Chóng mặt, đau đầu ở người cao tuổi: không phải lúc nào cũng là đột quỵ
Chóng mặt người cao tuổi là cảm giác quay cuồng, choáng váng, mất thăng bằng hoặc lâng lâng trong đầu, thường đi kèm mệt mỏi, đau đầu thoáng qua, có thể do tuổi tác, bệnh nền, thuốc hoặc thay đổi thời tiết chứ không phải lúc nào cũng là dấu hiệu đột quỵ. Vấn đề là nhiều người hoặc quá chủ quan, coi đó là “chuyện tuổi già”, hoặc ngược lại, ám ảnh tới mức hễ hơi choáng đã đòi vào viện ngay. Chồng bà N.T.H ở Đan Phượng nằm liệt giường suốt 4 năm, sống thực vật rồi qua đời vì phát hiện đột quỵ quá muộn. Trải nghiệm đau đớn này khiến bà chỉ cần hơi chóng mặt là lập tức nghĩ mình bị đột quỵ, ép con cháu đưa đi khám liên tục. Nếu không hiểu rõ triệu chứng cảnh báo thật sự, người già và gia đình sẽ hoặc bỏ lỡ “giờ vàng” hoặc sống trong nỗi sợ hãi mệt mỏi.
Câu chuyện ông 69 tuổi ngã quỵ giữa đồng: thời gian chính là não
Khoảng 11 giờ 30 ngày 20.8, ông N.T.T, 69 tuổi, ở Bình Sơn, Quảng Ngãi đang làm việc ngoài đồng thì bất ngờ té ngã, xuất hiện yếu và liệt nửa người trái. Người dân không chờ ông “tỉnh lại” mà lập tức đưa thẳng đến một bệnh viện có khả năng cấp cứu đột quỵ. Khi nhập viện, ông bị liệt nửa người trái, nói đớ – những dấu hiệu đột quỵ rất điển hình. Nhờ được kích hoạt quy trình “Stroke code” nhanh và dùng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch trong vòng 78 phút kể từ lúc vào viện, vài phút sau tình trạng liệt và nói đớ cải thiện rõ rệt. "Mỗi phút chậm trễ trên hành trình cấp cứu đều có thể làm mất thêm tế bào não". Câu chuyện này cho thấy: khi gặp triệu chứng cảnh báo rõ ràng, sự quyết đoán của người xung quanh chính là ranh giới giữa phục hồi và tàn phế.
Dấu hiệu đột quỵ khác gì chóng mặt lành tính?
Tiến sĩ Tạ Quang Thành nhấn mạnh: nếu bệnh nhân chỉ có chóng mặt đơn thuần thì khả năng bị đột quỵ không cao. Đột quỵ tuần hoàn có thể khởi phát bằng chóng mặt và mất thăng bằng khiến người bệnh đi không vững hoặc không thể đi, đứng, kèm buồn nôn, nôn, rung giật nhãn cầu, nhìn đôi, nói khó, nuốt khó, tê hoặc yếu một bên cơ thể và những cơn đau đầu đột ngột. Đặc biệt, nếu chóng mặt xuất hiện cùng tê hoặc yếu một bên cơ thể thì phải xem như cấp cứu đột quỵ khẩn cấp. Trong khi đó, chóng mặt lành tính thường xuất hiện khi thay đổi tư thế, quay đầu, hay sau những đợt mệt mỏi, thiếu ngủ; người bệnh vẫn nâng được hai tay, nói rõ, mặt không méo. Một cơn chóng mặt thoáng qua hay ngã bất ngờ ở người cao tuổi đôi khi lại là dấu hiệu của xuất huyết tiêu hóa âm thầm chứ không phải đột quỵ.
Khi nào cần đưa vào viện ngay, khi nào có thể theo dõi tại nhà?
Người cao tuổi và người chăm sóc cần một “bộ lọc” rõ ràng. Cần gọi cấp cứu hoặc đưa vào viện ngay khi chóng mặt kèm: mất thăng bằng nghiêm trọng, không đứng hoặc đi được; yếu, tê nửa người; méo miệng, nói khó, nuốt khó; đau đầu đột ngột dữ dội; nhìn đôi, rung giật mắt. Đó là những triệu chứng cảnh báo đột quỵ không được phép chờ qua đêm hay tự uống thuốc. Ngược lại, nếu chỉ chóng mặt nhẹ, không yếu tay chân, không nói đớ, không đau đầu dữ, có thể cho nghỉ ngơi, đo huyết áp, theo dõi kỹ; nếu lặp lại nhiều lần, nên khám chuyên khoa trong giờ hành chính để tìm nguyên nhân. Đừng quá hoảng loạn như ông L.Đ.T, người cứ mỗi lần thời tiết thay đổi là bắt con đưa đi viện vì sợ bỏ lỡ “giờ vàng”, khiến cả nhà kiệt sức. Sợ hãi mù mịt không bảo vệ được ai.
Phòng ngừa đột quỵ: sống chậm lại, chủ động trước khi quá muộn
Trong điều trị đột quỵ nhồi máu não, "thời gian vàng" quyết định cơ hội cứu sống và mức độ di chứng. Nhưng cách phòng ngừa đột quỵ hiệu quả nhất vẫn là không để cơn đột quỵ diễn ra hoặc ít nhất làm chậm nó. Các bác sĩ khuyến cáo: người cao tuổi, người tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường, rối loạn lipid máu cần chủ động bảo vệ sức khỏe, tránh lao động quá sức dưới trời nắng, uống đủ nước và kiểm soát tốt bệnh nền. Thời tiết nắng nóng, mưa dông thất thường là “bẫy sức khỏe” dễ kích hoạt đột quỵ, nên đừng cố làm ngoài đồng, ngoài công trình vào giờ oi bức. Đừng để mình thành trường hợp như chồng bà N.T.H – bị phát hiện muộn, sống thực vật rồi qua đời. Và cũng đừng để nỗi ám ảnh đó biến tuổi già thành một chuỗi ngày ra vào bệnh viện vô nghĩa.
