Tiếng hát người lính và lựa chọn đứng ở tuyến đầu
NSND Hà Vy ca sĩ là giọng hát gắn bó hơn nửa thế kỷ với ca khúc người lính, sân khấu biên giới, hải đảo và dòng nhạc cách mạng, đồng thời tạo nên một di sản gia đình trong lĩnh vực truyền thông và nghệ thuật thông qua con gái là BTV VTV nổi tiếng. Ở Hà Vy, điều đáng nói không phải chỉ là chất giọng mà là lựa chọn đứng về phía những người lính, những vùng đất gian khó. Sinh năm 1956 tại Thủy Nguyên, Hải Phòng, bà được NSND Lê Đóa tuyển vào Đoàn Văn công Công an nhân dân vũ trang khi mới 17 tuổi, rồi gắn bó với Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng. Những sân khấu của bà là bãi cỏ, sườn đồi, hầm trú ẩn, hang núi, nơi tiếng hát phải át tiếng đạn pháo trong các cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và phía Bắc. Đó không chỉ là nghề, mà là một lựa chọn sống: dùng âm nhạc để nâng đỡ tinh thần ở tuyến đầu.
Những ca khúc người lính: bản đồ âm nhạc của biên cương
Nếu muốn hiểu thế nào là âm nhạc gắn với trách nhiệm, hãy nhìn vào danh mục ca khúc người lính mà NSND Hà Vy đã mang đến khắp biên cương. “Tiếng súng đã vang trên bầu trời biên giới”, “Ngày mai anh lên đường”, “Hoa sim biên giới”, “Chiều biên giới”, “Hành khúc ngày và đêm” không chỉ là bài hát, mà là ký ức tập thể của bộ đội biên phòng và đồng bào vùng cao. Điều kiện biểu diễn thời ấy thiếu thốn, sân khấu tạm bợ, thậm chí bà từng hát cho thương, bệnh binh trong hang, đứng trên bờ công sự giữa tiếng pháo để động viên chiến sĩ. Theo các bài viết, Hà Vy từng nghĩ đến việc rời nghề để dành thời gian cho gia đình, nhưng tiếng gọi của biên giới và khán giả mặc áo lính đã giữ bà ở lại với sân khấu. Chính sự kiên định đó khiến danh hiệu nghệ sĩ nhân dân đến với bà như một sự ghi nhận muộn mà xứng đáng vào năm 2024.
Từ nhạc lính đến nhạc phim Tây Du Ký: bước ngoặt quốc tế
Ít ai nghĩ một giọng hát trưởng thành từ sân khấu biên giới lại có thể ghi dấu với nhạc phim Tây Du Ký tại Trung Quốc, nhưng đó chính là bước ngoặt cho thấy chiều sâu nghề nghiệp của Hà Vy. Năm 1986, khi bộ phim Tây Du Ký trở nên quen thuộc với khán giả Việt, bà được mời trình diễn ca khúc nhạc phim trong một chương trình giao lưu tại Trung Quốc. Không biết tiếng Trung, bà tự nghe bản thu gốc, ghi phiên âm từng câu rồi nhờ ông Hoàng Vĩnh Giang chỉnh sửa phát âm và luyến láy. Sự cầu thị ấy biến một thử thách ngoại ngữ thành cơ hội mở rộng sự nghiệp quốc tế: ca khúc tiếp tục xuất hiện trong nhiều chương trình nghệ thuật tại Việt Nam và Trung Quốc, và đến tận chuyến đi Thành Đô năm 2026, phần trình diễn “Tây Du Ký” cùng “Khát vọng” vẫn khiến khán giả địa phương bất ngờ. Đây là minh chứng rõ ràng rằng nghệ sĩ nhân dân không bị giới hạn bởi biên giới ngôn ngữ, nếu họ đủ nghiêm túc với nghề.
Thủ khoa kép ở tuổi 47: bài học về học tập suốt đời
Trong giới ca sĩ, không nhiều người đã có tên tuổi lại chấp nhận quay về ghế nhà trường, càng hiếm hơn khi làm điều đó ở tuổi U50. Năm 2003, ở tuổi 47, NSND Hà Vy quyết định thi vào khoa Thanh nhạc Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam), học cùng lớp với ca sĩ Tùng Dương. Kết quả, bà trở thành thủ khoa đầu vào và thủ khoa đầu ra của khóa học. Đây không phải câu chuyện “thi cho có”, mà là lựa chọn nghiêm túc để hệ thống hóa kiến thức sau nhiều năm đứng trên sân khấu. Theo thông tin báo chí, NSND Quang Thọ đánh giá trường hợp của Hà Vy là đáng chú ý vì bà đã có tên tuổi nhưng vẫn chọn học bài bản để hoàn thiện chuyên môn. Trong một thời đại nhiều người coi kinh nghiệm là đủ, quyết định ấy là lời nhắc rằng học tập suốt đời mới là nền tảng bền vững cho danh hiệu nghệ sĩ nhân dân.
Di sản gia đình: từ tiếng hát biên phòng đến trường quay VTV
Hành trình của Hà Vy không dừng ở những tấm huy chương hay danh hiệu nghệ sĩ nhân dân; nó tiếp tục trong di sản gia đình gắn với truyền thông và nghệ thuật. Con gái cả của bà, BTV Hoàng Trang, là gương mặt quen thuộc trên VTV qua các chương trình “Điểm hẹn văn hóa”, “Ký ức thời gian”, “Gõ cửa ngày mới”, “Chiều cuối năm”, “Bữa trưa vui vẻ” và “Giai điệu tự hào”. Hình ảnh hai mẹ con trong ngày bà nhận danh hiệu nghệ sĩ nhân dân cho thấy một đường dây nối tiếp: từ tiếng hát người lính trên bờ công sự đến giọng nói dẫn dắt những chương trình văn hóa trên sóng truyền hình. Không phải gia đình nghệ sĩ nào cũng giữ được sự cân bằng giữa sự nghiệp và đời sống riêng, nhưng Hà Vy đã làm được điều đó, dù từng có lúc nghĩ đến việc rời nghề để chăm sóc gia đình. Kết luận cuối cùng về chân dung NSND Hà Vy ca sĩ là: một nghệ sĩ biết đi xa mà không quên gốc, biết học thêm mà không bỏ trách nhiệm, và biết truyền tiếp ngọn lửa nghề cho thế hệ sau.
