Thông tư 74 và bức tranh mới của tuyển sinh đại học
Tuyển sinh đại học 2027 là giai đoạn các trường và thí sinh áp dụng danh mục ngành đào tạo mới theo Thông tư 74/2026/TT-BGDĐT, trong đó tên ngành, mã ngành và cách phân loại chương trình được chuẩn hóa lại theo 22 lĩnh vực đào tạo, buộc người học phải cập nhật thông tin trước khi đăng ký nguyện vọng để tránh nhầm lẫn và bỏ lỡ cơ hội phù hợp với định hướng nghề nghiệp của mình. Điểm mấu chốt không phải là “ngành bị khai tử”, mà là hệ thống ngành được tinh gọn để phản ánh đúng nền tảng kiến thức cốt lõi và chuẩn phân loại quốc tế. Danh mục ngành đào tạo mới được ban hành ngày 28/8/2026, có hiệu lực từ 12/10/2026 và áp dụng cho các khóa tuyển sinh từ 1/1/2027. Việc thay thế Thông tư 09/2022 bằng Thông tư 74 là bước đi chính sách nhằm xử lý tình trạng chuyên ngành nhỏ, chương trình lai ghép mọc lên dày đặc, gây chồng chéo và khó dự báo nhu cầu nhân lực. Quan điểm cần khẳng định là: thay đổi tên gọi và mã ngành là một cuộc “đại chỉnh lý” mang tính kỹ thuật và chiến lược, chứ không phải cú sốc tiêu cực cho người học. Thí sinh nào nắm bắt sớm sẽ biến biến động này thành lợi thế khi chuẩn bị thi đại học và xây dựng lộ trình nghề nghiệp dài hạn.
Những ngành bị thu gọn: sức khỏe, kinh doanh, công nghệ, sư phạm
Điểm dễ gây hoang mang nhất trong mùa tuyển sinh đại học 2027 là hàng loạt ngành quen thuộc được gom nhóm hoặc đổi tên trong danh mục ngành đào tạo mới. Ở lĩnh vực sức khỏe, các chuyên ngành dược lý và dược lâm sàng, dược liệu và dược học cổ truyền, kiểm nghiệm thuốc và độc chất, tổ chức quản lý dược đều quy về một ngành dược học; phẫu thuật hàm mặt và chỉnh hình răng mặt gộp vào răng – hàm – mặt; vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, ngôn ngữ trị liệu, dụng cụ chỉnh hình chân tay giả được chuyển sang kỹ thuật phục hồi chức năng; quản lý bệnh viện và tổ chức, quản lý y tế xếp vào quản lý y tế. Khối kinh doanh và quản lý cũng bị “tinh giản tên gọi”: quản trị thương hiệu, quản trị doanh nghiệp và công nghệ, quản trị công nghiệp và phát triển doanh nghiệp được tích hợp vào quản trị kinh doanh; Digital Marketing và Marketing và truyền thông quy chuẩn thành ngành marketing; kinh tế tài chính chuyển sang tài chính – ngân hàng; kinh doanh thời trang và dệt may, kinh doanh xuất bản phẩm, kinh doanh nông nghiệp, kinh doanh và khởi nghiệp nông thôn đều xếp vào kinh doanh thương mại. Ở khối công nghệ thông tin, khoa học và kỹ thuật máy tính, khoa học máy tính và thông tin được đưa vào khoa học máy tính; khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo xếp vào trí tuệ nhân tạo; quản lý hệ thống thông tin chuyển vào hệ thống thông tin; kỹ thuật phần mềm ô tô xếp vào kỹ thuật phần mềm; hệ thống nhúng và IoT chuyển sang kỹ thuật điện tử – viễn thông. Khối sư phạm gom toàn bộ sư phạm tiếng Anh, Nga, Pháp, Trung Quốc, Đức, Nhật, Hàn Quốc vào ngành sư phạm tiếng nước ngoài. Nhìn từ góc độ người viết, đây là bước đi hợp lý: thay vì để thị trường lao động bị nhiễu bởi hàng chục tên ngành “na ná nhau”, Thông tư 74 buộc các trường quay về những trục ngành rõ ràng, giúp thí sinh hiểu mình đang học gì và xã hội nhận diện được năng lực cốt lõi của người tốt nghiệp.
