Từ chữa bệnh khi đã muộn đến tiêm chủng suốt vòng đời
Tiêm chủng suốt vòng đời là cách tổ chức vắc xin như một chuỗi bảo vệ liên tục từ giai đoạn bào thai, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người trưởng thành và người cao tuổi, để mỗi nhóm tuổi đều được đánh giá nguy cơ, được tiêm đúng loại và đúng thời điểm, giảm mắc bệnh truyền nhiễm nặng và giữ chất lượng sống tốt hơn. Nếu trước đây tiêm chủng bị “đóng khung” trong hình ảnh mũi tiêm cho trẻ em, thì giờ đó là một chiến lược sức khỏe tổng thể. Nghị quyết 72-NQ/TW đã nói rất thẳng: hệ thống y tế phải chuyển mạnh từ tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh. Điều này đòi hỏi thay đổi tư duy – coi mũi tiêm là khoản đầu tư cho tương lai, không phải là lựa chọn tùy hứng. Tiêm chủng người cao tuổi vì thế không phải “phụ lục”, mà là mắt xích thiết yếu trong bức tranh phòng bệnh chủ động suốt vòng đời.
Già hóa dân số và thực tế không dễ chịu của người cao tuổi
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh với khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 16% dân số. Nghe có vẻ là một thành tựu, nhưng bức tranh sức khỏe phía sau lại khá u ám: tuổi thọ trung bình là 74,7 năm, song số năm sống khỏe chỉ khoảng 65,4 năm, nghĩa là gần một thập kỷ cuối đời gắn liền với bệnh tật, suy giảm sức khỏe và phụ thuộc hỗ trợ. Con số khiến người đọc phải dừng lại là 60,9% người cao tuổi mắc từ ba bệnh trở lên, bệnh không lây nhiễm chiếm 95% gánh nặng bệnh tật và hơn một nửa gặp khó khăn khi đi lại. Đây không còn là câu chuyện vài cá nhân “yếu hơn khi về già”, mà là thách thức hệ thống. Nếu y tế chỉ mải mê điều trị, mỗi biến chứng do cúm hay viêm phổi ở người cao tuổi đều có thể trở thành cú trượt làm họ mất khả năng tự chăm sóc, kéo theo chi phí y tế và gánh nặng chăm sóc gia đình tăng vọt.
Vaccine cúm thế hệ mới: bước đi cụ thể của chiến lược phòng bệnh
Không thể nói đến chiến lược phòng bệnh chủ động mà bỏ qua cúm ở người cao tuổi. Cúm là bệnh truyền nhiễm rất phổ biến nhưng có thể gây hậu quả nặng ở người cao tuổi, đặc biệt ở người mắc bệnh tim mạch. Tiêm vắc xin cúm hằng năm được xem là biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh, giảm nguy cơ mắc cúm nặng, biến chứng và nhập viện. Điểm tích cực là 10 nghìn liều vaccine cúm thế hệ mới đã được trao cho Hội Người cao tuổi, không chỉ để hỗ trợ thiết thực mà còn để mở đầu cho định hướng “phòng bệnh từ sớm, từ xa”, giúp bảo vệ sức khỏe và hạn chế những biến cố làm suy giảm khả năng tự chăm sóc khi tuổi cao. Người cao tuổi mắc cúm thường hồi phục chậm hơn và dễ phải phụ thuộc nhiều hơn vào người thân; vì vậy, mỗi mũi tiêm ở nhóm này là một nỗ lực cụ thể để giữ họ độc lập, di chuyển được, sinh hoạt được – chứ không chỉ là tránh vài ngày sốt.
Tiêm chủng người cao tuổi trong chiến lược phòng bệnh chủ động
Luật Phòng bệnh năm 2025 đã nêu rõ định hướng chuyển từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa, trong đó có tiêm chủng chủ động. Nghị quyết 72-NQ/TW củng cố thêm bằng yêu cầu dịch chuyển trọng tâm khỏi chữa bệnh sang phòng bệnh. Nhưng chiến lược không thể nằm trên giấy. Với nhóm người cao tuổi, tư vấn tiêm chủng cần được tích hợp vào các “điểm chạm” quen thuộc như khám tim mạch, hô hấp, nội tiết, thận, lão khoa hoặc trước thời điểm xuất viện. Tiêm chủng người cao tuổi phải được nhìn như một phần của quản lý bệnh lâu dài, chứ không phải dịch vụ ngoại vi. Hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ tại cộng đồng đã đưa nhiều vắc xin dự phòng vào danh sách khuyến nghị, từ viêm gan B, ung thư cổ tử cung đến RSV, cúm, phế cầu và zona. Khi bác sĩ rà soát lịch sử tiêm, đánh giá bệnh nền và nguy cơ rồi tư vấn loại vắc xin phù hợp, họ đang thực hiện đúng tinh thần chiến lược phòng bệnh chủ động: cá thể hóa dự phòng cho từng người, từng nhóm tuổi.
Giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí lâu dài: lý do không thể trì hoãn
Tiêm chủng được xem là một trong những giải pháp hiệu quả giúp giảm gánh nặng bệnh tật, hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Ở người mắc bệnh mạn tính, nhiễm trùng hô hấp có thể làm bệnh nền mất ổn định và tăng nguy cơ nhập viện. Mỗi lần nhập viện là một lần hệ miễn dịch suy yếu thêm, chức năng vận động suy giảm thêm và chi phí điều trị phình to – cả với gia đình lẫn hệ thống y tế. Tiêm chủng người cao tuổi vì thế là biện pháp kinh tế, không phải xa xỉ. Khi phòng ngừa từ sớm, từ xa, chúng ta giảm số ca nặng, giảm nhu cầu nằm viện dài ngày, giảm chi phí chăm sóc và giải phóng nguồn lực để y tế tập trung vào những ca thật sự phức tạp. Đã đến lúc xã hội nhìn mũi tiêm không chỉ như “chi phí hôm nay”, mà như giải pháp bảo vệ khả năng vận động, sự tự chủ và phẩm giá của người cao tuổi trong nhiều năm tới. Chiến lược phòng bệnh chủ động sẽ chỉ có ý nghĩa nếu tiêm chủng suốt vòng đời được coi là chuẩn mực mới, và mỗi gia đình sẵn sàng đi trước bệnh tật một bước, thay vì chạy theo nó.
