Sức khỏe học đường: nền tảng mới của chất lượng giáo dục
Sức khỏe học đường là cách nhà trường bảo vệ, chăm sóc và quản lý sức khỏe thể chất, tinh thần, dinh dưỡng và môi trường sống của học sinh, kết hợp rèn luyện thể chất, hỗ trợ tâm lý, vệ sinh, an toàn, dinh dưỡng và theo dõi sức khỏe bằng công nghệ để phát triển toàn diện học sinh. Chấp nhận hay không, các trường phổ thông Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới: giáo dục không còn chỉ là điểm số, mà là một chương trình wellness trường học toàn diện. Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2021-2025 được phê duyệt là bước ngoặt, khi sức khỏe không còn là hoạt động phụ trợ, mà trở thành tiêu chí cốt lõi trong chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ thế hệ trẻ. Việc Thủ tướng tiếp tục phê duyệt Chương trình sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035 cho thấy đây không phải phong trào ngắn hạn mà là chiến lược dài hơi cho toàn ngành.
Hải Phòng: phòng y tế phủ kín, 1 triệu hồ sơ sức khỏe điện tử
Nếu cần một minh chứng cho sức khỏe học đường được triển khai nghiêm túc, Hải Phòng là ví dụ đáng chú ý. Thành phố hiện có 1.608 cơ sở giáo dục với hơn 1 triệu học sinh, đồng nghĩa mỗi quyết sách y tế học đường ở đây tác động tới một “thành phố trẻ” thu nhỏ. Không phải khẩu hiệu, những con số biết nói: 100% trường công lập có phòng y tế, tủ thuốc thiết yếu và nước sạch sinh hoạt; 100% trường có nhà vệ sinh, trong đó 96% đạt chuẩn, số còn lại có kế hoạch cải tạo. Đáng chú ý hơn, 100% học sinh được khám sức khỏe, đánh giá dinh dưỡng và quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử.
Ở cấp trường, bức tranh trở nên cụ thể: Trường Tiểu học Quang Trung phối hợp Bệnh viện Nhi khám tổng quát, sàng lọc bệnh học đường và đánh giá dinh dưỡng cho toàn bộ học sinh cuối năm học 2025–2026. Hoạt động này giúp phát hiện sớm vấn đề sức khỏe để điều trị kịp thời, đồng thời hình thành ý thức tự chăm sóc sức khỏe cho học sinh từ nhỏ. Tại bậc THCS, Trường Phạm Sư Mạnh duy trì khám định kỳ, lồng ghép giáo dục sức khỏe, phòng dịch, kỹ năng sống và phòng tránh tai nạn. Đây chính là phiên bản “phòng khám học đường cộng đồng” – nơi rèn luyện thể chất học sinh gắn liền với giáo dục kỹ năng và an toàn.
Tuyên Quang và làn sóng sổ sức khỏe điện tử cho 100% học sinh
Nếu Hải Phòng cho thấy chiều rộng của mạng lưới y tế học đường, thì Tuyên Quang cho thấy chiều sâu của chuyển đổi số với sổ sức khỏe điện tử. UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035, nhằm nâng cao chất lượng y tế trường học, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và quản lý sức khỏe học sinh, góp phần phát triển toàn diện thể chất, tinh thần, tầm vóc, trí tuệ và kỹ năng sống cho thế hệ trẻ. Một trong những mục tiêu rõ ràng nhất: 100% học sinh được kiểm tra sức khỏe đầu năm hoặc khám sàng lọc bệnh tật và cập nhật thông tin vào sổ sức khỏe điện tử, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo lộ trình.
Đi xa hơn chuyện khám bệnh định kỳ, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030: 100% cơ sở giáo dục có phòng y tế riêng, đủ thuốc và thiết bị thiết yếu; 100% cơ sở bảo đảm nước uống, nước sinh hoạt; 100% cơ sở có tổ chức bữa ăn bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm; 100% trường phổ thông theo dõi, đánh giá tình trạng dinh dưỡng học sinh; 100% cơ sở có khu vệ sinh đạt chuẩn; 100% cơ sở tổ chức truyền thông, giáo dục sức khỏe. Đây là cách tiếp cận sức khỏe học đường không chỉ là chữa bệnh mà là xây dựng môi trường học tập an toàn, lành mạnh, thân thiện ngay từ thiết kế cơ sở vật chất đến dữ liệu số.