Mã ngành sáu chữ số: thay đổi nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn tới thí sinh
Một thay đổi kỹ thuật nhưng tác động trực tiếp đến cách thí sinh đăng ký nguyện vọng là cấu trúc mã ngành mới. Theo Thông tư 74, mã ngành đào tạo gồm sáu chữ số: hai chữ số đầu thể hiện lĩnh vực đào tạo, hai chữ số tiếp theo thể hiện nhóm ngành và hai chữ số cuối xác định ngành trong nhóm. Nghe có vẻ khô khan, nhưng đây là “ngôn ngữ” mà hệ thống tuyển sinh và cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục đại học sẽ dùng để xử lý hồ sơ. Quan trọng hơn, việc đổi tên ngành không đồng nghĩa tất cả ngành đều đổi mã. Nếu ngành chỉ đổi tên, mã ngành được giữ nguyên; nếu ngành chuyển vị trí trong danh mục (ví dụ từ một nhóm sang nhóm khác), ngành sẽ được cấp mã mới phù hợp với lĩnh vực và nhóm ngành mới, mã cũ hết hiệu lực kể từ thời điểm mã mới có hiệu lực. Điều này tạo ra giai đoạn chuyển tiếp phức tạp cho các trường khi phải rà soát, đối chiếu tên ngành, mã ngành, lĩnh vực, cập nhật lên hệ thống HEMIS và giải trình kỹ với các chương trình liên ngành, xuyên ngành. Với thí sinh, hệ quả rất rõ: dùng sai mã ngành nghĩa là nguyện vọng có thể không được hệ thống ghi nhận đúng. Vì vậy, việc “copy” thông tin từ đề án tuyển sinh các năm trước là lựa chọn rủi ro cao; thí sinh phải tra cứu lại toàn bộ tên ngành, mã ngành trong đề án tuyển sinh đại học 2027 của từng trường và đối chiếu với danh mục ngành đào tạo mới.
Chiến lược chuẩn bị thi đại học trong bối cảnh danh mục ngành mới
Nếu coi Thông tư 74 là “luật chơi mới”, thì chuẩn bị thi đại học không thể chỉ dừng ở việc ôn luyện kiến thức mà còn là cập nhật thông tin và điều chỉnh chiến lược chọn ngành. Trước hết, thí sinh phải chủ động theo dõi thông báo chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đề án tuyển sinh của các trường dự định đăng ký và các hướng dẫn cho kỳ tuyển sinh đại học 2027. Việc này không phải hình thức, mà là cách duy nhất để nắm được tên ngành, mã ngành đang có hiệu lực, tránh nhầm lẫn giữa tên cũ và tên mới. Thứ hai, người học cần thay đổi thói quen “chọn ngành bằng tên gọi”. Cùng một ngành trong danh mục mới có thể được các trường thiết kế với định hướng chuyên sâu rất khác nhau: học phần chính, kiến thức nền tảng, thời lượng thực hành, chuẩn đầu ra và vị trí việc làm hướng tới có thể chênh lệch đáng kể. Khi chọn ngành trí tuệ nhân tạo chẳng hạn, thí sinh phải xem kỹ yêu cầu về toán học, lập trình, nội dung đào tạo thực tế, chứ không nên bị hấp dẫn bởi tên nghe hiện đại. Thứ ba, cần phân biệt rõ giữa đổi tên và chuyển ngành trong danh mục: nếu ngành chỉ đổi tên, mã ngành giữ nguyên; nếu ngành được chuyển vị trí và cấp mã mới, thí sinh buộc phải dùng mã mới cho khóa tuyển sinh 2027. Đây là chi tiết nhỏ nhưng quyết định tính hợp lệ của hồ sơ. Quan điểm của người viết là: thí sinh càng hiểu rõ cấu trúc danh mục ngành đào tạo mới, càng có lợi thế trong việc sắp xếp nguyện vọng thông minh, tránh “đặt cược mù” vào những tên ngành nghe hấp dẫn nhưng không phù hợp với năng lực và mục tiêu nghề nghiệp.
Từ hoang mang đến chủ động: biến thay đổi thành lợi thế
Sự thay đổi về mã ngành và tên gọi từ năm 2027 khiến nhiều học sinh lo lắng, nhất là khi các ngành quen thuộc bị gom nhóm hoặc biến mất khỏi danh sách theo tên cũ. Tuy nhiên, điều cần nhấn mạnh là: việc sắp xếp lại danh mục không làm mất đi giá trị chuyên môn hay cơ hội việc làm, miễn là chương trình đào tạo vẫn đáp ứng đúng nhu cầu thực tế của xã hội. Các trường có lộ trình chuyển tiếp minh bạch; sinh viên các khóa cũ tiếp tục học theo cam kết ban đầu, còn tân sinh viên từ 1/1/2027 sẽ tiếp cận diện mạo mã ngành mới. Theo góc nhìn cá nhân, đây là thời điểm thí sinh nên rèn một năng lực quan trọng cho thế kỷ 21: năng lực thích ứng với thay đổi. Hệ thống ngành nghề sẽ còn tiếp tục biến động cùng công nghệ và kinh tế; người trẻ nào biết đọc kỹ đề án tuyển sinh, tra cứu khối lượng kiến thức, chuẩn đầu ra, định hướng nghề nghiệp thay vì bám vào tên ngành sẽ ít bị “sốc” trước những lần điều chỉnh tiếp theo. Kết luận rõ ràng là: tuyển sinh đại học 2027 không khó hơn, chỉ khác hơn. Danh mục ngành đào tạo mới và thay đổi mã ngành buộc thí sinh phải chủ động hơn trong việc chuẩn bị thi đại học, nhưng đồng thời mở ra cơ hội chọn ngành dựa trên hiểu biết sâu về chương trình và thị trường lao động, thay vì chạy theo những nhãn mác bề ngoài.
