Khi đỉnh cao sự nghiệp đến ở tuổi xế chiều
Thành công muộn màng trong âm nhạc cổ điển là hiện tượng những nghệ sĩ đã nổi tiếng ở lĩnh vực khác hoặc đã cao tuổi mới bất ngờ đạt được những cột mốc đỉnh cao, từ kỷ lục thương mại đến ghi nhận học thuật, qua đó buộc công chúng phải nhìn lại định kiến về độ tuổi hoàng kim sáng tạo và khả năng tái sinh sự nghiệp nghệ thuật của con người.
Câu chuyện của Anthony Hopkins nhạc giao hưởng và Joe Hisaishi không phải là ngoại lệ thú vị; đó là bằng chứng rõ ràng rằng đường cong sự nghiệp nghệ thuật không phải lúc nào cũng đi lên rồi dần tắt lịm sau tuổi trung niên. Ở tuổi 88, Hopkins ra mắt album giao hưởng đầu tay Life Is a Dream và lập tức đứng đầu bảng xếp hạng nhạc cổ điển hằng tuần tại Anh. Ở tuổi 75, Joe Hisaishi cùng lúc nhận ba chứng nhận Kỷ lục Guinness Thế giới cho các chuyến lưu diễn giao hưởng quy mô toàn cầu. Hai cú bứt phá này không chỉ gây ấn tượng; chúng phá vỡ toàn bộ câu chuyện cũ về “đỉnh cao sự nghiệp”.
Anthony Hopkins: từ huyền thoại màn ảnh đến người kể chuyện bằng dàn nhạc
Anthony Hopkins từ lâu đã được đóng khung trong trí nhớ khán giả như một “quái vật” diễn xuất với hai tượng vàng cho Sự im lặng của bầy cừu và The Father. Nhưng ở tuổi 88, ông chọn bước vào vùng đất dễ bị nghi ngờ nhất: nhạc cổ điển, nơi kỹ thuật và đào tạo bài bản thường được xem là điều kiện bắt buộc. Life Is a Dream là album nhạc cổ điển đầu tay, gồm 12 tác phẩm giao hưởng được ông viết trong suốt cuộc đời, dựa hoàn toàn vào việc tự học sáng tác, không qua đào tạo âm nhạc chính quy.
Việc album lập tức đứng đầu bảng xếp hạng nhạc cổ điển uy tín tại Anh cho thấy công chúng không thưởng thức âm nhạc bằng sơ yếu lý lịch học thuật mà bằng tai và trái tim. Đây không phải màn dạo chơi của một ngôi sao muốn đa năng; đó là công trình để đời phản ánh hành trình âm nhạc âm thầm từ thuở niên thiếu, nay mới được bước ra ánh sáng. Khi Hopkins nói với CNN: “Không bao giờ là quá muộn để theo đuổi ước mơ”, câu nói ấy không còn là khẩu hiệu truyền cảm hứng sáo rỗng mà là bản tường thuật đời sống sáng tạo của chính ông.
Joe Hisaishi: linh hồn Ghibli và ba Kỷ lục Guinness viết cho nhạc giao hưởng
Nếu Hopkins là người mới trong làng nhạc cổ điển, Joe Hisaishi lại là cái tên đã gắn liền với tuổi thơ hàng trăm triệu khán giả qua các bản nhạc phim Studio Ghibli. Tuy nhiên, những Kỷ lục Guinness gần đây chứng minh ông không chỉ là nhạc sĩ phim xuất sắc, mà còn là lực kéo hiếm có cho nhạc giao hưởng thính phòng đương đại. Ở tuổi 75, Hisaishi được trao cùng lúc ba chứng nhận Kỷ lục Guinness Thế giới, ghi nhận lượng vé bán ra và số đêm diễn kỷ lục trong các tour hòa nhạc giao hưởng.
Các kỷ lục trải dài từ sân vận động Tokyo Dome ở châu Á đến Hollywood Bowl và Radio City Music Hall tại Mỹ, những “thánh đường” vốn là thách thức ngay cả với sao nhạc pop hàng đầu. Điều đáng nói là khán giả tới nghe không phải để xem hình ảnh Totoro trên màn chiếu, mà để đắm mình trong dàn nhạc sống, nơi âm nhạc phim và nhạc hàn lâm hòa làm một. Ở đây, Joe Hisaishi kỷ lục Guinness cho thấy: ranh giới giữa nhạc phim và nhạc cổ điển chỉ tồn tại trong giáo trình, không tồn tại trong trải nghiệm của người nghe.
Nhạc sĩ tuổi cao và quyền được tái sinh sự nghiệp
Điểm chung quan trọng nhất giữa Hopkins và Hisaishi không phải quốc tịch hay xuất phát điểm nghề nghiệp, mà là việc họ đều là nhạc sĩ tuổi cao dám bước ra khỏi khuôn mẫu. Một người là diễn viên huyền thoại, tự học nhạc cả đời rồi mới công bố album giao hưởng ở tuổi 88; người kia là nhạc trưởng 75 tuổi, tưởng như đã đạt mọi vinh quang trong nhạc phim, nhưng vẫn tiếp tục mở rộng sức ảnh hưởng sang các sân khấu giao hưởng lớn nhất thế giới.
Họ bác bỏ luận điểm phổ biến rằng sự nghiệp muộn màng chỉ nên dừng ở hoài niệm và các tour tri ân. Thành tựu của Hopkins và Hisaishi là thành tựu tiên phong, không phải phụ lục. Việc Hisaishi lấp kín khán giả tại Tokyo Dome, Hollywood Bowl và Radio City Music Hall đặt ra chuẩn mực mới cho nhạc giao hưởng hiện đại. Còn Hopkins, với Life Is a Dream đứng đầu bảng xếp hạng, gửi đi thông điệp rằng “đỉnh cao” có thể xuất hiện ở bất cứ chương nào của đời nghệ sĩ, miễn là họ dám viết lại câu chuyện nghề của chính mình.
Tác động vượt khỏi phòng hòa nhạc: từ Venezuela đến Việt Nam
Khi thành công muộn màng mang lại sức nặng, nó không dừng ở những con số kỷ lục. Một phần doanh thu từ Life Is a Dream được dùng để hỗ trợ cứu trợ và tái thiết tại Venezuela, quê hương của nhạc trưởng Gustavo Dudamel, sau trận động đất quy mô lớn gần đây. Nhạc giao hưởng, vốn thường bị xem là xa xỉ, bất ngờ trở thành kênh lan tỏa ảnh hưởng xã hội rất cụ thể. Đó là minh chứng rằng vị thế mới trong âm nhạc cổ điển cho phép Hopkins dùng thành tựu muộn của mình để tạo ra tác động ngoài phòng hòa nhạc.
Ở chiều ngược lại, âm nhạc của Joe Hisaishi đã và đang vận động trong đời sống tinh thần của người trẻ Việt Nam. Các bản nhạc như Summer, One Summer’s Day, Merry-Go-Round of Life xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội, được chia sẻ như “liều thuốc chữa lành” tinh thần cho nhiều thế hệ. Thông tin ông lập cú hat-trick Kỷ lục Guinness trở thành tâm điểm bàn luận trên các diễn đàn âm nhạc, khiến khán giả từ Hà Nội đến TP.HCM tự hào và khao khát một đêm nhạc tại Việt Nam. Khi những nhạc sĩ tuổi cao vẫn tiếp tục tạo ra làn sóng cảm hứng như vậy, rõ ràng khái niệm tuổi tác trong sáng tạo cần được viết lại từ đầu.
