Lệnh cấm nhằm kiểm soát hàng công nghệ đã qua sử dụng
Thông tư 63/2026/TT-BKHCN là quy định về danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu vào Việt Nam, áp dụng từ ngày 1/1/2027 và xác định phạm vi hàng hóa theo mã số HS. Đây không phải một chính sách bất ngờ: việc quản lý nhóm hàng này đã được duy trì từ năm 2007, còn thông tư mới thay thế quy định ban hành năm 2018 và chuẩn hóa danh mục theo hệ thống mã hàng hiện hành. Lệnh cấm nhập điện thoại cũ không chỉ nhắm đến smartphone; máy tính, máy ảnh, màn hình cùng nhiều thiết bị, bộ phận và linh kiện điện tử đã qua sử dụng cũng có thể thuộc diện cấm. Điểm đáng chú ý là danh mục, chứ không phải nhãn “đồ cũ” nói chung, quyết định mặt hàng nào bị kiểm soát.
Cách áp dụng mã HS cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định hàng hóa: nếu danh mục nêu nhóm bốn chữ số hoặc phân nhóm sáu chữ số, lệnh cấm bao trùm các mã tám chữ số thuộc nhóm đó; nếu nêu cụ thể mã tám chữ số, chỉ mã hàng ấy bị cấm. Cách làm này giúp hải quan và doanh nghiệp tra cứu thống nhất hơn, nhưng người nhập hàng vẫn cần kiểm tra đúng mã thay vì dựa vào tên gọi thông thường.
Rác thải điện tử không phải rủi ro duy nhất
Lý do môi trường rất rõ: Việt Nam không muốn trở thành nơi tiếp nhận thiết bị chất lượng thấp hoặc rác thải điện tử bị đẩy ra từ nước ngoài. Máy móc cũ còn hoạt động không đồng nghĩa với việc chúng đủ điều kiện để đưa vào lưu thông; thiết bị đã qua thời gian dài sử dụng có thể xuống cấp, khó sửa chữa an toàn hoặc nhanh chóng trở thành phế thải. Hạn chế dòng hàng này vì thế là cách ngăn gánh nặng xử lý môi trường bị chuyển sang trong nước.
Cơ quan chức năng cũng cảnh báo về nguy cơ trực tiếp với người dùng. Phần cứng không rõ nguồn gốc hoặc đã bị can thiệp kỹ thuật có thể tạo lỗ hổng an toàn thông tin, dẫn đến lộ dữ liệu cá nhân; pin và linh kiện xuống cấp làm tăng nguy cơ cháy, nổ. Một số thiết bị còn có thể không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật hoặc yêu cầu về tần số vô tuyến điện. Vì vậy, việc nhập khẩu máy tính cũ và các thiết bị công nghệ cũ không chỉ là câu chuyện giá hay hiệu năng: nguồn gốc, tình trạng linh kiện và khả năng bảo vệ dữ liệu đều là vấn đề an toàn.
Không phải mọi thiết bị cũ đều bị đóng cửa
Cần phân biệt lệnh cấm hàng tiêu dùng thuộc danh mục với việc ngừng hoàn toàn nhập khẩu thiết bị đã qua sử dụng. Thông tư vẫn duy trì cơ chế cho một số nhu cầu sản xuất, đào tạo và nghiên cứu nếu đáp ứng quy định liên quan. Các trường hợp được nêu gồm dự án sản xuất, đóng gói, kiểm thử vi mạch bán dẫn và hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm hoặc dịch vụ công nghệ số. Theo quy định riêng, doanh nghiệp còn có thể nhập hàng thuộc danh mục cấm trong một số tình huống đặc thù, chẳng hạn phục vụ mục đích đặc dụng, nghiên cứu khoa học hoặc gia công cho thương nhân nước ngoài để tiêu thụ ở nước ngoài.
Sự phân biệt này hợp lý: thiết bị chuyên dụng phục vụ hoạt động có kiểm soát không giống hàng cũ nhập về để bán đại trà. Doanh nghiệp cần xác định mục đích sử dụng, đối chiếu danh mục và đáp ứng điều kiện pháp luật trước khi làm thủ tục; người mua cá nhân cũng không nên hiểu ngoại lệ cho nghiên cứu hay sản xuất là giấy phép nhập khẩu tự do. Quy định hướng đến kiểm soát rủi ro mà vẫn giữ không gian cho hoạt động công nghệ có nhu cầu chính đáng.
Bảo vệ người dùng và thị trường trong nước
Chính sách còn có mục tiêu giảm cạnh tranh không lành mạnh từ hàng công nghệ cũ nhập khẩu, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước phát triển. Đây là lựa chọn quản lý có lý do: hàng cũ giá rẻ nhưng không rõ chất lượng có thể làm người mua chịu rủi ro, đồng thời gây sức ép lên nhà sản xuất và nhà kinh doanh tuân thủ tiêu chuẩn. Tuy vậy, hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào việc thực thi minh bạch, phân loại đúng mã hàng và xử lý rõ các trường hợp được phép nhập.
Từ ngày 1/1/2027, người mua và doanh nghiệp nên xem danh mục mã HS trước khi đặt mua hoặc đưa thiết bị qua biên giới, đặc biệt với máy tính, điện thoại, linh kiện và hàng tân trang. Cấm nhập điện thoại cũ hay các sản phẩm số đã qua sử dụng không phải mục tiêu tự thân; trọng tâm là ngăn hàng kém chất lượng và rủi ro môi trường, dữ liệu, cháy nổ. Kết luận nên rõ ràng: kiểm soát là cần thiết, nhưng quy định chỉ phát huy tác dụng khi người dân và doanh nghiệp hiểu chính xác đâu là hàng cấm, đâu là ngoại lệ hợp lệ.
