Khám sức khỏe miễn phí toàn dân là gì – và vì sao đây là bước ngoặt?
Khám sức khỏe miễn phí toàn dân là chương trình tầm soát sức khỏe định kỳ, được tổ chức phi địa giới hành chính, bảo đảm mọi người dân đều được kiểm tra sức khỏe tổng quát, xét nghiệm cơ bản và lập hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý liên tục, không phân biệt tuổi tác hay hoàn cảnh kinh tế. Từ năm 2026, toàn bộ người dân TPHCM được khám sức khỏe định kỳ miễn phí, không cần quay về nơi đăng ký thường trú hay tạm trú, mà có thể khám tại bất kỳ trạm y tế hay cơ sở được phân công thuận tiện với lịch sống và làm việc. Đây không chỉ là mở rộng dịch vụ chăm sóc y tế công cộng, mà là thay đổi tận gốc tư duy: y tế không đợi bệnh nhân tìm đến, mà chủ động đi tìm nguy cơ bệnh để ngăn chặn từ sớm.
Từ chữa bệnh sang phòng chống bệnh chủ động: sự dịch chuyển mang tính hệ thống
Điểm đáng giá nhất của chính sách khám sức khỏe miễn phí không nằm ở con số người được khám, mà ở việc đảo chiều cả hệ tư duy y tế: từ chữa bệnh sang phòng chống bệnh chủ động. Khi mục tiêu cốt lõi là bảo đảm 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ miễn phí, hệ thống y tế buộc phải đặt tầm soát sức khỏe định kỳ lên hàng ưu tiên, đặc biệt với các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư và sức khỏe tinh thần. Theo Giám đốc Sở Y tế Tăng Chí Thượng, thông qua các đợt khám sức khỏe, nhiều trường hợp bệnh không lây nhiễm và yếu tố nguy cơ đã được phát hiện sớm để tư vấn, theo dõi và điều trị kịp thời. Đây là bằng chứng rõ ràng rằng khi phòng bệnh được làm đúng nghĩa, chi phí lâu dài của hệ thống sẽ giảm, còn tuổi thọ sống khỏe của người dân tăng lên.
Người dân ở trung tâm: từ câu chuyện bà Hồng, bà Viên đến lao động nghèo
Cách dễ thấy nhất để đo xem chính sách chăm sóc y tế công cộng có đặt người dân ở trung tâm hay không, là nhìn vào những ai vốn bị bỏ lại phía sau. Bà Lê Thị Hồng, 69 tuổi, trước đây chỉ tự mua thuốc mỗi khi đau đầu vì sợ tốn tiền, đến khi nghe tin khám sức khỏe miễn phí mới đi kiểm tra và phát hiện mình bị tăng huyết áp. Bà vừa mừng vừa ngạc nhiên vì lần đầu bệnh được gọi tên, kèm theo túi quà cháo, sữa, thuốc. Cách chăm sóc này khác hẳn cách y tế thụ động, chờ người bệnh tự đến và tự trả giá. Ở Hiep Phước, bác sĩ phải đi đường đất trơn trượt, men bờ kênh đến tận nhà bà Nguyễn Thị Viên 94 tuổi, phát hiện vết loét nhiễm trùng trên lưng do điều trị tiểu đường bị gián đoạn. Khi đội khám lưu động chịu khó đến từng ngõ nhỏ, người cô đơn, người già yếu, người khuyết tật mới thật sự bước vào tầm ngắm của chính sách.
Xóa rào cản hành chính và bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ
Một chính sách tốt sẽ vô nghĩa nếu người dân bị chặn lại bởi giấy tờ và thủ tục. Mô hình cũ buộc người dân phải khám đúng nơi đăng ký thường trú hay tạm trú, trong khi đời sống đô thị đòi hỏi sự linh hoạt. Việc cho phép khám "phi địa giới hành chính" là đòn bẩy mạnh mẽ: người lao động tự do, người ở trọ, người đi làm xa nhà có thể ghé bất kỳ trạm y tế thuận đường để khám sức khỏe miễn phí, thay vì bỏ qua vì bất tiện. Các trạm y tế xã, phường được chọn làm hạt nhân, được tăng cường bác sĩ trẻ, bác sĩ nội trú và chuyên gia tuyến cuối luân phiên cắm chốt. Song song, đội khám lưu động khám cả thứ bảy, chủ nhật, thậm chí ban đêm cho nhóm phải mưu sinh ban ngày. Khi 100% dân số là mục tiêu, không thể để địa chỉ hộ khẩu hay giờ làm việc trở thành lý do khiến ai đó bị bỏ quên.
Con số biết nói: từ chiến dịch ngắn hạn đến nền tảng lâu dài
Tính đến ngày 23/8, hơn 3,1 triệu người dân đã được khám sức khỏe, đạt 24,4% kế hoạch; hơn 3 triệu người đã có hồ sơ sức khỏe điện tử. Trước đó, từ khoảng 30.000–40.000 lượt khám mỗi tuần, chiến dịch đã tăng tốc lên 300.000–400.000 người mỗi tuần trong ba tuần gần đây. Những con số này cho thấy hệ thống y tế không chỉ đưa ra khẩu hiệu mà đang vận hành thực tế ở quy mô lớn. Đáng chú ý, hai nhóm trọng tâm là khoảng 407.000 người lao động và hơn 525.000 trẻ mầm non, học sinh đã được khám. Vấn đề giờ không còn là "có làm hay không", mà là làm sao duy trì sau khi chiến dịch kết thúc. Sở Y tế đã xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng công tác khám sức khỏe toàn dân và sẽ đánh giá tất cả cơ sở tham gia từ tháng 9, biến chương trình từ phong trào thành chuẩn mực lâu dài. Một thành phố được gọi là văn minh không phải vì công trình lớn, mà vì cách nó bảo vệ nhóm yếu thế bằng những chính sách cụ thể.
