Chia sẻ hạ tầng viễn thông là gì và vì sao được Quốc hội luật hóa?
Chia sẻ hạ tầng viễn thông là việc nhiều doanh nghiệp cùng sử dụng chung các công trình, trạm, cột ăng-ten, tuyến truyền dẫn và tài nguyên tần số thay vì mỗi bên đầu tư riêng, nhằm tiết kiệm chi phí, tránh đầu tư trùng lặp và mở rộng vùng phủ sóng đến các khu vực khó khăn. Vấn đề không còn là nên hay không, mà là phải chia sẻ như thế nào để vừa bảo vệ quyền tài sản của doanh nghiệp, vừa tối ưu nguồn lực xã hội. Sáng 13/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội đã thảo luận dự án Luật sửa đổi một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện và Luật Viễn thông, cùng các luật liên quan, với trọng tâm là luật hóa cơ chế chia sẻ hạ tầng viễn thông và quản lý tần số theo cách minh bạch, hiệu quả.
Từ mỗi doanh nghiệp một trạm đến hạ tầng dùng chung: Bài toán vùng sâu, vùng xa
Nếu tiếp tục để mỗi nhà mạng tự dựng cột, xây trạm ở cùng một xã vùng núi, chúng ta đang chấp nhận lãng phí và bỏ mặc nhiều bản làng ngoài vùng phủ sóng. Các đại biểu chỉ ra thực tế ở miền núi, biên giới: địa hình chia cắt, dân cư phân tán khiến chi phí dựng cột ăng-ten, nhà trạm, tuyến truyền dẫn và vận hành lớn, trong khi hiệu quả kinh doanh thấp. Trong bối cảnh đó, việc mỗi doanh nghiệp đầu tư một hệ thống riêng làm nguồn lực xã hội bị phân tán, đầu tư trùng lặp, nhưng vùng phủ sóng lại khó mở rộng. Cơ chế chia sẻ hạ tầng viễn thông vì thế không chỉ là kỹ thuật hay nội bộ ngành, mà là đòn bẩy để phủ sóng vùng xa, thu hẹp khoảng cách số giữa đô thị và nông thôn, giữa đồng bằng và vùng biên.
Luật sửa đổi: Từ khuyến khích chia sẻ đến bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp
Điểm tích cực của lần sửa đổi luật viễn thông này là Quốc hội không dừng ở khẩu hiệu mà ghi nhận nguyên tắc khuyến khích sử dụng chung cơ sở hạ tầng viễn thông, nhất là ở miền núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn và khu vực hiệu quả kinh doanh thấp. Đây là thông điệp rõ ràng: đầu tư hạ tầng số phải đi kèm chia sẻ, không còn ưu tiên mô hình mạnh ai nấy làm. Tuy nhiên, để doanh nghiệp yên tâm chia sẻ, luật và nghị định phải quy định cụ thể cơ chế xác định giá thuê, trách nhiệm đầu tư, vận hành, bảo trì, quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như cách xử lý khi không thỏa thuận được phương án chia sẻ. Các quy định này được kỳ vọng vừa bảo đảm quyền tài sản, quyền kinh doanh hợp pháp, vừa tạo công cụ hạn chế đầu tư trùng lặp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội.
Quản lý tần số và hạ tầng: Cần minh bạch để tránh lãng phí, bảo vệ người dùng
Chia sẻ hạ tầng viễn thông chỉ có ý nghĩa khi đi cùng một cơ chế quản lý tần số minh bạch. Việc nâng thời hạn cấp phép ban đầu lên 5 năm được đánh giá là phù hợp với đặc thù đầu tư hạ tầng viễn thông cần nguồn lực lớn và thời gian thu hồi vốn dài, nhưng đây là ngoại lệ nên điều kiện áp dụng phải rõ ràng, bảo đảm minh bạch và cạnh tranh bình đẳng. Đồng thời, cần cơ chế đấu giá, phân bổ tần số kịp thời, đồng bộ với phát triển công nghệ để không lãng phí tài nguyên quốc gia. Trong trường hợp giấy phép dịch vụ có hạ tầng bị thu hồi, yêu cầu là phải xử lý liên thông, thống nhất giữa pháp luật viễn thông và tần số, có cơ chế chuyển tiếp, tái phân bổ tài nguyên rõ ràng để không lãng phí và hạn chế tranh chấp. Với người dùng, điểm tiến bộ rõ nhất là cơ chế cho phép thuê bao của doanh nghiệp bị gián đoạn dịch vụ được kết nối sang mạng khác khi thiên tai, bão lũ; trong các đợt bão lũ gần đây, hơn 10 triệu thuê bao đã được chuyển vùng lẫn nhau để bảo đảm liên lạc.
Từ nghị trường đến thực tế: Điều kiện để chia sẻ hạ tầng không bị “tắc”
Hiện tỷ lệ chia sẻ hạ tầng mới đạt khoảng 24% và chủ yếu tập trung tại các trạm mới. Con số này cho thấy doanh nghiệp đã bắt đầu thay đổi tư duy từ cạnh tranh đơn thuần sang hợp tác phát triển, nhưng vẫn còn xa so với tiềm năng. Ngay sau khi luật được thông qua, Chính phủ dự kiến ban hành nghị định quy định rõ đối tượng, phạm vi chia sẻ, cơ chế tài chính, cách hạch toán bù đắp chi phí và trách nhiệm các bên, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp mà không cản trở hoạt động sản xuất kinh doanh. Đồng thời, cần cơ chế thống nhất về thời điểm, trình tự và trách nhiệm cơ quan quản lý; trách nhiệm doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển tiếp; cơ chế xử lý và tái phân bổ tài nguyên tần số sau thu hồi, bảo đảm liên thông pháp luật và hạn chế tranh chấp. Nếu các bước này được làm quyết liệt, chia sẻ hạ tầng viễn thông có thể trở thành nền tảng cho một chiến lược đầu tư hạ tầng số rộng khắp, hiệu quả và bền vững.
