Khám sức khỏe toàn dân: bước ngoặt định nghĩa lại sức khỏe
Chiến dịch khám sức khỏe toàn dân là chương trình tổ chức khám, lập hồ sơ và quản lý sức khỏe định kỳ cho toàn bộ người dân, qua đó chuyển hệ thống y tế từ mô hình chữa bệnh bị động sang chăm sóc sức khỏe chủ động, dài hạn, gắn với đời sống hằng ngày thay vì chỉ xử lý khi đã xuất hiện bệnh nặng. TPHCM sau hơn 2 tháng triển khai đã thực hiện hơn 1 triệu lượt khám, cho thấy nhu cầu và năng lực tổ chức sàng lọc sức khỏe cộng đồng hoàn toàn có thể mở rộng ở đô thị đông dân. Đây không phải phong trào nhất thời, mà là phép thử cho việc chúng ta có dám coi sức khỏe là một hệ thống quản lý liên tục chứ không phải vài cuộc khám rời rạc. Ai vẫn xem khám định kỳ là việc “không cần thiết nếu còn khỏe” đang bỏ lỡ cơ hội bảo vệ chính mình và cả cộng đồng.
Hơn 1 triệu lượt khám và thách thức đưa 100% dân số vào hệ thống
Điểm đáng chú ý của chiến dịch khám sức khỏe toàn dân ở TPHCM là tốc độ tăng trưởng rất nhanh: hơn 1 triệu lượt khám chỉ trong hơn 2 tháng triển khai. Tuy vậy, tiến độ giữa các địa phương chênh lệch lớn, có nơi đạt gần 50% dân số đã được khám nhưng cũng có nơi mới dưới 5%. Một câu nói đáng quotable ở đây là: “Mục tiêu cuối cùng vẫn là mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, không để ai bị bỏ lại phía sau”. Điều này cho thấy trọng tâm không nằm ở thành tích, mà ở khả năng kéo những nhóm dân cư khó tiếp cận vào hệ thống quản lý sức khỏe cộng đồng. Mục tiêu hoàn thành 100% khám định kỳ cho người dân trong năm 2026 được thừa nhận là thách thức lớn nhưng vẫn được coi là khả thi nếu tiếp tục có sự vào cuộc đồng bộ của toàn bộ hệ thống chính trị.
Hồ sơ sức khỏe điện tử: từ phòng ngừa bệnh mạn tính đến dự báo xu hướng bệnh tật
Nếu chiến dịch khám sức khỏe toàn dân là phần “mặt tiền” dễ thấy, thì Hồ sơ sức khỏe điện tử chính là hạ tầng sâu phía sau. Hồ sơ này hoạt động như một “nhật ký sức khỏe” chứa thông tin định danh, tiền sử bệnh tật, yếu tố nguy cơ, kết quả khám định kỳ, các lần khám chữa bệnh, chẩn đoán, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, đơn thuốc, tiêm chủng, quản lý thai sản và bệnh mạn tính. Mỗi lần người dân tiếp cận hệ thống y tế là thêm một “dấu chân dữ liệu” giúp bác sĩ nhìn sức khỏe không phải như một sự cố đơn lẻ, mà là một quá trình liên tục. Khi dữ liệu tích lũy qua nhiều năm, thành phố có thể quản lý sức khỏe từng người, đồng thời dự báo xu hướng bệnh tật, chủ động phòng bệnh mạn tính, phân bổ nguồn lực hợp lý và xây dựng chính sách sát thực tế hơn. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2026, hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ được liên thông với hồ sơ bệnh án điện tử, biến quản lý sức khỏe thành một hệ thống thống nhất.
Sức khỏe không chỉ là không bệnh: trách nhiệm cá nhân trong sức khỏe cộng đồng
Chiến dịch khám sức khỏe toàn dân sẽ thất bại nếu người dân vẫn giữ quan niệm cũ rằng “không bệnh là khỏe”. Các phân tích quốc tế nhắc lại rằng sức khỏe không chỉ là vắng mặt bệnh, không phải con số trên cân hay một liệu trình thải độc ngắn hạn, càng không thể tìm thấy trong một viên thuốc; sức khỏe là sức sống, là năng lượng, khả năng phục hồi cảm xúc, sự tỉnh táo và sự hiện diện trong cơ thể. Nó đòi hỏi mỗi người phải chịu trách nhiệm cho lối sống, từ giấc ngủ, làm việc đến những gì đưa vào cơ thể và tâm trí. Trong bối cảnh “thế giới đã quen với kiệt sức, tôn vinh thiếu ngủ và tôn thờ lối sống grind”, hệ thống y tế dù tổ chức khám sức khỏe toàn dân cũng không thể gánh thay thói quen tự làm hại bản thân. Khi mỗi cá nhân thay đổi thói quen, họ không chỉ cải thiện sức khỏe riêng mà còn nâng năng lực chăm lo cho gia đình, công việc và cộng đồng.
Từ chiến dịch đến văn hóa sức khỏe cộng đồng đô thị
Một hệ thống khám sức khỏe toàn dân bài bản ở đô thị không nên dừng lại ở khâu kỹ thuật sàng lọc và quản lý hồ sơ, mà phải trở thành nền cho một văn hóa sức khỏe cộng đồng. Thời gian tới, khám sức khỏe định kỳ cần được biến thành hoạt động thường xuyên thông qua mạng lưới trạm y tế, bác sĩ gia đình, bệnh viện và các đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư. Điều này buộc các thành phố phải thiết kế lại không gian sống, môi trường lao động và các chương trình giáo dục sức khỏe để hỗ trợ chăm sóc sức khỏe chủ động, chứ không chỉ thông báo lịch khám. Năm 2026 được mô tả là năm khởi đầu của một chương trình mang tính chiến lược, nhưng nếu không chuyển hóa thành thói quen hằng ngày, nó sẽ chỉ là cú bùng nổ ngắn hạn. Sức khỏe cộng đồng đô thị vì thế phải được xem như một quá trình dài hơi, bắt đầu từ những lựa chọn có trách nhiệm mỗi ngày.
