Chưa có quy định riêng trong lần sửa luật này
BHXH tài xế công nghệ là vấn đề xác định liệu người chạy xe, giao hàng qua ứng dụng có phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc hay không, trong bối cảnh quan hệ việc làm của họ thường không giống quan hệ lao động truyền thống. Sáng 9/11, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết phương án tiếp thu, chỉnh lý dự luật hiện dự kiến chưa bổ sung quy định riêng cho người làm việc không có quan hệ lao động và lao động trên nền tảng số như tài xế xe ôm, giao hàng công nghệ. Đây là lùi bước so với đề xuất trong dự thảo trình Quốc hội, vốn tính đến việc mở rộng diện bắt buộc cho nhóm có việc làm và thu nhập ổn định, thường xuyên. Nhưng phương án đang hoàn thiện chưa xác định đối tượng cụ thể hay thời điểm áp dụng. Vì vậy, đề xuất chưa trở thành chính sách; không nên hiểu đây là quyết định loại nhóm lao động này khỏi an sinh lâu dài.
Ranh giới giữa đối tác và người lao động
Lý do khó đưa lao động nền tảng số vào luật ngay nằm ở chính cách họ làm việc. Phần lớn tài xế ký hợp đồng hợp tác với doanh nghiệp vận hành ứng dụng và được xem là đối tác, không phải nhân viên. Trong khi đó, thu nhập thường dao động theo lượng khách và biến động thị trường, khác với tiền lương ổn định của người làm theo hợp đồng lao động. Doanh thu còn phải bù phí dịch vụ nền tảng, xăng xe, khấu hao phương tiện và các chi phí phát sinh. Bắt buộc đóng thêm khi chưa làm rõ căn cứ thu nhập và trách nhiệm của nền tảng có thể khiến người chạy bán thời gian hoặc thu nhập thấp càng khó xoay xở. Ngược lại, để họ đứng ngoài diện bắt buộc cũng đặt ra câu hỏi về quyền lợi an sinh. Bài toán chính sách vì thế không chỉ là có mở rộng hay không, mà còn là ai đóng, đóng trên căn cứ nào và chia sẻ nghĩa vụ ra sao.
Theo quy định được nêu trong nguồn, tổng mức đóng BHXH bắt buộc bằng 32% tiền lương: người lao động đóng 10,5%, còn người sử dụng lao động đóng 21,5%. Áp nguyên cơ chế này cho tài xế khi chưa xác định nền tảng có phải bên sử dụng lao động hay không sẽ khó khả thi. Đây là lý do cần phân biệt mục tiêu mở rộng an sinh với thiết kế cách đóng phù hợp.
Chờ nghiên cứu, mốc 2027–2028 chưa phải quyết định
Lộ trình được nêu hiện vẫn là dự kiến. Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá điều kiện mở rộng diện tham gia; vấn đề này dự kiến được xem xét trong Đề án cải cách chính sách tiền lương và BHXH, làm cơ sở hoàn thiện quy định khi sửa đổi toàn diện Luật BHXH giai đoạn 2027–2028. Điều đó chưa ấn định ngày bắt đầu đóng, nhóm nào sẽ thuộc diện, mức đóng ra sao hay doanh nghiệp nền tảng phải chịu trách nhiệm đến đâu. Trong lần sửa luật hiện tại, theo chương trình dự kiến, Quốc hội biểu quyết dự án vào ngày 21/11; mốc này cũng không đồng nghĩa với việc quy định riêng cho tài xế sẽ được thông qua. Cần đọc đúng trình tự: nghiên cứu và xem xét trong một đề án là bước chuẩn bị, không phải quyết định chính thức về nghĩa vụ đóng.
Khoảng trống trước mắt và lựa chọn của tài xế
Trong khi chờ hướng đi chính thức, tài xế không thuộc diện BHXH bắt buộc có thể tham gia BHXH tự nguyện để tích lũy thời gian hưởng lương hưu. Theo chính sách hiện hành, mức đóng tự nguyện bằng 22% thu nhập do người tham gia lựa chọn làm căn cứ. Lựa chọn này giúp duy trì con đường tích lũy cho tuổi già, nhưng khác với cơ chế bắt buộc vốn có phần đóng của người sử dụng lao động và nhiều chế độ đi kèm. Vì vậy, đóng BHXH tài xế không thể chỉ được bàn như một khoản khấu trừ mới; chính sách cần tính đến thu nhập thất thường, khả năng đóng góp và phần trách nhiệm của nền tảng. Kết luận hiện tại khá rõ: tài xế công nghệ chưa được đưa vào quy định riêng trong đợt sửa luật này, còn khả năng mở rộng vẫn để ngỏ. Giai đoạn 2027–2028 là mốc dự kiến nghiên cứu, không phải cam kết áp dụng.
