Khoản phí nhỏ có thể mở đầu cho một vụ lừa đảo
Lừa đảo giao hộ chiếu là thủ đoạn kẻ gian giả làm nhân viên bưu điện, lợi dụng lúc người dân chờ nhận hộ chiếu để yêu cầu thanh toán cước rồi dẫn dụ nạn nhân thực hiện những thao tác nguy hiểm trên điện thoại. Đây không phải chuyện cần xem nhẹ chỉ vì khoản thu ban đầu nhỏ: mục tiêu có thể là tiền, ví điện tử và quyền kiểm soát tài khoản tài chính. Sau khi hoàn tất thủ tục trực tuyến và nhận thông báo hồ sơ đang chờ chuyển phát, một người dân tại Đà Nẵng nhận cuộc gọi từ số lạ, trong đó người gọi tự xưng là nhân viên bưu điện và đòi phí vận chuyển 12.000 đồng. Chi tiết này khiến kịch bản nghe có vẻ quen thuộc, đúng thời điểm và đủ đáng tin để người nhận làm theo. Nhưng chính sự hợp lý bề ngoài ấy là cái bẫy.
Từ chuyển phí đến nguy cơ mất quyền kiểm soát ví
Sau khi nạn nhân chuyển khoản, kẻ gian viện cớ nhân viên đã cung cấp nhầm số tài khoản và hứa sẽ có người quản lý hỗ trợ hoàn tiền. Tiếp đó, chúng hướng dẫn người dân vào tài khoản mạng xã hội giả danh bộ phận chăm sóc khách hàng, chia sẻ màn hình điện thoại, đăng nhập ví điện tử rồi thao tác ở mục tài chính và vay nhanh. Đây là lúc một khoản cước nhỏ trở thành mồi tạo lòng tin, còn câu chuyện “hoàn tiền” giúp kéo nạn nhân đi xa hơn. Chia sẻ màn hình hoặc làm theo chỉ dẫn của người lạ có thể khiến tài khoản bị mất kiểm soát, phát sinh giao dịch trái phép hay khoản vay mà chủ tài khoản không mong muốn. Nếu cuộc gọi chuyển từ việc giao hộ chiếu sang yêu cầu mở ứng dụng tài chính, nhập thông tin hoặc làm theo từng bước trên màn hình, hãy dừng lại và tự xác minh qua kênh chính thức.
Công an khuyến cáo cảnh giác với người gọi tự xưng là nhân viên bưu điện hoặc cán bộ cơ quan nhà nước, nhất là khi họ yêu cầu chuyển tiền hay cung cấp thông tin cá nhân trước khi được xác minh. Không truy cập đường dẫn lạ, không cài ứng dụng không rõ nguồn gốc và không chia sẻ màn hình điện thoại theo yêu cầu của người gọi. Nếu đã bắt đầu thao tác, hãy dừng ngay; đừng để lời thúc giục hay lời hứa hoàn tiền khiến mình tiếp tục.
Nhờ làm hộ chiếu online cũng có thể lộ danh tính số
Không phải chỉ cuộc gọi giả danh bưu điện mới tạo ra rủi ro. Khi ngại công nghệ, một số người nhờ người khác làm hộ chiếu online, thậm chí đưa mật khẩu VNeID và mã OTP để họ đăng nhập, kê khai hoặc nộp hồ sơ. Làm vậy đồng nghĩa trao quyền truy cập vào danh tính số của mình; thông tin có thể bị lợi dụng để mở tài khoản ngân hàng, ví điện tử, đăng ký vay hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật. Khi danh tính bị sử dụng sai mục đích, người đứng tên còn có thể phải mất thời gian phối hợp xác minh. Người làm thay cũng có thể kê khai thiếu hoặc sai thông tin, khiến hồ sơ chậm xử lý; địa chỉ nhận không chính xác còn làm hộ chiếu thất lạc hoặc chuyển nhầm. Vì vậy, nhờ người khác làm thủ tục không phải lối tắt vô hại, nhất là khi việc hỗ trợ đòi hỏi giao thông tin đăng nhập.
Cục Quản lý xuất nhập cảnh khuyến cáo người dân chủ động nộp hồ sơ qua Cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng VNeID theo hướng dẫn của cơ quan chức năng. Để bảo vệ tài khoản VNeID, hãy giữ riêng mật khẩu và mã OTP, không giao quyền kiểm soát tài khoản cho người khác; sau khi sử dụng, đăng xuất và thường xuyên kiểm tra thông tin, đổi mật khẩu khi cần. Nếu cần giúp đỡ về thao tác, hãy tìm hướng dẫn chính thức thay vì đưa tài khoản cho người nhận làm hộ.
Dừng thao tác đáng ngờ, xác minh và báo ngay
Một người nhận cuộc gọi lừa đảo đã kịp liên hệ cơ quan công an để xác minh và được hướng dẫn dừng thao tác, tránh nguy cơ bị chiếm đoạt tài sản. Bài học không phải là chờ đến khi thiệt hại xảy ra mới cầu cứu, mà là coi yêu cầu chia sẻ màn hình, đăng nhập ví, cung cấp OTP hay làm theo chỉ dẫn vay tiền như dấu hiệu phải dừng lại. Hãy chủ động gọi cơ quan liên quan qua kênh tự tìm được để kiểm tra việc chuyển phát; đừng dùng số điện thoại, đường dẫn hoặc tài khoản mạng xã hội do người gọi lạ gửi. Nếu đã chia sẻ thông tin hoặc thực hiện giao dịch, liên hệ ngay ngân hàng hay đơn vị cung cấp dịch vụ tài chính và trình báo cơ quan công an gần nhất.
Thủ tục trực tuyến giúp tiết kiệm công sức, nhưng sự tiện lợi không đáng để đổi lấy quyền kiểm soát danh tính số. Tự nộp hồ sơ, giữ kín thông tin đăng nhập và xác minh mọi yêu cầu bất thường là cách thiết thực nhất để tránh cả lừa đảo giao hộ chiếu lẫn nguy cơ mất tài khoản VNeID. Một khoản phí nhỏ hay lời hứa hoàn tiền không chứng minh người gọi là nhân viên thật; chỉ nên tiếp tục khi đã kiểm tra qua kênh chính thức.
