Kim ngạch tăng, nhưng động lực không còn đồng đều
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm khai thác và nuôi trồng như tôm, cá, mực và bạch tuộc ra thị trường nước ngoài, với kết quả được phản ánh qua kim ngạch và cơ cấu thị trường tiêu thụ. Trong 10 tháng, ngành đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5%. Con số tổng thể tích cực, nhưng không nên hiểu là mọi nhóm hàng đều khỏe lên. Phần tăng thêm đang dựa nhiều hơn vào cá và các thị trường châu Á, trong khi tôm chững lại và thị trường Mỹ chuyển sang giảm. Đây là sự dịch chuyển đáng chú ý: tăng trưởng vẫn có, nhưng nền đỡ của nó đang thay đổi. Nếu chỉ nhìn tổng kim ngạch, rủi ro mất cân đối giữa sản phẩm và thị trường dễ bị che khuất.
Cá gánh phần tăng, tôm lộ dấu hiệu hụt hơi
Nhóm cá cho thấy sức bật rõ nhất trong tháng 10. Các loại cá khác đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% và đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành trong tháng. Cá tra đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%; cá ngừ tăng 13,4%, còn mực và bạch tuộc tăng 14,8%. Cá tra cũng tiến sát mốc 2 tỷ USD sau 10 tháng, tăng 11%. Giá cá thịt trắng khai thác tự nhiên ở mức cao và nguồn cung hạn chế tạo thêm cơ hội cho cá tra Việt Nam ở phân khúc giá vừa phải. Trái lại, xuất khẩu tôm tháng 10 giảm 4,9%; riêng tôm chân trắng giảm 8,3%. Tính lũy kế, tôm chân trắng chỉ tăng khoảng 4%, còn mức tăng của toàn nhóm tôm phụ thuộc nhiều vào tôm hùm xanh. Vì vậy, sức bật của cá chưa đủ để xóa câu hỏi về độ bền của xuất khẩu tôm.
Châu Á mở rộng vai trò khi thị trường Mỹ chững lại
Trung Quốc - Hồng Kông đạt kim ngạch 2,62 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 30,3%, còn ASEAN tăng 22,9% lên 722 triệu USD. Hai thị trường này đóng góp khoảng hai phần ba tổng mức tăng của ngành, cho thấy sức mua phân hóa rõ giữa các điểm đến. Đà tăng của thủy sản Trung Quốc và khu vực ASEAN giúp bù đắp phần thị trường Mỹ suy yếu. Kim ngạch sang Mỹ trong 10 tháng giảm 1,2%; riêng tháng 10 giảm 11,8%, còn gần 200 triệu USD. EU và Nhật Bản có tín hiệu tốt trong tháng cuối kỳ, nhưng tăng trưởng lũy kế vẫn khiêm tốn. Do đó, dựa nhiều hơn vào châu Á là một lợi thế hiện tại, chứ chưa phải bảo đảm rằng ngành đã có cơ cấu thị trường cân bằng. Khi một vài điểm đến chiếm phần lớn mức tăng thêm, biến động nhu cầu tại đó có thể nhanh chóng đổi chiều kết quả chung.
Bài toán phía trước là độ bền, không chỉ là quy mô
Đà chậm của tôm không chỉ bắt nguồn từ một tháng xuất khẩu yếu. Nhu cầu tại các thị trường lớn phục hồi không đồng đều, trong khi nguồn cung cạnh tranh tăng; lượng tôm xuất khẩu của Ecuador trong tám tháng đầu năm tăng 19,8%. Với thị trường thủy sản Mỹ, nhu cầu nhập khẩu chưa khởi sắc và bất định về thuế quan khiến doanh nghiệp khó lên kế hoạch đơn hàng dài hạn. Kết quả cuối cùng của kỳ rà soát thuế chống bán phá giá tôm POR20 vì thế là một yếu tố được ngành quan tâm. Trong bối cảnh đó, tăng trưởng dựa trên cá và châu Á giúp duy trì kim ngạch, nhưng không thể xem là giải pháp thay thế hoàn toàn cho sự phục hồi của tôm và Mỹ. Kết luận hợp lý là ngành đang tăng trưởng, song chất lượng của đà tăng phụ thuộc vào việc mở rộng thêm động lực và giảm mức lệ thuộc vào một số nhóm hàng, thị trường.
