Chóng mặt, mất thăng bằng: triệu chứng thường gặp nhưng không nên xem nhẹ
Chóng mặt buồn nôn và mất thăng bằng là những triệu chứng rất phổ biến, thường bị gán cho rối loạn tiền đình hoặc mệt mỏi, nhưng trên thực tế đây cũng có thể là dấu hiệu đột quỵ, đặc biệt khi xuất hiện đột ngột, dữ dội và kèm theo các bất thường thần kinh khác, vì vậy mọi người không nên coi chúng là biểu hiện vô hại mà bỏ qua việc thăm khám sớm.
Vấn đề lớn nhất hiện nay là tâm lý chủ quan. Nhiều người trẻ tuổi thức khuya, làm việc căng thẳng, cho rằng chóng mặt buồn nôn chỉ là do thiếu ngủ hay áp lực. Họ tự mua thuốc tiền đình, uống vài viên rồi tiếp tục quay lại nhịp sống cũ. Quan điểm này nguy hiểm vì các dấu hiệu đột quỵ ban đầu có thể rất “nhỏ”, mờ nhạt và dễ bị bỏ qua. Khi vùng tiểu não – trung tâm kiểm soát thăng bằng – bị thiếu máu, cơ thể phát tín hiệu sớm bằng cảm giác mất thăng bằng, choáng váng. Nếu ta nhầm với bệnh lành tính, cơ hội can thiệp sớm bị đánh mất.
Phân biệt rối loạn tiền đình với đột quỵ tiểu não
Điểm dễ gây nhầm lẫn nhất là chóng mặt, buồn nôn và mất thăng bằng trong đột quỵ tiểu não rất giống rối loạn tiền đình ngoại vi. Ở hội chứng tiền đình ngoại vi, người bệnh thấy mọi vật quay cuồng, ù tai, giảm thính lực; phần lớn không đe dọa tính mạng. Ngược lại, hội chứng tiền đình trung ương xảy ra khi tổn thương nằm ở thân não hoặc tiểu não, và đây có thể là dấu hiệu đột quỵ.
Quan điểm thận trọng là: hễ chóng mặt kèm theo một trong các dấu hiệu thần kinh như đi không vững, nói khó, nhìn đôi, yếu tay chân, mất phối hợp động tác thì phải coi đó là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ, không phải “tiền đình thông thường”. Sau đột quỵ tiểu não, nhiều người còn duy trì cảm giác mất thăng bằng, sợ ngã trong nhiều tuần đến nhiều tháng vì vùng não điều hòa thăng bằng đã bị tổn thương. Nếu cứ cho rằng chóng mặt buồn nôn là chuyện nhỏ, chúng ta đang chấp nhận rủi ro với một bệnh lý có thể gây tàn phế hoặc tử vong.
Đau đầu dữ dội, buồn nôn, sợ ánh sáng: khi nào phải gọi cấp cứu?
Không phải cơn đau đầu dữ dội nào cũng là đau nửa đầu, và đây là chỗ nhiều người mắc sai lầm. Các cơn migraine có thể gây đau theo nhịp đập, một bên đầu, kèm buồn nôn, nôn, nhạy cảm với ánh sáng và tiếng động, kéo dài từ vài giờ tới vài ngày. Tuy nhiên, khi đau đầu cực kỳ dữ dội xuất hiện đột ngột, mức độ nghiêm trọng tăng rất nhanh, đặc biệt kèm chóng mặt buồn nôn và sợ ánh sáng, đó là thời điểm cần nghĩ ngay đến khả năng đột quỵ hoặc xuất huyết não và phải gọi cấp cứu.
Cách tiếp cận an toàn là không cố chịu đau ở nhà khi đau đầu đi kèm với các dấu hiệu đột quỵ: méo miệng, yếu hoặc liệt một bên cơ thể, rối loạn lời nói, nhìn mờ hoặc mất thị lực đột ngột, lú lẫn, buồn ngủ bất thường, co giật, sốt cao sau chấn thương đầu. Giá phải trả cho việc tự gán mọi đau đầu dữ dội là “migraine” có thể là mất thời điểm vàng điều trị. Một câu nói đáng ghi nhớ là: đau đầu đột ngột cực kỳ dữ dội, khác hẳn mọi cơn đau trước đây, thì không nên chờ nó tự qua.
Ngã quỵ rồi tự tỉnh lại: dấu hiệu thoát nạn hay lời cảnh báo cuối cùng?
Nhiều người coi việc ngã quỵ rồi tự tỉnh lại là “qua cơn”, chỉ cần xoa dầu, nghỉ ngơi. Cách nghĩ này rất nguy hiểm. Những biểu hiện báo trước thường gặp của đột quỵ là cơn thiếu máu não thoáng qua: choáng, hoa mắt, chóng mặt, ngất xỉu thoáng qua, nói đớ, nói ngọng, yếu một nửa cơ thể, ngã quỵ rồi tự tỉnh lại. Đây là cảnh báo đột quỵ sắp xảy ra chứ không phải sự việc đã kết thúc an toàn.
Thực tế, các bác sĩ đã chứng kiến những trường hợp té ngã, mất ý thức, tiêu tiểu không tự chủ rồi tỉnh lại sau đó – điển hình cho cơn thiếu máu não thoáng qua. Quan điểm đúng phải là: bất kỳ cơn mất ý thức, choáng váng, yếu liệt thoáng qua nào cũng cần được xem như dấu hiệu đột quỵ tiềm ẩn và phải đi khám chuyên khoa sớm. Một câu nói có tính cảnh báo là: phần lớn trường hợp đột quỵ đã xuất hiện dấu hiệu báo trước, chỉ tiếc người bệnh không nhận ra hoặc xem nhẹ chúng.
Khi nào chóng mặt, mất thăng bằng là tình huống cấp cứu?
Điểm mấu chốt để bảo vệ bản thân là biết khi nào chóng mặt buồn nôn chỉ là triệu chứng cơ năng, khi nào là dấu hiệu đột quỵ. Chóng mặt lành tính thường xuất hiện từ từ, lặp lại nhiều lần giống nhau, không kèm yếu liệt, méo miệng, rối loạn lời nói. Ngược lại, chóng mặt, mất thăng bằng xuất hiện đột ngột, dữ dội, kèm đi không vững, nói khó, nhìn đôi, yếu tay chân phải được xem là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ tiểu não hoặc tổn thương thân não.
Cũng cần nhớ rằng đau đầu đột ngột cực kỳ dữ dội cùng buồn nôn, sợ ánh sáng là lý do rõ ràng để gọi cấp cứu ngay, không theo dõi tại nhà. Bên cạnh đó, các tình huống choáng, ngã quỵ rồi tự tỉnh lại, nói ngọng, yếu nửa người là cảnh báo đột quỵ – dù người bệnh trông có vẻ ổn sau vài phút. Sự chủ động nhận diện cảnh báo đột quỵ và đi khám sớm chính là “bảo hiểm” quan trọng nhất, bởi hậu quả của bỏ lỡ cơ hội điều trị không chỉ là tàn phế, mà đôi khi là mất mạng.
