Kỷ lục 11,69 tỷ USD: Thành tích lớn nhưng không chỉ là chuyện khối lượng
Xuất khẩu gỗ Việt Nam là tổng giá trị giao thương các mặt hàng gỗ và sản phẩm gỗ ra thị trường quốc tế, phản ánh không chỉ năng lực khai thác, chế biến mà còn chất lượng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh thương mại gỗ ngày càng khắt khe. Trong 8 tháng, giá trị xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đã đạt 11,69 tỷ USD, cho thấy mức tăng trưởng đáng kể so với cùng kỳ và khẳng định gỗ vẫn nằm trong nhóm mặt hàng lâm sản quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, nếu nhìn đây như một thắng lợi trọn vẹn thì rất dễ lạc quan quá mức. Các con số đang nói rõ rằng mô hình tăng trưởng hiện nay vẫn thiên về sản lượng, trong khi yêu cầu của thị trường toàn cầu đang dịch chuyển nhanh sang giá trị gia tăng gỗ, tiêu chuẩn xanh và tính bền vững.
Thị trường gỗ Mỹ chiếm 49,9%: Lợi thế lớn đi kèm rủi ro tập trung
Hoa Kỳ hiện là thị trường gỗ Mỹ quan trọng nhất đối với xuất khẩu gỗ Việt Nam, chiếm tới 49,9% tổng giá trị gỗ và sản phẩm gỗ, tiếp theo là Trung Quốc với 15% và Nhật Bản 12,4% thị phần. Đây là cấu trúc thể hiện sức hút mạnh mẽ của ngành sản phẩm nội thất gỗ Việt Nam tại những thị trường lớn, nhưng đồng thời cho thấy rủi ro phụ thuộc. Đáng chú ý, "giá trị xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ 7 tháng sang thị trường Hoa Kỳ giảm 5,8%, trong khi thị trường Trung Quốc tăng 46,4% và Nhật Bản tăng 5,8%". Việc Mỹ vẫn chiếm gần nửa nhưng tăng trưởng lại chững lại là tín hiệu cảnh báo: nếu cạnh tranh thương mại gỗ chỉ dựa vào giá, Việt Nam dễ bị tổn thương trước biến động sức mua, chính sách thương mại và các tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt tại các thị trường này.
Châu Âu nổi lên: Giảm phụ thuộc và mở rộng không gian giá trị
Điểm sáng đáng chú ý trong bức tranh xuất khẩu gỗ Việt Nam là các thị trường châu Âu như Hà Lan và Đức tăng trưởng nhập khẩu mạnh từ Việt Nam, với mức tăng tương ứng 104% và 47% trong thời gian gần đây. Sự tăng trưởng này không chỉ bổ sung doanh số mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc thị trường theo hướng đa dạng hơn, giảm dần sự phụ thuộc vào thị trường gỗ Mỹ. Nếu doanh nghiệp biết khai thác tốt các hiệp định thương mại tự do, đặc biệt là EVFTA, thì đây là những thị trường có dư địa lớn cho sản phẩm nội thất gỗ chất lượng cao, thiết kế tinh tế và chứng nhận bền vững. Bài toán không phải là bán thêm bao nhiêu container, mà là chiếm được phân khúc giá cao hơn thông qua thiết kế, câu chuyện thương hiệu và chuẩn mực môi trường mà người tiêu dùng châu Âu ưu tiên.
Từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị gia tăng gỗ
Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động, yêu cầu về nguồn gốc nguyên liệu, truy xuất chuỗi cung ứng, chi phí logistics và tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao, nên cách cạnh tranh bằng giá rẻ đã trở nên lỗi thời. Lãnh đạo cộng đồng doanh nghiệp nhấn mạnh giai đoạn tiếp theo ngành gỗ phải "tập trung nâng cao chất lượng tăng trưởng… không thể chỉ cạnh tranh bằng giá và năng lực sản xuất mà cần cạnh tranh bằng thiết kế, thương hiệu, chất lượng, tính bền vững và khả năng đổi mới". Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp gỗ Việt cần chuyển dịch trọng tâm sang phát triển sản phẩm nội thất gỗ có hàm lượng sáng tạo cao, cải thiện công nghệ chế biến, đầu tư thiết kế và kể câu chuyện giá trị gia tăng gỗ rõ ràng cho khách hàng. Ai còn bám vào mô hình gia công giá thấp sẽ bị tụt lại khi các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu minh bạch chuỗi giá trị trở thành điều kiện tiên quyết.
Triển vọng sắp tới: Hội chợ nội thất và cuộc đua chất lượng
Ngành gỗ Việt Nam đang không chỉ nói về tăng lượng xuất khẩu, mà còn xem xét lại "xuất khẩu đến đâu, sản phẩm gì, giá trị gia tăng bao nhiêu và doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị ở vị trí nào". Sản lượng gỗ khai thác trong 8 tháng đạt hơn 16,6 triệu m3, cho thấy nguồn cung nguyên liệu đang tăng lên. Nhưng để chuyển nguồn lực này thành lợi thế lâu dài, ngành phải biến gỗ thô thành dòng sản phẩm nội thất gỗ có thiết kế, bản sắc và chứng nhận bền vững rõ ràng. Sự kiện VIFA ASEAN với chủ đề "Nơi hội tụ tinh hoa nội thất Đông Nam Á" là một trong những sân khấu quan trọng để doanh nghiệp thể hiện năng lực đổi mới và tiếp cận thị trường quốc tế. Nếu coi đây là cuộc đua về chất lượng hơn là số lượng, Việt Nam có cơ hội thoát khỏi hình ảnh "xưởng gia công" và bước lên tầng cao hơn của chuỗi giá trị gỗ toàn cầu.
