Nhồi máu cơ tim không còn là bệnh của tuổi già
Nhồi máu cơ tim người trẻ là tình trạng động mạch vành bị tắc đột ngột khiến một phần cơ tim thiếu máu, tổn thương hoặc hoại tử, và điều đáng lo là biến cố này ngày càng xuất hiện ở nhóm tuổi 20–30 vốn được xem là “khỏe mạnh”, gây sốc cho cả bệnh nhân lẫn bác sĩ. Theo số liệu ngành y tế, mỗi năm có khoảng 220.000 người Việt tử vong do bệnh tim mạch, trong đó nhồi máu cơ tim và hội chứng mạch vành cấp chiếm tới một nửa. Con số này cho thấy đây không phải câu chuyện hiếm, mà là một cuộc khủng hoảng sức khỏe âm thầm. PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho biết ông từng cấp cứu bệnh nhân chỉ mới 22 tuổi, tổn thương cả 3 nhánh động mạch vành, trong đó động mạch liên thất trước tắc hoàn toàn ngay từ đoạn đầu. Khi một người ở tuổi sinh viên đã bệnh tim ở tuổi 20 như vậy, mọi định kiến “nhồi máu cơ tim là bệnh người già” cần phải được gạt bỏ.
Những thủ phạm ‘lạ’: co thắt, bóc tách, chất kích thích
Ở nhóm dưới 30 tuổi, xơ vữa mạch không còn giữ vai trò trung tâm như trong sách giáo khoa; chính các cơ chế “lạ” mới là kẻ gây nhồi máu cơ tim người trẻ. Bóc tách động mạch vành tự phát (SCAD) là nguyên nhân hàng đầu ở phụ nữ dưới 35 tuổi, thường xảy ra sau stress cảm xúc cực mạnh, gắng sức, thai kỳ hoặc giai đoạn sau sinh, khi lớp nội mạc bị lóc tách, tạo lòng giả chèn ép lòng mạch thật và gây tắc. Co thắt mạch vành lại là câu chuyện quen thuộc của lối sống hiện đại: hút thuốc lá, thuốc lá điện tử, thức khuya triền miên, lạm dụng cà phê, nước tăng lực khiến mạch đang bình thường bỗng co rúm, kéo dài sẽ xuất hiện huyết khối và nhồi máu cơ tim cấp. Đáng lo hơn, cocaine, ma túy đá, cần sa tổng hợp hay bóng cười kèm rượu có thể gây co thắt dữ dội và tạo cục máu đông chỉ trong vài phút đến vài giờ sau sử dụng. Khi giới trẻ coi những chất kích thích này như “trò vui cuối tuần”, họ đang chơi trò may rủi với chính trái tim mình.
Hút thuốc, rối loạn mỡ máu: hai thói quen tưởng nhỏ mà nguy cơ lớn
Không ít người trẻ tin rằng chỉ cần không béo phì, không tăng huyết áp thì sẽ tránh được bệnh tim ở tuổi 20. Trường hợp nam bệnh nhân 32 tuổi ở Quảng Ninh nhồi máu cơ tim cấp, tắc hoàn toàn động mạch liên thất trước dù chỉ có tiền sử hút thuốc và tăng mỡ máu nhẹ cho thấy niềm tin đó rất nguy hiểm. Bác sĩ can thiệp phải nong bóng, đặt stent để tái thông, may mắn là sức khỏe ổn định sau một ngày. Hút thuốc lá – kể cả thuốc lá điện tử – và rối loạn mỡ máu gia đình là hai yếu tố nguy cơ âm thầm từ thời cấp 2, cấp 3 nhưng thường bị bỏ qua vì “còn trẻ mà”. Theo các chuyên gia tim mạch, một người chỉ có một yếu tố nổi bật như rối loạn mỡ máu gia đình vẫn có thể gặp biến cố nhồi máu cơ tim, không cần phải có “đủ bộ” nguy cơ. Đáng tiếc, nhiều bạn trẻ vẫn coi xét nghiệm mỡ máu, bỏ thuốc lá là chuyện của tuổi trung niên, để đến khi động mạch vành tắc mới chịu tin rằng mình thuộc nhóm nguy cơ cao.
Dấu hiệu cảnh báo tim mạch thường bị nhầm lẫn
Bức tranh đáng buồn không chỉ nằm ở yếu tố nguy cơ, mà còn ở cách chúng ta phản ứng với các dấu hiệu cảnh báo tim mạch. Người trẻ dưới 30 tuổi rất dễ bị chẩn đoán muộn, phần vì chủ quan cho rằng mình không thể mắc bệnh người già, phần vì bác sĩ ở tuyến đầu đôi khi cũng thiếu nghi ngờ. Những triệu chứng như đau ngực, khó thở, mệt, vã mồ hôi thường bị gán cho trào ngược dạ dày, đau cơ, stress hoặc lo âu. Trong khi đó, các bác sĩ tim mạch khuyến cáo không được coi thường đau hoặc tức ngực kéo dài, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, chóng mặt, đau lan lên vai, cánh tay, cổ hoặc hàm. Người dân cần gọi cấp cứu ngay nếu đau ngực dữ dội trên 15 phút không giảm khi nghỉ, kèm khó thở tăng nhanh, mồ hôi lạnh, chóng mặt, ngất hoặc mất ý thức. Điện tâm đồ lần đầu có thể chưa rõ ràng, men tim chưa kịp tăng, nhưng đó không phải lý do để cho bệnh nhân trẻ “về nhà theo dõi” khi biểu hiện rất giống nhồi máu cơ tim.
Thay đổi cách nhìn: coi tim mạch là ưu tiên từ tuổi 20
Nhìn vào chuỗi ca bệnh 22, 32 tuổi bị nhồi máu cơ tim, điều đáng sợ nhất không phải là kỹ thuật can thiệp phức tạp, mà là thái độ coi nhẹ sức khỏe tim mạch ở người trẻ. Nhồi máu cơ tim người trẻ có khả năng hồi phục tốt hơn người già nếu được cấp cứu kịp thời, ít nguy cơ suy tim về sau. Nhưng lợi thế này sẽ mất trắng nếu bệnh nhân đến muộn vì nghĩ “mình còn trẻ, chắc chỉ đau dạ dày”. Những người dưới 45 tuổi đã có bệnh tim mạch, tiểu đường, rối loạn mỡ máu càng không được phép xem tim mạch là chuyện xa vời; họ cần chủ động đi khám định kỳ, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết và bỏ thuốc lá, kể cả các sản phẩm chứa nicotine. Thời điểm để bảo vệ trái tim không phải sau một cơn nhồi máu, mà là ngay từ khi bạn còn thấy mình khỏe. Hy vọng duy nhất để đảo ngược xu hướng trẻ hóa của bệnh tim ở tuổi 20 là thay đổi nhận thức: coi một cơn đau ngực bất thường nguy hiểm cho đến khi tim mạch chứng minh được điều ngược lại.
