tiếu, bánh canh, bún bò, bún riêu, cho hay hầu hết nguyên liệu đầu vào đều tăng: giá tôm từ 180.000 đồng/kg lên 200.000 đồng/kg; thịt tươi từ 120.000 đồng/kg lên 130.000 đồng/kg; giá gas hơn 500.000 đồng/bình. Điều này cho thấy cùng một áp lực chi phí, người bán buộc phải “co kéo”: người tăng giá, người chấp nhận giảm lợi nhuận, người cắt bớt nguyên liệu để giữ chân khách.
Tính lại thói quen ăn sáng: giải pháp nào bền vững?
Khi một tô phở thấp nhất cũng 60.000 đồng, ba tô thêm khăn, trà đá dễ chạm mốc 200.000 đồng, nhiều gia đình như chị Nguyễn Thị Hằng chọn quay về căn bếp, dậy sớm để nấu ăn thay vì ăn ngoài thường xuyên. Với các cặp vợ chồng công nhân, bài toán là chuyển từ việc mua sẵn đồ ăn sáng sang mua bánh mì, trứng về tự làm, nhằm “giảm được một nửa tiền ăn mỗi sáng”. Như nguồn tin nhận định, câu chuyện giá bữa sáng không chỉ nằm ở việc một ổ bánh mì tăng thêm vài nghìn hay một tô bún tăng giá, mà nằm ở chỗ khoản chi này lặp lại mỗi ngày khiến người tiêu dùng phải thay đổi cả cách lựa chọn và chuẩn bị bữa ăn. Thực tế, mức 20.000-30.000 đồng cho một bữa sáng ở thành phố đang dần trở thành “ranh giới” giữa ăn sáng bình dân và những món nước, món cao cấp. Bánh mì giá rẻ, xôi, thậm chí các món ăn vặt như bánh tráng nướng nếu giữ được mức giá vừa túi tiền, vẫn có cơ hội bán vài trăm phần mỗi ngày và duy trì dòng khách ổn định. Nhưng về lâu dài, không thể kỳ vọng tiểu thương mãi gánh hộ người mua. Muốn bữa sáng bình dân tồn tại bền vững, cần một cách nhìn thẳng vào bài toán chi phí: từ chuỗi cung ứng thực phẩm, mặt bằng, đến những hỗ trợ thực tế cho nhóm tiểu thương đang giữ nhịp ăn sáng cho cả thành phố.
