Chưa có quy định riêng trong lần sửa luật này
Bảo hiểm xã hội bắt buộc là chế độ an sinh mà người lao động và bên sử dụng lao động phải tham gia theo nhóm đối tượng, điều kiện do pháp luật quy định; việc một nghề chưa được nêu riêng không đồng nghĩa đã có quyết định bắt buộc áp dụng cho nghề đó. Sáng 9/11, tại phiên thảo luận ở hội trường về các dự án luật liên quan đến lao động và bảo hiểm xã hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết cơ quan soạn thảo dự kiến chưa bổ sung quy định riêng về BHXH bắt buộc cho người làm việc không có quan hệ lao động, trong đó có tài xế xe ôm và người giao hàng công nghệ. Đây là điểm cần đọc đúng: tài xế công nghệ và shipper chưa bị đưa vào một diện bắt buộc riêng trong phương án đang hoàn thiện, chứ không phải Quốc hội đã khép lại khả năng mở rộng sau này. Tranh luận về độ bao phủ an sinh vẫn tiếp diễn.
Đề xuất mở rộng không đồng nghĩa áp dụng ngay
Sự nhập nhằng nằm ở khoảng cách giữa định hướng chính sách và nội dung cụ thể của dự luật. Dự thảo trình Quốc hội từng nêu đề xuất mở rộng BHXH bắt buộc với các nhóm lao động có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên; nhưng phương án đang được chỉnh lý chưa xác định quy định riêng hay thời điểm áp dụng cho lao động nền tảng số. Vì vậy, không nên biến một đề xuất có điều kiện thành thông báo rằng tài xế ứng dụng sắp phải đóng ngay. Theo phương án dự kiến, cơ quan soạn thảo báo cáo Chính phủ giữ thẩm quyền hiện hành: khi có nhóm lao động phù hợp nhưng chưa được luật quy định cụ thể, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét bổ sung đối tượng. Cách làm này để ngỏ lối mở rộng, nhưng cũng cho thấy lần sửa luật hiện tại chưa giải quyết dứt điểm vị thế của nhóm lao động phi chính thức.
BHXH tài xế công nghệ còn vướng cách xác định quan hệ làm việc
Với nhiều tài xế, câu hỏi không chỉ là có đóng hay không, mà còn là ai chịu trách nhiệm đóng và căn cứ nào xác định nghĩa vụ đó. Phần lớn tài xế công nghệ ký hợp đồng hợp tác với doanh nghiệp vận hành ứng dụng và được xác định là đối tác thay vì nhân viên. Mô hình này khiến việc đưa họ vào cơ chế vốn gắn với quan hệ lao động cần được đánh giá kỹ, thay vì chỉ thêm tên một nghề vào danh sách. BHXH shipper cũng nằm trong bài toán tương tự: mở rộng bảo vệ là cần thiết, nhưng thiết kế thiếu phù hợp có thể tạo gánh nặng không tương xứng với thu nhập và cách làm việc linh hoạt. Bộ Nội vụ cho biết việc mở rộng cho lao động phi chính thức, shipper và tài xế công nghệ vẫn đang được nghiên cứu, đánh giá để hướng tới tăng độ bao phủ mà không tạo gánh nặng bất hợp lý.
Lựa chọn hiện tại và lộ trình tiếp theo
Trong lúc chưa thuộc diện bắt buộc theo quy định, tài xế có thể tham gia BHXH tự nguyện để tích lũy thời gian hưởng lương hưu. Theo chính sách hiện hành, mức đóng bằng 22% mức thu nhập người tham gia lựa chọn làm căn cứ đóng. Đây là lựa chọn có ý nghĩa với người muốn duy trì tích lũy an sinh, nhưng không thay thế việc Nhà nước cần làm rõ cơ chế bảo vệ cho lao động nền tảng số. Bộ Nội vụ dự kiến tiếp tục nghiên cứu điều kiện mở rộng, đưa nội dung này vào Đề án cải cách chính sách tiền lương và BHXH, làm cơ sở hoàn thiện quy định khi sửa đổi toàn diện luật giai đoạn 2027-2028. Quốc hội dự kiến biểu quyết dự án luật sửa đổi vào ngày 21/11. Kết luận trước mắt khá rõ: chưa có nghĩa vụ bắt buộc riêng cho tài xế công nghệ trong phương án lần này; tranh luận chính sách vẫn còn phía trước.
