Lệnh cấm có hiệu lực từ ngày 1/1/2027
Lệnh cấm nhập khẩu thiết bị công nghệ số đã qua sử dụng là quy định không cho phép đưa vào Việt Nam những sản phẩm thuộc danh mục và mã hàng hóa được nêu trong văn bản, kể cả khi thiết bị vẫn hoạt động bình thường. Thông tư 63/2026/TT-BKHCN, do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 27/10, có hiệu lực từ 1/1/2027 và thay thế quy định trước đó. Đây là mốc doanh nghiệp cần chuẩn bị, không phải thời điểm người dùng phải ngừng sử dụng điện thoại hay máy tính cũ đang có trong nước. Tác động trực tiếp nằm ở hoạt động nhập khẩu: hàng hóa phải được đối chiếu theo danh mục, mã HS và tình trạng sử dụng. Với người tiêu dùng, quy định có thể làm thay đổi nguồn cung thiết bị cũ nhập khẩu; với doanh nghiệp, việc rà soát hàng trước thông quan sẽ trở nên thiết yếu.
Phạm vi rộng hơn điện thoại và máy tính
Cách gọi tắt “cấm nhập khẩu điện thoại cũ” hay “cấm nhập máy tính cũ” chưa phản ánh hết phạm vi của Thông tư 63. Danh mục bao gồm điện thoại thông minh và thiết bị truyền, nhận dữ liệu qua mạng; máy tính xách tay, máy tính để bàn cùng một số thiết bị xử lý dữ liệu. Máy ảnh kỹ thuật số, camera, micro, loa, tai nghe, màn hình, máy chiếu, thiết bị thu phát vô tuyến, radar và thiết bị điều khiển từ xa cũng nằm trong các nhóm được nêu. Quy định còn mở rộng tới một số mạch in, linh kiện điện tử, dây dẫn và cáp đã qua sử dụng. Đáng lưu ý, sản phẩm tân trang không mặc nhiên được xem như hàng mới để nhập khẩu: nếu thuộc mặt hàng và mã HS trong danh mục, vẫn chịu lệnh cấm. Bộ phận, phụ kiện và cụm linh kiện đã qua sử dụng liên quan cũng có thể thuộc diện điều chỉnh.
Lý do quản lý: an toàn và thị trường nội địa
Theo Cục trưởng Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Nguyễn Khắc Lịch, quy định nhằm chuẩn hóa, đồng bộ pháp luật về công nghệ số với quản lý ngoại thương; ông cũng cho biết việc cấm thiết bị cũ đã được thực hiện thường xuyên từ năm 2007, còn hiện nay là bước đồng bộ về pháp lý. Lý do thứ hai là bảo vệ người tiêu dùng và phát triển thị trường trong nước. Nếu thiết bị cũ tràn vào, nguy cơ rác thải điện tử tăng lên; thiết bị xuống cấp còn có thể gây mất an toàn thông tin, lộ dữ liệu cá nhân hoặc tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Đây là cơ sở quản lý đáng chú ý: tuổi đời và tình trạng thiết bị không chỉ liên quan đến chất lượng hàng hóa, mà còn tới an toàn dữ liệu và xử lý chất thải. Chính sách cũng được nêu là nhằm hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Việt.
Ngoại lệ có điều kiện, doanh nghiệp cần rà soát sớm
Lệnh cấm không đồng nghĩa mọi máy móc, thiết bị công nghệ đã qua sử dụng đều bị loại khỏi hoạt động nhập khẩu. Một số dây chuyền, máy móc và công cụ có thể được xem xét theo ngoại lệ nếu đáp ứng tiêu chí pháp luật, phục vụ trực tiếp dự án sản xuất, đóng gói, kiểm thử vi mạch bán dẫn hoặc hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển công nghệ số. Nguồn cũng nêu một số thiết bị phục vụ sản xuất chip và thiết bị phòng thí nghiệm cho trường học không nằm trong danh mục cấm. Do đó, doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tên thương mại hay cách đóng gói để xác định hàng có được nhập hay không; cần kiểm tra mã HS, tình trạng sử dụng và mục đích dự án trước khi làm thủ tục. Kết luận quan trọng là Thông tư 63 vừa siết dòng thiết bị điện tử cũ phổ thông, vừa để ngỏ ngoại lệ có mục tiêu. Chuẩn bị sớm sẽ giúp hạn chế rủi ro vướng mắc khi quy định bắt đầu áp dụng.