Bộ Giáo dục đẩy mạnh rèn luyện thể chất và nghệ thuật như “phần cứng” của wellness
Một chương trình wellness trường học đúng nghĩa không thể thiếu rèn luyện thể chất học sinh và nuôi dưỡng đời sống thẩm mỹ. Văn bản mới của Bộ Giáo dục được ban hành để cụ thể hóa Nghị quyết 71, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và Chỉ thị 17, với mục tiêu tạo môi trường để học sinh phát triển hài hòa về thể chất, tinh thần, năng lực thẩm mỹ, sáng tạo, đồng thời hình thành thói quen tự học, tự rèn luyện và phát huy năng khiếu. Điểm đáng kể là phong trào rèn luyện thể chất và thực hành nghệ thuật được triển khai từ năm học 2026-2027 nhưng không biến thành gánh nặng: không thêm môn học mới, không tăng thời lượng chính khóa, không kiểm tra, chấm điểm như các môn bắt buộc và không phát sinh thêm hồ sơ cho giáo viên.
Về rèn luyện thể chất, mục tiêu là sau khi hoàn thành chương trình phổ thông, mỗi học sinh hình thành thói quen tập thường xuyên ít nhất một môn thể thao. Học sinh được khuyến khích tập luyện hằng ngày, tham gia câu lạc bộ, ngày hội thể thao, Hội khỏe Phù Đổng, giao lưu, thi đấu, qua đó phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu. Ở chiều nghệ thuật, trường chủ động tổ chức hát, múa, hợp xướng, biểu diễn nhạc cụ, mỹ thuật, thiết kế, nhiếp ảnh, nghệ thuật dân gian… và lồng ghép vào hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt câu lạc bộ, đội, nhóm. Đây không chỉ là “món tráng miệng” sau giờ học, mà là phần cứng của phát triển toàn diện học sinh, tạo điểm cân bằng trước áp lực học tập và cuộc sống số.
Nhân rộng mô hình hay: từ phòng y tế, sân chơi đến không gian tâm lý an toàn
Sức khỏe học đường đang dịch chuyển từ những hoạt động rời rạc sang mô hình toàn diện, nhân rộng ở nhiều địa phương. Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2021-2025 được đánh giá đã thay đổi nhận thức: từ chỗ chỉ chú trọng khám sức khỏe định kỳ, nay các trường tiếp cận theo hướng bao trùm sức khỏe thể chất, tinh thần, dinh dưỡng, vệ sinh, phòng chống tai nạn, chăm sóc mắt, răng miệng và xây dựng môi trường học an toàn, thân thiện. Ở một số trường mầm non, việc triển khai đầy đủ giải pháp giúp tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi giảm rõ rệt, tỷ lệ trẻ được thăm khám, quản lý hồ sơ sức khỏe cá nhân tăng cao. Đây là bằng chứng rằng chương trình wellness trường học mang lại lợi ích thực tế chứ không dừng ở khẩu hiệu.
Các trường đang chủ động nhân rộng mô hình: từ trò chơi vận động giữa giờ, hoạt động thể thao đa dạng, đến tư vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng sống, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi sát sao sự phát triển của học sinh. Quan trọng hơn, nhiều ý kiến nhấn mạnh sức khỏe học đường là nhiệm vụ của cả hệ thống, cần sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, ngành y tế và chính quyền địa phương. Ở cấp quốc gia, Chương trình sức khỏe học đường 2026-2035 đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục theo dõi, đánh giá tình trạng dinh dưỡng; 100% trường tổ chức truyền thông, giáo dục sức khỏe thể chất, dinh dưỡng và sức khỏe tâm thần; 100% người học được khám sức khỏe hoặc sàng lọc ít nhất mỗi năm và cập nhật vào sổ sức khỏe điện tử.
Điểm còn thiếu – và cũng là yêu cầu cho giai đoạn tới – là biến sổ sức khỏe điện tử, phòng y tế, sân thể thao, phòng nghệ thuật và phòng tư vấn tâm lý thành một hệ sinh thái thống nhất, nơi dữ liệu sức khỏe, hoạt động rèn luyện thể chất học sinh và hỗ trợ tinh thần liên kết với nhau. Khi đó, sức khỏe học đường mới thực sự trở thành nền tảng phát triển toàn diện và nâng cao chất lượng giáo dục, thay vì một tập hợp những phong trào đẹp trên giấy.
