Hai cụm công nghiệp mới: bước xoay trục hạ tầng công nghiệp của Hải Phòng
Việc Hải Phòng khởi công hai cụm công nghiệp mới với tổng vốn đầu tư hơn 1.260 tỷ đồng là bước đi nhằm mở rộng quỹ đất sản xuất, tái cơ cấu không gian công nghiệp và nâng cao khả năng thu hút nhà đầu tư trong bối cảnh thành phố đặt mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế biển, dịch vụ – logistics và năng lượng sạch đến năm 2030. Đây không chỉ là các dự án hạ tầng đơn lẻ mà là động tác xoay trục chiến lược, dần dịch chuyển công nghiệp ra khỏi khu vực đô thị, đồng thời tạo ra các cụm công nghiệp Hải Phòng có cấu trúc hiện đại, nhiệm vụ rõ ràng trong chuỗi giá trị khu vực. Theo kế hoạch, hai cụm công nghiệp (CCN) dự kiến khởi công là CCN phía Tây Việt Hòa và CCN Thăng Long. Dự án được tổ chức khởi công nhân dịp Quốc khánh 2/9, cùng 5 dự án hạ tầng khác và một dự án trường học, đưa tổng mức đầu tư cả 7 công trình lên hơn 5.963,6 tỷ đồng. Việc “gói” các dự án lại trong cùng một sự kiện không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn cho thấy Hải Phòng muốn phát triển hạ tầng công nghiệp song song với hạ tầng xã hội và tái định cư, tránh cách phát triển công nghiệp thiếu đồng bộ như đã từng thấy ở nhiều địa phương.
CCN phía Tây Việt Hòa: không gian di dời công nghiệp và nâng cấp chất lượng tăng trưởng
CCN phía Tây Việt Hòa được triển khai tại phường Việt Hòa, khu vực trước đây thuộc thành phố Hải Dương, với tổng diện tích khoảng 59,9ha và vốn đầu tư hơn 731 tỷ đồng do Công ty TNHH Tân Hưng làm chủ đầu tư. Khoảng 42,1ha được bố trí cho đất nhà máy, kho tàng, tương đương khoảng 70% tổng diện tích, cho thấy định hướng rõ ràng: đây là không gian dành cho sản xuất, không phải một khu đô thị núp bóng khu công nghiệp. Điểm đáng chú ý của dự án không nằm ở con số diện tích mà ở vai trò "bãi đáp" cho chiến lược di dời. CCN phía Tây Việt Hòa được quy hoạch nhằm tạo quỹ đất sạch với hệ thống hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh, phục vụ di chuyển các cơ sở sản xuất tại CCN Tây Ngô Quyền và các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm ra khỏi khu vực đô thị. Sau khi đáp ứng nhu cầu di dời, phần diện tích còn lại sẽ được định hướng thu hút các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, gỗ, may mặc, hàng tiêu dùng, công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ. Cách thiết kế chức năng hai bước này nếu được thực hiện đúng sẽ giúp Hải Phòng giải hai bài toán cùng lúc: giảm áp lực môi trường ở lõi đô thị và nâng cấp chất lượng tăng trưởng thông qua chọn lọc ngành nghề.
CCN Thăng Long: gắn sản xuất với chuỗi nông nghiệp và ưu tiên công nghiệp sạch
Khác với CCN phía Tây Việt Hòa, CCN Thăng Long được thiết kế như một mắt xích gắn công nghiệp với nông nghiệp. Dự án triển khai trên diện tích hơn 61,8ha tại thôn Trung Hòa, xã Nam An Phụ, do Công ty TNHH Hạ tầng Thuận An Phát làm chủ đầu tư với tổng vốn hơn 532 tỷ đồng. Định hướng thu hút của cụm này là các ngành chế biến nông sản, thực phẩm, sản xuất thủ công mỹ nghệ, cơ khí chế tạo, hàng tiêu dùng và công nghiệp hỗ trợ. Điều đáng kỳ vọng là ưu tiên dành cho doanh nghiệp sử dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường và những ngành nghề có khả năng liên kết với chuỗi sản xuất nông nghiệp tại khu vực. Nếu triển khai nghiêm túc, CCN Thăng Long có thể trở thành mô hình phát triển khu công nghiệp đỡ lệch khỏi nền kinh tế địa phương: thay vì chỉ hút các dây chuyền gia công, cụm công nghiệp kết nối trực tiếp với vùng nguyên liệu, gia tăng giá trị cho nông sản và giảm rủi ro "bê tông hóa" nông thôn. Tuy vậy, thách thức lớn nằm ở việc Hải Phòng phải có chính sách rõ ràng để chọn nhà đầu tư thứ cấp đúng tiêu chí, thay vì để đất rơi vào tay những dự án công nghệ thấp nhưng chi phí đầu tư nhanh.
