Lạm thu học phí là gì và vì sao TP.HCM phải siết chặt?
Lạm thu học phí là tình trạng cơ sở giáo dục thu thêm các khoản ngoài quy định, núp bóng dưới nhiều tên gọi như quỹ lớp, quỹ trường, tài trợ bắt buộc, khiến gánh nặng tài chính của gia đình tăng lên nhưng quyền lợi học sinh không được đảm bảo tương xứng với số tiền đã đóng góp. Nhìn rộng hơn, đây là một dạng thu chi thiếu minh bạch học phí, khi phụ huynh mơ hồ không biết khoản nào là bắt buộc theo quy định học phí mới, khoản nào chỉ là vận động tự nguyện. Chính vì vậy, việc Sở GD&ĐT TP.HCM vào cuộc siết chặt, yêu cầu công khai số điện thoại phản ánh lạm thu không chỉ là động thái hành chính, mà là tín hiệu cho thấy cơ quan quản lý muốn dựng lại “lằn ranh đỏ” giữa đóng góp hợp pháp và lạm thu học phí trá hình.
Quy định mới: Không còn chỗ cho “quỹ lớp, quỹ trường” tự phát
Điểm quan trọng nhất trong các quy định học phí mới của TP.HCM là chấm dứt cơ chế “thu hộ” mập mờ. Sở GD&ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục không được giao Ban đại diện cha mẹ học sinh thu những khoản thuộc trách nhiệm của nhà trường, và không được lập các loại “quỹ lớp”, “quỹ trường”, “quỹ phụ huynh”. Điều này đánh thẳng vào “cửa ngách” lạm thu học phí vốn tồn tại nhiều năm: các khoản đóng góp bị biến thành nghĩa vụ, dù trên giấy tờ vẫn ghi “tự nguyện”. Đồng thời, kinh phí hoạt động của Ban đại diện phải đúng nghĩa hỗ trợ phụ huynh – học sinh, không được dùng để mua sắm thiết bị, đồ dùng dạy học thuộc trách nhiệm của nhà trường. Khi ranh giới trách nhiệm được vạch rõ, mọi khoản thu ngoài học phí chính thức đều buộc phải giải trình.
Công khai số điện thoại phản ánh: Phụ huynh có công cụ, đừng chỉ bức xúc trên mạng
Một thay đổi mang tính “vũ khí” cho phụ huynh là yêu cầu các trường phải công khai số điện thoại phản ánh lạm thu. Nghĩa là thay vì bức xúc trên mạng xã hội hay than phiền trong nhóm lớp, cha mẹ có kênh chính thức để báo cáo những khoản thu bất hợp lý, kể cả phí dạy thêm bất hợp lệ nếu bị gắn với danh nghĩa nhà trường. Theo quy định, các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện không được đặt mức tối thiểu, không ấn định mức bình quân và không áp thời hạn bắt buộc; chỉ cần trường nào gợi ý “mỗi phụ huynh một mức chung” là đã chạm ngưỡng vi phạm. Khi số điện thoại đường dây nóng được dán ngay tại trường, phụ huynh có cơ sở ghi nhận, đối chiếu và yêu cầu giải trình, thay vì chấp nhận đóng tiền trong tâm thế mơ hồ và lo sợ con bị “trù”.
Phân biệt tài trợ tự nguyện và lạm thu: Bài học từ vụ THPT Tam Phú
Trường hợp Trường THPT Tam Phú kêu gọi tài trợ với tổng kinh phí hơn 900 triệu đồng đầu năm học đã cho thấy một thực tế nhạy cảm: không phải khoản vận động nào có số tiền lớn cũng là lạm thu học phí, nhưng nếu không minh bạch ranh giới thì lòng tin phụ huynh sẽ bị bào mòn. Theo nhà trường, ba hạng mục cơ sở vật chất với tổng dự toán hơn 701 triệu đồng đã được Sở GD&ĐT TP.HCM thẩm định, phê duyệt và công khai, còn khoảng 200 triệu đồng cho hoạt động giáo dục thì mới dự kiến. Trường khẳng định đây là tài trợ hoàn toàn tự nguyện, từ tổ chức, cá nhân, cựu học sinh, mạnh thường quân, không phải khoản thu bắt buộc. Bài học ở đây là: minh bạch học phí và tài trợ phải đi kèm công khai kế hoạch, đối tượng vận động, kênh tiếp nhận, và cam kết không gắn tên học sinh với mức đóng.
Phụ huynh cần làm gì để bảo vệ túi tiền và quyền lợi của con?
Quy định đã có, đường dây nóng đã mở, nhưng nếu phụ huynh im lặng thì lạm thu học phí vẫn có đất sống. Bước đầu tiên, cha mẹ cần đọc kỹ thông báo thu – chi, phân biệt rõ khoản bắt buộc theo quy định học phí mới, khoản dịch vụ, khoản tài trợ tự nguyện và khoản nào có dấu hiệu phí dạy thêm bất hợp lệ. Thứ hai, nên đặt câu hỏi trực tiếp với giáo viên chủ nhiệm hoặc Ban giám hiệu khi thấy yêu cầu đóng quỹ lớp, quỹ trường, hoặc “thu hộ” cho Ban đại diện cha mẹ học sinh. Thứ ba, nếu bị gây áp lực phải đóng hoặc sợ con bị ảnh hưởng, hãy sử dụng số điện thoại phản ánh lạm thu mà nhà trường bắt buộc phải công khai. Kỷ luật tài chính trong trường học không tự sinh ra; nó được tạo nên từ sự cứng rắn của cơ quan quản lý và sự kiên định của phụ huynh khi bảo vệ quyền lợi của con mình.
