Từ Thủy Nguyên đến danh hiệu nữ NSND thủ khoa kép
NSND Hà Vy, tên đầy đủ Nguyễn Hà Vy, là một ca sĩ biên giới gắn bó với dòng nhạc cách mạng, người lính và biên cương, đồng thời là nữ NSND thủ khoa kép ở tuổi U50, người đã chứng minh rằng khát vọng học tập, sáng tạo nghệ thuật và xây dựng gia đình âm nhạc không hề bị giới hạn bởi tuổi tác hay hoàn cảnh. Điều làm nên sức nặng cho câu chuyện của bà không chỉ là danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân được trao ở tuổi 68, mà là thái độ sống: luôn coi tri thức là hành trình không có điểm dừng. Sinh năm 1956 tại Thủy Nguyên, Hải Phòng, Hà Vy bước vào con đường nghệ thuật từ năm 17 tuổi, được tuyển vào Đoàn Văn công Công an nhân dân vũ trang và sau này gắn bó với Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng. Ở bà, người ta thấy một quan niệm rất rõ ràng: nghệ sĩ không chỉ hát hay, mà phải hiểu sâu về nghề, dám quay lại giảng đường khi đã thành danh, và chấp nhận đánh đổi sự an nhàn để đi đến những nơi gian khó nhất của Tổ quốc.
Tiếng hát giữa lửa đạn: ca sĩ biên giới và những bản hùng ca người lính
Nếu phải chọn một hình ảnh để định nghĩa NSND Hà Vy, đó sẽ là bóng dáng người phụ nữ đứng hát trên bờ công sự giữa tiếng đạn pháo, giữa những điểm nóng biên giới Tây Nam và phía Bắc. Bà không phải ngôi sao phòng trà, mà là ca sĩ biên giới đúng nghĩa: hát cho bộ đội biên phòng, thương bệnh binh, đồng bào vùng cao và chiến sĩ ngoài đảo xa. Tên tuổi Hà Vy gắn với những ca khúc như “Tiếng súng đã vang trên bầu trời biên giới”, “Ngày mai anh lên đường”, “Hoa sim biên giới”, “Chiều biên giới”, “Hành khúc ngày và đêm” – những bài hát vừa là ký ức chiến tranh, vừa là nhật ký tinh thần của người lính. Bà từng hát trong hang núi, trên bãi cỏ, ở Trường Sa năm 1989, mang theo tiếng hát như một thứ vũ khí tinh thần. Theo nguồn tư liệu, Hà Vy đã giành Huy chương Vàng tại Hội diễn Ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc các năm 1985 và 1990, cùng nhiều giải thưởng khác, cho thấy giá trị nghệ thuật của những năm tháng hát giữa gian khó.
Nhạc phim Tây Du Ký và bước ngoặt sự nghiệp quốc tế
Trong hành trình của Hà Vy, nhạc phim Tây Du Ký không chỉ là một tiết mục ấn tượng, mà là biểu tượng cho sự dám bước ra khỏi vùng an toàn để mở rộng sự nghiệp quốc tế. Năm 1986, khi bộ phim trở nên quen thuộc với khán giả Việt Nam, bà quyết định học một ca khúc nhạc phim để trình diễn trong chương trình giao lưu tại Trung Quốc, dù không biết tiếng Trung. Hình ảnh nữ nghệ sĩ nghe đi nghe lại bản thu trên chiếc cassette, tự ghi phiên âm rồi nhờ ông Hoàng Vĩnh Giang chỉnh sửa phát âm và luyến láy, cho thấy tinh thần học hỏi không ngại khó. Sau đó, ca khúc này theo bà đến nhiều sân khấu trong và ngoài nước, trở thành điểm nhấn trong các chương trình giao lưu nghệ thuật quốc tế. Đáng nói hơn, nhiều thập kỷ sau, trong chuyến đi Thành Đô cùng gia đình, bà vẫn có thể hát lại nhạc phim Tây Du Ký và “Khát vọng”, khiến khán giả địa phương bất ngờ – một minh chứng sống động rằng nghệ sĩ biên giới hoàn toàn có thể bước ra thế giới bằng chính nội lực của mình.
Thủ khoa kép ở tuổi 47: học tập không có giới hạn tuổi tác
Quyết định trở lại giảng đường năm 47 tuổi là điểm ngoặt cho thấy Hà Vy không chấp nhận đứng yên trong vùng an toàn nghề nghiệp. Khi đã là giọng ca quen thuộc với khán giả, bà vẫn đăng ký học khoa Thanh nhạc tại Nhạc viện Hà Nội, nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, ngồi chung lớp với những sinh viên trẻ hơn mình hàng chục tuổi. Nỗ lực ấy đưa bà trở thành nữ NSND thủ khoa kép: thủ khoa đầu vào và thủ khoa đầu ra của khóa học. Đây không phải câu chuyện “học cho có bằng”, mà là lựa chọn nghiêm túc để chuẩn hóa kiến thức, hoàn thiện kỹ thuật và chuẩn bị cho vai trò giảng dạy sau này. Trường hợp Hà Vy là lời phản biện mạnh mẽ với định kiến rằng học hành chỉ dành cho người trẻ. Bà chứng minh, bằng chính kết quả thủ khoa kép, rằng nếu còn khát vọng, người nghệ sĩ vẫn có thể bắt đầu lại ở bất cứ độ tuổi nào – và còn đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trong môi trường học thuật chuyên nghiệp.
Gia đình âm nhạc và những đánh đổi phía sau ánh hào quang
Đằng sau một sự nghiệp rực rỡ là một gia đình âm nhạc nhiều tự hào nhưng cũng không ít đánh đổi. Chồng NSND Hà Vy là nhạc sĩ, nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Bình, từng công tác tại Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng; hai người gắn bó qua những chuyến lưu diễn, cùng chia sẻ truyền thống sáng tạo trong nghệ thuật. Con gái cả của bà là BTV Hoàng Trang – gương mặt quen thuộc với khán giả truyền hình qua loạt chương trình văn hóa, giải trí. Ảnh hưởng tích cực của Hà Vy thể hiện rõ khi Hoàng Trang bày tỏ niềm tự hào về người mẹ vừa tận tụy với nghề, vừa luôn quan tâm đến chồng con. Tuy vậy, chính nữ nghệ sĩ từng day dứt vì công việc xa nhà, có thời gian phải gửi con chưa đầy 2 tuổi cho ông bà chăm, đến mức khi trở về, con không nhận ra mẹ. Đã có lúc bà nghĩ đến việc rời nghề để dành thời gian cho gia đình. Nhưng nhìn vào hôm nay – một nữ NSND, thủ khoa kép, ca sĩ biên giới với sự nghiệp quốc tế và một gia đình âm nhạc vững vàng – có thể nói những đánh đổi ấy đã được trả bằng một di sản tinh thần lớn cho cả thế hệ sau.
