Quy mô lớn, nhưng đà tăng chưa đồng đều
Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản là tổng giá trị hàng hóa nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản bán ra thị trường nước ngoài, phản ánh đồng thời sức sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường của các ngành này. Trong 10 tháng, kim ngạch xuất khẩu đạt 63,02 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 đạt 6,93 tỷ USD, tăng 7,9% so với tháng trước và 13,4% so với cùng kỳ năm trước. Con số tháng 10 cho thấy nhịp xuất khẩu đang mạnh lên, nhưng mức tăng lũy kế vẫn là thước đo quan trọng hơn cho sức bền của kết quả. Bức tranh không phải một làn sóng đồng đều: nhóm nông sản lớn nhất chỉ tăng 3,9%, trong khi lâm sản và thủy sản tăng nhanh hơn. Vì vậy, mốc vượt 63 tỷ USD đáng chú ý, song cần nhìn vào cơ cấu để hiểu đâu là động lực thực sự.
Lâm sản và thủy sản tạo lực kéo rõ hơn
Nông sản vẫn đứng đầu về quy mô với 32,65 tỷ USD, nhưng tốc độ tăng 3,9% thấp hơn mức chung. Xuất khẩu lâm sản đạt 16,13 tỷ USD, tăng 7,3%; xuất khẩu thủy sản đạt 10,44 tỷ USD, tăng 11,7%. Hai nhóm này vì thế đóng vai trò bù đắp quan trọng, đặc biệt là thủy sản với nhịp tăng nhanh hơn mặt bằng. Một tín hiệu đáng chú ý khác đến từ các nhóm nhỏ hơn: đầu vào sản xuất tăng 56,4%, sản phẩm chăn nuôi tăng 25,1% và muối tăng 28,3%. Tuy vậy, tốc độ tăng cao không đồng nghĩa đóng góp về quy mô ngang với các ngành hàng chủ lực. Điểm cần theo dõi là liệu các nhóm tăng nhanh có duy trì được đà mở rộng, trong khi những lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn cải thiện giá trị xuất khẩu thay vì chỉ dựa vào sản lượng.
Thị trường thuận lợi, nhưng giá cả làm kết quả phân hóa
Châu Á chiếm 49,7% thị phần và xuất khẩu sang khu vực này tăng 11,8%; Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất, với giá trị mua hàng nông, lâm, thủy sản tăng 19%. Đây là điểm tựa đáng kể, nhưng mức độ tập trung vào một số thị trường cũng khiến yêu cầu về chất lượng, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc trở nên cấp thiết. Sự phân hóa còn thể hiện rõ trong từng mặt hàng: hạt tiêu đạt 1,58 tỷ USD, tăng 13,1% nhờ lượng xuất khẩu tăng; hạt điều đạt 4,38 tỷ USD, tăng 2,2%, một phần nhờ giá bình quân cao hơn. Trái lại, cà phê có lượng xuất khẩu tăng 18,7% nhưng kim ngạch giảm 5% do giá bình quân giảm gần 20%; gạo giảm 9,7% về giá trị, còn cao su giảm 2,5%. Tăng sản lượng vì thế chưa đủ bảo đảm tăng kim ngạch.
Muốn giữ đà tăng, cần nâng giá trị mỗi lô hàng
Kết quả 10 tháng cho thấy ngành vẫn tăng trưởng, nhưng mức tăng 8% không nên được đọc như bằng chứng rằng mọi nhóm hàng đều đã vững. Giá xuất khẩu biến động khiến một số mặt hàng bán được nhiều hơn nhưng thu về giá trị thấp hơn; trong khi đó, thị trường lớn đòi hỏi tiêu chuẩn ngày càng chặt. Các bước tiếp theo vì thế không chỉ là mở rộng sản lượng: doanh nghiệp cần nâng chất lượng, đáp ứng kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ. Chế biến sâu, đa dạng hóa thị trường và tăng giá trị sản phẩm cũng là hướng cần thiết để giảm lệ thuộc vào biến động giá và cải thiện hiệu quả xuất khẩu. Mốc 63,02 tỷ USD là kết quả đáng ghi nhận, nhưng chất lượng tăng trưởng mới quyết định ngành có duy trì được đà đi lên hay không. Động lực bền vững phải đến từ sản phẩm có giá trị cao hơn và thị trường rộng hơn.
