Stress ảnh hưởng đến hen qua nhiều con đường
Stress là trạng thái căng thẳng có thể làm bệnh hen khó kiểm soát hơn thông qua thay đổi nhịp thở, hoạt động thần kinh–nội tiết và phản ứng miễn dịch, đồng thời ảnh hưởng đến nếp sinh hoạt và việc tuân thủ điều trị; mức độ tác động khác nhau ở mỗi người. Vì vậy, mối liên hệ giữa stress và hen suyễn không nên bị giản lược thành ý nghĩ rằng cứ căng thẳng là phế quản lập tức co thắt. Khi lo âu, một người có thể thở nhanh hoặc thay đổi cách thở, khiến cảm giác hụt hơi và tức ngực rõ hơn. Nỗi lo về việc thở khó lại có thể làm nhịp thở gấp thêm, tạo thành vòng luẩn quẩn. Stress kéo dài còn có thể làm rối loạn giấc ngủ, nếp sinh hoạt và việc dùng thuốc kiểm soát. Nhận ra những tác động này hữu ích, nhưng không thay thế việc đánh giá triệu chứng hen.
Khó thở do hen hay do lo âu?
Khó thở do hen và khó thở liên quan đến lo âu hoặc cơn hoảng sợ có thể có biểu hiện giống nhau; chỉ dựa vào cảm giác, người bệnh không phải lúc nào cũng phân biệt được nguyên nhân. Đây là lý do không nên tự kết luận rằng một cơn khó thở trong lúc căng thẳng chỉ là phản ứng tâm lý. Ngược lại, cảm giác hụt hơi rõ hơn cũng không tự chứng minh rằng phế quản đã co thắt nặng hơn. Một cơn hen do stress có thể là triệu chứng xuất hiện hoặc trở nên khó kiểm soát hơn trong giai đoạn căng thẳng, nhưng stress không nhất thiết là nguyên nhân của mọi cơn hen xảy ra vào thời điểm đó. Hãy để ý các dấu hiệu cơn hen như ho, khò khè, tức ngực, khó thở hoặc khó nói, rồi xử trí theo kế hoạch đã thống nhất với nhân viên y tế.
Khi triệu chứng mới xuất hiện, tái diễn hoặc khác thường, đừng trì hoãn việc xin tư vấn y tế.
Ứng phó với triệu chứng và giảm tác động của stress
Nếu cảm thấy căng thẳng và bắt đầu có triệu chứng hen, trước tiên hãy đánh giá mức độ khó thở và làm theo kế hoạch hành động về hen do bác sĩ hướng dẫn. Dừng hoạt động đang làm, chọn tư thế giúp thở dễ hơn và kiểm tra xem có ho, khò khè, tức ngực, khó thở hay khó nói không. Các kỹ thuật quản lý stress có thể hỗ trợ ứng phó, nhưng không thay thế thuốc được kê để xử trí cơn hen. Ghi lại thời điểm triệu chứng xảy ra, điều gì đang diễn ra và những yếu tố liên quan cũng có thể giúp nhận ra quy luật để trao đổi với nhân viên y tế. Nếu stress kéo dài, lo âu hoặc tâm trạng thấp ảnh hưởng đến sinh hoạt, hãy chủ động đề cập điều đó khi đi khám thay vì tự ngừng thuốc hay tự thay đổi kế hoạch điều trị.
- Dùng thuốc kiểm soát theo đúng chỉ định; nhờ nhân viên y tế kiểm tra kỹ thuật dùng dụng cụ hít tại các buổi tái khám.
- Giữ lịch ngủ đều đặn và duy trì hoạt động thể chất phù hợp với sức khỏe.
- Theo dõi các tác nhân khởi phát hen đã biết và ghi chú những yếu tố đi kèm triệu chứng.
- Trao đổi với nhân viên y tế nếu stress kéo dài làm ảnh hưởng việc chăm sóc bản thân hoặc tuân thủ điều trị.
Kết luận: đừng chờ đợi khi triệu chứng đáng lo
Stress có thể làm triệu chứng hen khó kiểm soát hơn, nhưng không phải lời giải thích đủ để tự chẩn đoán mọi lần khó thở. Cách an toàn hơn là theo dõi dấu hiệu, dùng thuốc đúng kế hoạch và tìm hỗ trợ chuyên môn khi triệu chứng mới, tái diễn, bất thường hoặc trở nặng. Nếu không chắc mình đang gặp cơn hen hay phản ứng lo âu, đừng tự phân định chỉ bằng cảm giác; hãy liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá. Kiểm soát bệnh hen cần cả việc chăm sóc đường thở lẫn chú ý đến giấc ngủ, nếp sinh hoạt và sức khỏe tinh thần.
