Chóng mặt người cao tuổi: tín hiệu cảnh báo, không phải chuyện nhỏ
Chóng mặt ở người cao tuổi là cảm giác quay cuồng, choáng váng, mất thăng bằng kéo dài hoặc tái diễn, có thể kèm ngã, ngất, mệt lả và là dấu hiệu cảnh báo bệnh nguy hiểm như đột quỵ não hoặc xuất huyết tiêu hóa chứ không chỉ là rối loạn tiền đình lành tính. Một cơn chóng mặt thoáng qua, một cú ngã bất ngờ hay vài phút lú lẫn ở người cao tuổi thường khiến người thân nghĩ ngay đến đột quỵ. Nhưng nếu chỉ gắn nhãn “tuổi già yếu” hay “chút rối loạn tiền đình” rồi cho qua, gia đình đang đánh cược mạng sống của người bệnh. Sự thật khó nghe là: nhiều cơn chóng mặt người cao tuổi là lời nhắc cuối cùng của cơ thể trước khi xảy ra biến cố nặng như nhồi máu não hoặc mất máu ồ ạt. Nhìn chóng mặt dưới góc độ cảnh báo bệnh nguy hiểm phải trở thành thói quen mới của cả người già lẫn người chăm sóc.
Ca bệnh bà P.T.Q.: Chóng mặt kéo dài không phải lúc nào cũng là rối loạn tiền đình
Bệnh nhân P.T.Q. 66 tuổi ở Hà Nội nhập viện vì chóng mặt kéo dài 3 ngày, đi lại loạng choạng và đau vùng sau đầu. Trước đó, bà đã hai lần đi khám, được phát hiện tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và điều trị theo hướng rối loạn tiền đình bằng thuốc hạ huyết áp, hạ mỡ máu, thuốc chống chóng mặt và tăng tuần hoàn não. Đây là ví dụ điển hình của việc dán nhãn “rối loạn tiền đình” cho mọi cơn chóng mặt người cao tuổi. ThS.BS Bùi Thị Thanh – Chuyên khoa Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Medlatec – cho biết: nếu chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng, rất dễ nghĩ đến một bệnh lý lành tính như rối loạn tiền đình. Nhưng kết quả chụp MRI lại xác định bà bị nhồi máu não cấp ở thùy chẩm phải, kèm nghi hẹp hoặc tắc đoạn xa động mạch não sau phải. Cơn chóng mặt kéo dài ở đây là dấu hiệu đột quỵ não, không phải bệnh nhẹ.
Đột quỵ não “giả dạng” chóng mặt và té ngã ở người già
Điều khiến nhiều gia đình chủ quan là đột quỵ não không phải lúc nào cũng hiện lên với hình ảnh méo miệng, liệt tay chân hay nói đớ lạ thường. Theo bác sĩ Thanh, đây là dạng đột quỵ có biểu hiện không điển hình, người bệnh chỉ có chóng mặt và mất thăng bằng nên rất dễ bị nhầm với rối loạn tiền đình. Câu hỏi quan trọng cho người chăm sóc là: khi nào chóng mặt người cao tuổi là dấu hiệu đột quỵ não? Cần cảnh giác nếu chóng mặt kéo dài nhiều ngày, không cải thiện dù đã uống thuốc; kèm mất thăng bằng rõ, đi loạng choạng; tự nhiên té ngã ở người già; hoặc xuất hiện thêm dấu hiệu thần kinh như nói khó, nhìn mờ, tê yếu tay chân. Các bác sĩ đã khuyến cáo người dân phải đến cơ sở y tế ngay khi có chóng mặt kéo dài và mất thăng bằng như vậy, thay vì đợi “cho nó tự hết”.
Khi chóng mặt, ngất và phân đen lại là xuất huyết tiêu hóa âm thầm
Không phải mọi trường hợp chóng mặt người cao tuổi đều là đột quỵ; có một “thủ phạm” khác nguy hiểm không kém: xuất huyết tiêu hóa. BS.CKI. Lê Phượng Hoàng – Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Lão khoa, Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội – nhấn mạnh xuất huyết tiêu hóa ở người cao tuổi thường diễn tiến âm thầm, triệu chứng không điển hình nên dễ bị bỏ sót và chỉ phát hiện khi đã mất máu nặng. Khác với người trẻ thường đau bụng dữ dội, nôn ra máu, người cao tuổi có thể chỉ hoa mắt, chóng mặt, mệt nhiều, da xanh tái, vã mồ hôi, lú lẫn, ngất hoặc té ngã đột ngột, đi ngoài phân đen nhưng ngại nói. Nhiều trường hợp hoàn toàn không đau bụng nên dễ bị nhầm với đột quỵ, bệnh tim mạch hoặc suy nhược do tuổi già. Khi kèm chóng mặt, ngất, mệt lả, phân đen không cải thiện, đó là cảnh báo bệnh nguy hiểm: người bệnh có thể đang mất máu và cần cấp cứu khẩn cấp.
Người thân phải làm gì khi người cao tuổi chóng mặt, té ngã hoặc mệt lả?
Điểm chung của cả đột quỵ não lẫn xuất huyết tiêu hóa là: càng chậm trễ, hậu quả càng nặng. Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh mạn tính như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, rung nhĩ, đái tháo đường, thoái hóa khớp và phải dùng nhiều thuốc kéo dài; đồng thời, người trên 50 tuổi có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch được xác định là nhóm nguy cơ cao đột quỵ. Vì vậy, người thân phải đặc biệt để ý mọi thay đổi bất thường: chóng mặt hoặc ngất đột ngột, da xanh, vã mồ hôi, mệt lả, té ngã ở người già, đi ngoài phân đen hoặc phân lẫn máu, lơ mơ hay giảm ý thức. Việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế sớm có ý nghĩa quyết định trong hạn chế biến chứng và nâng cao khả năng hồi phục. Ngược lại, chần chừ hoặc tự điều trị tại nhà dễ khiến bệnh nhân bỏ lỡ “thời gian vàng” để cứu não, cứu mạng. Kết luận đơn giản nhưng bắt buộc phải nhớ: nghi ngờ thì gọi cấp cứu ngay, đừng thử vận may bằng cách chờ đợi.
