Dòng chảy du lịch Việt Nam – Trung Quốc đang lệch về một phía
Mất cân đối trong du lịch Việt Nam Trung Quốc là tình trạng lượng khách Việt Nam đi Trung Quốc tăng nhanh nhờ ưu đãi thị thực và kết nối, trong khi khách Trung Quốc Việt Nam tăng rất chậm dù vẫn chiếm tỷ trọng lớn, khiến cán cân lợi ích du lịch hai chiều nghiêng rõ về phía outbound của Việt Nam.
Trong quý 3, Việt Nam vươn lên thành thị trường gửi khách lớn thứ 3 tới Trung Quốc, một phần nhờ chính sách visa quá cảnh miễn phí 240 giờ được áp dụng từ tháng 8, cho phép công dân Việt Nam lưu trú tối đa 10 ngày tại 65 cửa khẩu mà không cần xin visa khi có vé đi tiếp sang nước thứ ba. Ngược lại, trong 9 tháng, Việt Nam chỉ đón khoảng 3,9 triệu lượt khách Trung Quốc, chiếm 22,4% tổng khách quốc tế nhưng tăng trưởng vỏn vẹn 1,5% so với cùng kỳ, thuộc nhóm thấp nhất trong các thị trường lớn. Nói cách khác, người Việt đang đổ xô sang Trung Quốc, còn dòng khách Trung Quốc vào Việt Nam gần như “đứng yên”.
Vì sao khách Việt sang Trung Quốc tăng mạnh?
Điểm bùng nổ nằm ở chính sách visa quá cảnh miễn phí. Từ 20/8, công dân Việt Nam được Trung Quốc bổ sung vào danh sách 57 nước được quá cảnh miễn thị thực 240 giờ, được phép du lịch, công tác, thăm thân trong thời gian lưu trú mà không phải xin visa truyền thống. Cùng lúc, khách Việt còn được miễn visa 30 ngày khi đến đảo Hải Nam, mở thêm một cửa ngõ nghỉ dưỡng biển giá cạnh tranh.
Chính sách thông thoáng đi kèm tăng trưởng kết nối: các chuyến bay thẳng, đường sắt xuyên biên giới được nối lại và mở rộng, giúp việc đi lại dễ hơn và rẻ hơn. Theo dữ liệu xuất nhập cảnh quý 3, người nước ngoài có 11,6 triệu lượt nhập cảnh Trung Quốc, tăng 15,6%, trong đó gần 9 triệu lượt theo diện miễn thị thực, chiếm 77,5% và tăng 24,1%. Câu chuyện rất rõ: Trung Quốc chủ động mở cửa, và khách Việt lập tức phản ứng bằng những đoàn tour kín chỗ, tỷ lệ lấp đầy ghế bay cuối tuần đầu tiên sau khi chính sách có hiệu lực vượt 80% trên nhiều đường bay từ Việt Nam.
Khách Trung Quốc tới Việt Nam: đông nhưng không còn là động lực tăng trưởng
Ở chiều ngược lại, khách Trung Quốc Việt Nam đang cho thấy một bức tranh trái ngược. Năm trước, Việt Nam đón hơn 5,28 triệu lượt khách Trung Quốc, tăng 41% so với năm trước đó, đưa thị trường này lên vị trí dẫn đầu về lượng khách quốc tế. Thế nhưng 9 tháng gần đây, dù vẫn là thị trường gửi khách lớn nhất với khoảng 3,9 triệu lượt, chiếm 22,4% tổng khách quốc tế, tốc độ tăng chỉ 1,5% – thuộc nhóm thấp nhất trong các thị trường quốc tế chính.
Nhận định thẳng thắn, nhà sáng lập một hãng chuyên hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam thu hút khách Trung Quốc cho rằng Trung Quốc “không còn là động lực tăng trưởng của ngành du lịch Việt Nam” nữa. Nguyên nhân không chỉ nằm ở bối cảnh kinh tế khiến du khách Trung Quốc thắt chặt chi tiêu, mà còn ở việc họ chuyển sang tìm kiếm trải nghiệm chuyên biệt, khách sạn chất lượng cao, ẩm thực bản địa và các hoạt động văn hóa – những yếu tố Việt Nam chưa khai thác đủ chiều sâu cho phân khúc này.
Cuộc đua hút khách Trung Quốc trong khu vực: Việt Nam đang chậm chân
Trong bức tranh tăng trưởng du lịch châu Á, các nước láng giềng đang tăng tốc, còn Việt Nam mới ở mức thí điểm. Thái Lan, Malaysia, Singapore đã miễn thị thực song phương với Trung Quốc, trong khi Hàn Quốc miễn visa cho khách Trung Quốc đi theo đoàn từ tháng 9. Trong “tuần lễ vàng” Quốc khánh, Thái Lan, Hàn Quốc và Malaysia dẫn đầu về lịch khai thác chuyến bay quốc tế phục vụ khách Trung Quốc, cho thấy họ coi thị trường này là động lực then chốt cho phục hồi du lịch.
Việt Nam mới chỉ thí điểm miễn visa cho khách Trung Quốc đi theo đoàn tới Khánh Hòa từ 12/10 đến hết 31/12/2027, dùng sân bay Cam Ranh làm cửa ngõ nhập – xuất cảnh. Chính sách này giúp lượng tìm kiếm về Nha Trang tăng mạnh trên các nền tảng du lịch Trung Quốc, và một số hãng dự kiến sớm mở sản phẩm bay thẳng tới Khánh Hòa. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở một điểm thí điểm, Việt Nam khó cạnh tranh với các nước đã mở rộng miễn visa, tăng chuyến bay và làm tiếp thị số bài bản trên Xiaohongshu, Douyin – nơi giới trẻ Trung Quốc lên kế hoạch chuyến đi.
Cơ hội từ dòng khách lệch: Việt Nam cần làm gì để cân bằng?
Nghịch lý hiện nay là Việt Nam đang hưởng lợi rõ rệt từ chính sách mở cửa của Trung Quốc, nhưng lại dè dặt khi mở cửa ngược chiều. Nếu tiếp tục giữ tư duy “chờ khách tự đến”, du lịch Việt Nam Trung Quốc sẽ mãi lệch về outbound, trong khi ngành trong nước bỏ lỡ nguồn thu lớn từ thị trường láng giềng đông dân, gần gũi và có nhu cầu đa dạng.
Cơ hội nằm ở ba hướng. Một là cải thiện chính sách thị thực, mở rộng miễn hoặc nới visa điện tử cho khách Trung Quốc, không chỉ giới hạn ở Khánh Hòa. Hai là nâng cấp sản phẩm: tập trung vào nghỉ dưỡng biển, đô thị, mua sắm, ẩm thực và trải nghiệm văn hóa bản địa đúng gu khách Trung Quốc, thay vì tour giá rẻ đại trà. Ba là đầu tư nghiêm túc cho tiếp thị số trên các nền tảng Trung Quốc, từ chiến dịch cấp điểm đến tới tài khoản riêng của khách sạn, khu vui chơi, để tiếp cận khách từ sớm và tăng đặt phòng trước nhiều tuần. Nếu không chủ động, Việt Nam sẽ đứng ngoài làn sóng tăng trưởng du lịch châu Á đang diễn ra mạnh mẽ quanh mình.