Quảng Ninh và CCN hỗ trợ Việt Hưng: mở rộng không gian công nghiệp Đông Bắc
Trong khi Hải Phòng tăng tốc với các cụm công nghiệp mới, Quảng Ninh đã khởi công Cụm công nghiệp hỗ trợ Việt Hưng như một phần trong 24 dự án chào mừng việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương và kỷ niệm Quốc khánh 2/9. Tập đoàn Thành Công bắt đầu nghiên cứu, đầu tư tại Quảng Ninh từ năm 2018 với định hướng phát triển công nghiệp ô tô gắn liền với đầu tư hạ tầng công nghiệp đồng bộ, bền vững, từng bước phát triển Khu công nghiệp Việt Hưng thành khu công nghiệp công nghệ cao thu hút các dự án ô tô và công nghiệp hỗ trợ ứng dụng công nghệ hiện đại, thông minh, thân thiện với môi trường. Cụm công nghiệp hỗ trợ Việt Hưng nằm liền kề Khu công nghiệp Việt Hưng, bổ sung không gian sản xuất cho doanh nghiệp vệ tinh, tăng cường liên kết với hoạt động sản xuất ô tô tại đây và được kỳ vọng tạo thêm một không gian công nghiệp được đầu tư đồng bộ, hiện đại. Một phát biểu đáng chú ý từ lãnh đạo doanh nghiệp là: “Sự kết hợp giữa Khu công nghiêp Việt Hưng và Cụm công nghiệp hỗ trợ Việt Hưng sẽ tạo điều kiện hình thành các cụm ngành như: Ô tô và công nghiệp hỗ trợ, Điện tử và linh kiện điện tử, Cơ khí chính xác, Logistics và kho bãi, Chế biến, chế tạo”. Với việc Quảng Ninh ưu tiên công nghiệp xanh, công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, cấu trúc công nghiệp Đông Bắc đang chuyển từ mô hình khai thác tài nguyên sang mô hình chuỗi giá trị sản xuất.
Không gian công nghiệp liên tỉnh và bài toán cạnh tranh khu vực
Điều chỉnh Quy hoạch thành phố Hải Phòng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050 đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm kinh tế biển, dịch vụ – logistics và năng lượng sạch hàng đầu cả nước. Sau khi Hải Phòng và Hải Dương hợp nhất, dư địa phát triển công nghiệp của thành phố được mở rộng đáng kể, hình thành không gian công nghiệp trải dài từ khu vực cảng biển, Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải đến các địa bàn công nghiệp phía Tây. Trong khi đó, Quy hoạch tỉnh Hải Dương xác định phương án phát triển cụm công nghiệp với tổng diện tích khoảng 3.210ha, trong đó có danh mục CCN thành lập mới như phía Tây Việt Hòa và khoảng 1.600ha CCN tiềm năng sẽ được xem xét triển khai khi đủ điều kiện. Ở phía Bắc, Quảng Ninh với Cụm công nghiệp hỗ trợ Việt Hưng bổ sung quỹ đất sản xuất tập trung, thu hút các dự án đầu tư thứ cấp, tạo việc làm và tăng giá trị sản xuất công nghiệp, đồng thời nâng cao lợi thế trong thu hút nhà đầu tư. Bức tranh này cho thấy cạnh tranh khu vực giữa Hải Phòng – Quảng Ninh – Hải Dương sẽ không còn là cạnh tranh giành dự án đơn lẻ, mà là cạnh tranh xây dựng hệ sinh thái công nghiệp sạch, công nghệ cao và chuỗi cung ứng gắn với cảng biển. Nếu các địa phương phối hợp quy hoạch và hạ tầng, khu vực Đông Bắc có cơ hội trở thành cực tăng trưởng công nghiệp mới, nhưng nếu phát triển rời rạc, rủi ro "thừa cung" đất công nghiệp và thiếu chất lượng dự án sẽ rất rõ.
