Sổ sức khỏe điện tử là gì và vì sao các thành phố phải chạy đua?
Sổ sức khỏe điện tử là bản ghi chép sức khỏe cá nhân được số hóa, lưu trữ và liên thông trên hệ thống trực tuyến, cho phép bác sĩ và người dân theo dõi toàn bộ quá trình khám, xét nghiệm, điều trị, cả thể chất lẫn tinh thần, ở mọi tuyến và trong suốt vòng đời mà không bị giới hạn bởi hồ sơ giấy phân tán tại từng cơ sở khám chữa bệnh khác nhau. Điểm đáng nói là TPHCM và Hà Nội không xem đây là tiện ích phụ, mà là nền tảng cho mô hình quản lý sức khỏe toàn diện. TPHCM đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% người dân có sổ sức khỏe điện tử và được chăm sóc y tế ngay từ cơ sở. Hà Nội thì chọn chiến lược khám sức khỏe miễn phí gắn với xây dựng sổ sức khỏe điện tử để nâng năng lực y tế cơ sở và đảm bảo người dân tiếp cận dịch vụ thiết yếu một cách công bằng, có chất lượng.
TPHCM: Quản lý sức khỏe theo vòng đời và đưa sức khỏe tinh thần vào trung tâm
Kế hoạch phát triển y tế cộng đồng của TPHCM đến giai đoạn 2026–2030 thể hiện tham vọng rõ ràng: không chỉ lập sổ sức khỏe điện tử cho toàn bộ người dân, mà còn dùng hệ thống này để quản lý sức khỏe theo vòng đời. Điều này có nghĩa là từ lúc sinh ra, trẻ đã được theo dõi sàng lọc ít nhất 5 bệnh bẩm sinh phổ biến; khi đến trường, 95% học sinh từ mầm non tới hết THPT được khám sức khỏe định kỳ, bao gồm thể lực, huyết áp, nhịp tim, thị lực, thính lực, răng miệng và cả rối loạn sức khỏe tâm thần. Đây là bước chuyển quan trọng: sức khỏe tinh thần lần đầu được đưa vào nhóm chỉ tiêu bắt buộc, thay vì phụ thuộc vào nhận thức tự nguyện của gia đình. Về dài hạn, thành phố đặt mục tiêu tuổi thọ trung bình đạt 77 tuổi, số năm sống khỏe mạnh từ 68 tuổi trở lên, gắn liền với khả năng phòng bệnh sớm, từ xa tại trạm y tế xã, phường. Nếu thực hiện đúng, sổ sức khỏe điện tử sẽ là công cụ chứ không phải khẩu hiệu.
Hà Nội: Khám sức khỏe miễn phí để lấp đầy dữ liệu trên cổng Bộ Y tế
Hà Nội chọn cách tiếp cận dữ liệu sức khỏe quyết liệt hơn: dùng chương trình khám sức khỏe miễn phí làm “động cơ” để tạo và cập nhật sổ sức khỏe điện tử. Chương trình đặt mục tiêu 100% người dân trên địa bàn, có xác nhận qua VNeID, được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần và được lập hồ sơ sức khỏe điện tử ngay trong năm 2026. Từ 1/1 đến 26/8, thành phố đã khám gần 1,7 triệu người; trong đó 565.242 hồ sơ sức khỏe đã được cập nhật thành công trên Cổng Bộ Y tế. Đây là một câu chuyện đáng trích dẫn: "Hà Nội đứng thứ 1/34 tỉnh, thành phố về số hồ sơ sức khỏe cập nhật trên Cổng Bộ Y tế, với tỷ lệ 6,6%". Cách làm của Hà Nội cho thấy bài học rõ ràng: không thể xây dựng hồ sơ sức khỏe trực tuyến nếu người dân không được dụ bằng một lợi ích cụ thể, ở đây là khám sức khỏe miễn phí, đi kèm xét nghiệm cận lâm sàng và sàng lọc 12 bệnh, trong đó có trầm cảm, rối loạn lo âu và rối loạn tâm thần do rượu.
Tác động tới người dân: từ hồ sơ giấy đến quản lý sức khỏe toàn diện
Nếu nhìn từ góc độ người dân, cuộc chuyển đổi sang sổ sức khỏe điện tử không chỉ là chuyện công nghệ. TPHCM tuyên bố mục tiêu chung là bảo đảm mọi người dân được chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở, để hạn chế bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống. Hà Nội cũng đặt trọng tâm vào việc chủ động phát hiện, dự phòng, tư vấn và điều trị sớm bệnh tật, qua đó giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế cho người dân. Khi dữ liệu khám sức khỏe định kỳ được liên thông giữa hệ thống giám định bảo hiểm, sổ sức khỏe điện tử của Bộ Y tế và hồ sơ sức khỏe điện tử của thành phố, rồi tích hợp lên VNeID, người dân sẽ không còn cảnh mang xấp hồ sơ giấy đi hết bệnh viện này đến phòng khám kia. Quan trọng hơn, những dấu hiệu suy dinh dưỡng, thừa cân, cong vẹo cột sống, giảm thị lực hay rối loạn sức khỏe tâm thần ở trẻ em sẽ ít bị bỏ sót hơn, vì đã nằm trong một hệ thống theo dõi vòng đời có cấu trúc.
Thách thức phía trước và câu hỏi về chiều sâu chăm sóc tinh thần
Dù các con số mục tiêu nghe rất ấn tượng, chúng đặt ra một câu hỏi khó: hệ thống sổ sức khỏe điện tử có được dùng để chăm sóc con người, hay chỉ để hoàn thành chỉ tiêu? TPHCM muốn 100% trạm y tế xã, phường triển khai dự phòng, quản lý, điều trị một số bệnh không lây nhiễm theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Hà Nội yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh nhập và chuẩn hóa dữ liệu ngay sau khi khám, cập nhật, liên thông trên nhiều hệ thống. Khối lượng công việc này đòi hỏi nhân lực và hạ tầng công nghệ đồng đều, nếu không dữ liệu sức khỏe sẽ bị vỡ vụn, thiếu tin cậy. Với sức khỏe tinh thần, rào cản còn lớn hơn: người dân có sẵn sàng ghi nhận, cập nhật các chẩn đoán rối loạn trầm cảm, lo âu, hay tâm thần do rượu vào sổ sức khỏe điện tử không? Chuyển đổi số y tế chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm thay đổi nhận thức, bảo mật dữ liệu và dịch vụ chăm sóc tinh thần thực sự sẵn có ở tuyến cơ sở – đó là thách thức không thể giải quyết bằng vài văn bản chỉ đạo.
