Công nghệ hỗ trợ lái xe: cứu tinh hay cái bẫy mất tập trung?
Lạm dụng công nghệ hỗ trợ lái xe là tình trạng người điều khiển phương tiện quá ỷ lại vào các hệ thống thông minh trên ô tô, hiểu sai khả năng của chúng, từ đó cho phép bản thân mất tập trung, làm việc riêng hoặc coi nhẹ việc quan sát và kiểm soát tay lái, khiến nguy cơ tai nạn và rủi ro an toàn giao thông tăng lên một cách âm thầm nhưng rất nghiêm trọng. Việc người điều khiển phương tiện lạm dụng công nghệ hỗ trợ lái và bị xao nhãng bởi các tính năng tích hợp trên xe hiện là những rủi ro lớn nhất đối với an toàn giao thông. Điều đáng nói là phần lớn tài xế lại tin rằng chiếc xe đang “giữ hộ” làn, “phanh hộ” hay “tự lái”, trong khi các hệ thống này chỉ được thiết kế để hỗ trợ trong một số tình huống nhất định chứ không thay thế sự tập trung của con người.
Khi người lái phó mặc an toàn cho máy móc
Câu chuyện nữ tài xế vừa lái xe vừa nhắn tin, gần như phó mặc mạng sống người đi bộ cho xe và các công nghệ hỗ trợ lái là minh họa trần trụi nhất cho sự ảo tưởng an toàn. Cô này thừa nhận bản thân không chú ý có người đang sang đường, vì đã quá ỷ lại vào tính năng trên xe mà quên mất trách nhiệm quan sát của chính mình. Đó không phải là trường hợp cá biệt. Trong khảo sát quốc tế do một đơn vị nghiên cứu thuộc một tập đoàn truyền thông lớn thực hiện, hơn 1.000 chuyên gia giao thông cho rằng rủi ro thực sự nằm ở sự tương tác giữa con người và hệ thống tự động hóa cao. Đáng chú ý, 30% chuyên gia chỉ ra rằng việc con người hiểu sai hoặc sử dụng sai các hệ thống hỗ trợ lái là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các vấn đề mất an toàn giao thông. Khi người đi bộ xao nhãng gặp tài xế xao nhãng, đó là “sự kết hợp cực kỳ tồi tệ” như một kỹ sư an toàn đã cảnh báo.
Những tính năng bị phàn nàn lại là tuyến phòng thủ cuối cùng
Điều trớ trêu là nhiều tài xế không lạm dụng mà lại… tắt các tính năng an toàn vì thấy phiền. Theo một khảo sát với 2.000 tài xế tại Anh, hệ thống nhắc nhở thắt dây an toàn là tính năng bị phàn nàn nhiều nhất. 15,9% người tham gia cho rằng cảnh báo dây an toàn gây khó chịu nhất, chủ yếu vì tiếng bíp liên tục khi di chuyển quãng đường ngắn hoặc trong khu vực riêng. Tương tự, cảnh báo lệch làn và hỗ trợ giữ làn cũng thường bị chê làm “vô lăng tự can thiệp”, trong khi nhiệm vụ của chúng là rung, cảnh báo hoặc điều chỉnh nhẹ để ngăn xe chệch khỏi làn ngoài ý muốn. Các tổ chức an toàn giao thông khẳng định những công nghệ này đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ tai nạn và thương vong, nên không nên vô hiệu hóa chỉ vì cảm giác khó chịu. Khi người lái tắt chúng đi, họ tự gỡ bỏ những lớp bảo vệ cuối cùng nếu bản thân lỡ mất tập trung.
Hiểu đúng: công nghệ là trợ lý, không phải tài xế thay thế
Các hệ thống hỗ trợ lái xe chủ động (ADA) mang lại nhiều hứa hẹn, nhưng chính chuyên gia trong ngành cũng nhấn mạnh: “Chúng có thể tăng cường sự an toàn trong một số tình huống nhất định, nhưng chúng không thể thay thế cho việc lái xe tập trung”. Một nghiên cứu cho thấy ADA có thể thất bại trong việc xử lý tình huống khó trung bình mỗi 9 phút. Nghĩa là cứ tin rằng xe “tự lái” để thoải mái dùng điện thoại là một quyết định liều lĩnh. Công nghệ mới trên ô tô chỉ đơn giản là giúp con đường trở nên an toàn hơn chứ không phải để thay thế chúng ta. Việc lái xe không tập trung đang cướp đi sinh mạng của 9 người và làm bị thương hơn một nghìn người mỗi ngày tại Hoa Kỳ. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc trang bị thêm bao nhiêu tính năng, mà là ở chỗ người lái có hiểu đúng giới hạn của chúng hay không.
Hướng dẫn cho tài xế Việt Nam: dùng công nghệ theo cách an toàn hơn
Tại Việt Nam, rủi ro mất an toàn giao thông đang gia tăng cùng sự phổ biến của hệ thống hỗ trợ lái nâng cao, màn hình giải trí cỡ lớn và các công nghệ bán tự động. Bài toán quan trọng không phải là sắm xe càng nhiều tính năng càng tốt, mà là học cách sử dụng chúng đúng giới hạn. Thứ nhất, coi mọi công nghệ hỗ trợ lái xe như trợ lý, luôn giữ tay trên vô lăng và mắt trên đường, tuyệt đối không dùng điện thoại với lý do xe “tự lái”. Thứ hai, không vô hiệu hóa cảnh báo dây an toàn, lệch làn, va chạm phía trước chỉ vì thấy phiền; đó là hệ thống nhắc nhở giúp bạn và gia đình sống sót nếu có sự cố. Thứ ba, đọc kỹ hướng dẫn của nhà sản xuất, yêu cầu hãng tư vấn rõ ràng về những gì tính năng có thể và không thể làm. Song song, cần nâng cao chất lượng đào tạo lái xe và tuyên truyền mạnh để thay đổi thói quen lạm dụng, sử dụng sai công nghệ.
