Cúm ở người cao tuổi: không phải cảm lạnh, mà là mối đe dọa sinh tử
Cúm ở người cao tuổi là bệnh nhiễm virus đường hô hấp có khả năng gây ra viêm phổi, suy hô hấp, làm bùng phát các bệnh mạn tính tim mạch, hô hấp, nội tiết và dẫn tới nhập viện hoặc tử vong, nguy hiểm vượt xa một đợt cảm lạnh thông thường. Mỗi năm, thế giới ghi nhận khoảng 1 tỉ người mắc cúm, trong đó có 5 triệu ca diễn tiến nặng và khoảng 650.000 người tử vong do các bệnh hô hấp liên quan đến cúm. Khi nhìn vào những con số này, coi cúm chỉ là “cảm mùa” ở người già là một ngộ nhận nguy hiểm. Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm, nhưng người cao tuổi là một trong những nhóm dân số đối mặt với nguy cơ cao gặp các biến chứng nặng và có thể tử vong do cúm. Đó là lý do bài viết này nhấn mạnh: vắc xin cúm người cao tuổi phải trở thành ưu tiên, không phải tùy chọn.
Vì sao người cao tuổi dễ bị biến chứng cúm nguy hiểm hơn người trẻ?
Điểm mấu chốt không chỉ là virus cúm, mà là cơ thể đã lão hóa phải chống chọi với nó. Các báo cáo khoa học cho thấy người cao tuổi chiếm khoảng 70% số ca nhập viện và 85% số ca tử vong liên quan đến cúm. Cúm không chỉ ảnh hưởng đến đường hô hấp mà còn có thể làm tăng nguy cơ đau tim, nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ và rối loạn đường huyết. Một số dữ liệu ghi nhận cúm làm tăng 10 lần nguy cơ đau tim, nhồi máu cơ tim cấp; tăng 8 lần nguy cơ đột quỵ và 24% nguy cơ nhập viện do suy tim. Với người đã có sẵn đột quỵ, bệnh mạch vành, bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường, cúm giống như tia lửa ném vào đống củi khô. Biến chứng cúm nguy hiểm ở người cao tuổi không phải ngoại lệ hiếm gặp, mà là kịch bản hoàn toàn có thể đoán trước nếu không phòng ngừa cúm hiệu quả.
Thực trạng đáng lo: Tỷ lệ tiêm vắc xin cúm ở người cao tuổi Việt Nam chỉ khoảng 5%
Trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh và các bệnh mạn tính trở thành nguyên nhân tử vong hàng đầu, việc người cao tuổi bỏ ngỏ tiêm chủng hàng năm là một khoảng trống nguy hiểm. PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền cho biết, dựa vào số lượng vắc xin cúm đã được tiêm trong năm 2023, “tỷ lệ bao phủ vắc xin cúm ở người cao tuổi tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 5%”. Đây là con số quá thấp nếu đặt cạnh thực tế ước tính mỗi năm có khoảng 34.500 người trên 65 tuổi nhập viện do nhiễm trùng hô hấp cấp tính liên quan đến cúm. Vắc xin cúm người cao tuổi vì thế đang bị sử dụng dưới mức cần thiết, trong khi cúm tiếp tục là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và gây quá tải cho hệ thống y tế. Chúng ta đang tự để nhóm dễ tổn thương nhất đứng ngoài hàng rào bảo vệ quan trọng này.
Vắc xin cúm người cao tuổi: Lá chắn phòng ngừa bị đánh giá thấp
Trước gánh nặng bệnh tật rõ ràng, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của tiêm vắc xin cúm định kỳ ở người cao tuổi. Vắc xin cúm là một trong những biện pháp phòng ngừa cúm hiệu quả nhất hiện có cho nhóm nguy cơ cao. Dù hệ miễn dịch của người già đã suy giảm, việc tiêm chủng hàng năm vẫn mang lại lợi ích: giảm khả năng mắc cúm, giảm mức độ nặng nếu nhiễm và hạn chế các biến chứng tim mạch, hô hấp vốn dễ bùng phát trong đợt bệnh. Dr. Litjen (L.J.) Tan nhận định vắc xin cúm là biện pháp quan trọng bảo vệ nhóm nguy cơ cao, đồng thời lưu ý lão hóa hệ miễn dịch có thể làm giảm đáp ứng với vắc xin cúm thông thường, do đó người cao tuổi cần được bác sĩ tư vấn giải pháp tiêm chủng phù hợp. Vấn đề không phải là “tiêm có ích không”, mà là “chọn loại vắc xin cúm người cao tuổi nào phù hợp” và “duy trì đều đặn mỗi năm”.
Thông điệp cuối: Đừng để liều vắc xin mỗi năm quyết định sự sống còn
Khi mỗi năm thế giới có 5 triệu ca cúm diễn tiến nặng và khoảng 650.000 người tử vong do các bệnh hô hấp liên quan đến cúm, việc coi tiêm vắc xin cúm người cao tuổi là “không cần thiết” là một lựa chọn mạo hiểm. Thực tế, bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm, nhưng người cao tuổi mới là nhóm phải trả giá nặng nề nhất nếu không được bảo vệ. Các chuyên gia kêu gọi tăng cường phối hợp giữa Lão khoa, Tim mạch, Hô hấp, Nội tiết và Y học dự phòng, đồng thời chủ động tư vấn tiêm vắc xin cúm trong các lần thăm khám, góp phần thu hẹp khoảng trống bảo vệ cho người cao tuổi. Lựa chọn nằm trong tay gia đình và chính người cao tuổi: hoặc coi cúm là chuyện nhỏ cho đến khi nhập viện, hoặc biến tiêm chủng hàng năm thành thói quen sức khỏe bắt buộc, giống như uống thuốc huyết áp mỗi ngày.
