Từ các cực công nghiệp riêng lẻ đến một không gian kinh tế chung
Liên kết không gian kinh tế Chu Lai – Dung Quất – Nam Giang – Bờ Y là cách sắp xếp lại các khu công nghiệp, logistics và cửa khẩu trên một trục liên vùng ven biển – Tây Nguyên – Đông Nam Á, chuyển từ mô hình mỗi khu vận hành như một hệ sinh thái khép kín sang một hệ sinh thái vùng có phân công chức năng rõ ràng, cùng chia sẻ hạ tầng và chuỗi giá trị sản xuất – thương mại. Chính lựa chọn này cho thấy Đà Nẵng và Quảng Ngãi đã quyết định “phát triển Đà Nẵng Quảng Ngãi” bằng hợp tác thay vì cạnh tranh. Ngày 24/8, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Phan Thái Bình và Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển đồng chủ trì cuộc họp thảo luận Đề án liên kết không gian phát triển Chu Lai – Dung Quất – Nam Giang – Bờ Y – Hành lang kinh tế Đông Tây 2. Đây không phải câu chuyện nối thêm vài tuyến đường mà là bước ngoặt tư duy: coi toàn vùng là một không gian kinh tế liên kết, tối ưu dòng hàng, dòng vốn, dòng nhân lực thay vì nhân đôi hạ tầng và cạnh tranh dự án giống nhau.
Chu Lai – Dung Quất: hạt nhân công nghiệp trong một hệ sinh thái vùng
Lâu nay, Chu Lai Dung Quất thường được nhắc đến như hai cực công nghiệp riêng biệt, mỗi nơi xây cho mình một hệ sinh thái khép kín. Đề án mới đặt ra yêu cầu đảo chiều: Chu Lai – Dung Quất phải trở thành hạt nhân công nghiệp và logistics của một không gian kinh tế liên kết rộng hơn, nơi mỗi khu không lặp lại chức năng mà bổ sung cho nhau. Dự thảo định vị Dung Quất tập trung thép, vật liệu, hóa chất, năng lượng và cơ khí nặng, trong khi Chu Lai giữ vai trò chế tạo, lắp ráp ô tô, điện tử, tự động hóa và công nghiệp hỗ trợ. Tư duy này rất thực tế: nếu tiếp tục phát triển độc lập, nguy cơ trùng lặp đầu tư và lãng phí công suất hạ tầng là rõ ràng. Ngược lại, khi phân công và kết nối chuỗi, không gian liên kết có thể tạo ra quy mô thị trường lớn hơn, giảm chi phí logistics và tăng sức hấp dẫn đối với các dự án FDI có chuỗi cung ứng dài.
Hành lang kinh tế Đông Tây 2: cửa mở hợp tác xuyên biên giới
Điểm khác biệt của liên kết không gian kinh tế lần này là tầm nhìn vượt ra khỏi biên giới hành chính. Không gian Chu Lai – Dung Quất – Nam Giang – Bờ Y được đặt tại khu vực giao thoa giữa trục kinh tế Bắc – Nam và các tuyến kết nối Đông – Tây, có khả năng kết nối khu vực ven biển với Tây Nguyên, Nam Lào, Đông Bắc Thái Lan và Campuchia. Nói cách khác, đây là cửa ngõ để miền Trung bước vào mạng lưới hợp tác xuyên biên giới. Nam Giang được định hướng là đầu mối logistics, thương mại biên giới và vận tải trên hành lang kinh tế Đông Tây 2; Bờ Y là cửa ngõ kết nối Tây Nguyên với Nam Lào và Bắc Campuchia. Khi các mắt xích này vận hành đồng bộ, chuỗi kinh tế có thể kéo dài từ vùng nguyên liệu và cửa khẩu đến sản xuất, chế biến, cảng biển rồi kết nối thị trường ASEAN. Điều đó biến hành lang kinh tế Đông Tây từ một tuyến giao thông thành một trục giao thương, nơi dòng hàng và dòng vốn quyết định giá trị thực.
Cơ chế phối hợp: nếu không mạnh, liên kết sẽ chỉ nằm trên giấy
Để liên kết không gian kinh tế không bị treo trên bản đồ quy hoạch, cơ chế phối hợp giữa lãnh đạo Đà Nẵng và Quảng Ngãi phải đủ mạnh và đủ rõ. Tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển đề nghị Đề án phải làm rõ cơ sở lựa chọn mô hình liên kết, cơ chế đặc thù, tiêu chí đánh giá và tác động của từng chính sách, đồng thời lượng hóa đóng góp cho ngân sách địa phương, ngân sách Trung ương và giao thương quốc tế. Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Phan Thái Bình nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh cho hai địa phương và hai Ban Quản lý theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”; những nội dung vượt thẩm quyền hoặc phát sinh vướng mắc mới báo cáo cấp có thẩm quyền. Đã có đề xuất giao Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng và Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi trực tiếp chỉ đạo, hai UBND phối hợp triển khai, những vấn đề chưa thống nhất thì báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Không có cơ chế điều phối như vậy, mọi ý tưởng liên kết sẽ dễ bị chia nhỏ theo lợi ích cục bộ.
Logistics, FDI và bước đi tiếp theo của không gian liên kết
Giá trị cuối cùng của một liên kết không gian kinh tế là khả năng hình thành dòng hàng, dòng vốn và chuỗi sản xuất thực sự. Đề án đang hướng thẳng vào bài toán đó khi đặt các đầu mối cảng biển, sân bay, đường bộ, đường sắt và cửa khẩu trong một mạng lưới logistics đa phương thức. Chu Lai – Dung Quất là hạt nhân công nghiệp và logistics, Nam Giang – Bờ Y – hành lang kinh tế Đông Tây 2 là trục kết nối thị trường, Đà Nẵng là trung tâm dịch vụ, công nghệ, tài chính và đổi mới sáng tạo. Qua đó, hình thành chuỗi từ nguyên liệu – sản xuất – chế tạo – logistics – thương mại quốc tế. Nếu được cụ thể hóa bằng quy hoạch, dự án và cơ chế vận hành thống nhất, không gian liên kết này có thể trở thành nền tảng để miền Trung hình thành một cụm logistics vượt ra khỏi phạm vi một tỉnh, thành và tăng sức hút FDI ở cấp vùng. Theo kế hoạch, đơn vị tư vấn và hai Ban Quản lý phải tiếp thu ý kiến, hoàn thiện Đề án và báo cáo hai UBND trước ngày 28/8, đồng thời chuẩn bị hồ sơ trình Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng và Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi xem xét, cho ý kiến. Bước đi tiếp theo sẽ cho thấy liệu tư duy liên kết có đủ mạnh để biến miền Trung thành một không gian kinh tế mở hướng ra ASEAN.
