Làn sóng học sinh Việt Nam STEM bước ra đấu trường quốc tế
Học sinh Việt Nam STEM là thế hệ trẻ được đào tạo bài bản về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, đồng thời sớm tiếp cận trí tuệ nhân tạo, robotics và các cuộc thi STEM quốc tế, qua đó khẳng định năng lực tư duy, sáng tạo và giải quyết vấn đề trong môi trường cạnh tranh toàn cầu. Điểm đáng nói là các em không còn đóng vai trò “người theo sau” mà đang trở thành đối thủ ngang tầm với bạn bè năm châu. Những thành tích liên tiếp tại Olympic AI quốc tế, VEX Robotics Championship và các giải vô địch quốc gia STEM cho thấy Việt Nam đang hình thành một hệ sinh thái giáo dục khoa học công nghệ sống động, nơi học sinh được trao cơ hội thử sức sớm, và khi có cơ hội, các em biết cách biến nó thành huy chương, giải thưởng và sự tự tin.
Olympic AI quốc tế: Việt Nam bước vào nhóm đầu thế giới
Tại Olympic AI quốc tế được tổ chức ở Astana, Kazakhstan, đội tuyển Việt Nam có 7/8 thí sinh đoạt huy chương, gồm 2 Vàng, 1 Bạc và 4 Đồng. Ở một kỳ thi quy tụ 108 đội tuyển quốc gia và vùng lãnh thổ, với 471 học sinh thi nội dung lập trình AI cá nhân, đây không phải là thành tích may mắn mà là minh chứng cho năng lực cạnh tranh thực sự. Các gương mặt đoạt giải đến từ nhiều trường chuyên về khoa học tự nhiên ở Hà Nội, Đà Nẵng, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh, cho thấy mạng lưới đào tạo học sinh giỏi công nghệ đang lan rộng thay vì tập trung một điểm. Câu chuyện quan trọng hơn huy chương là việc Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức tuyển chọn hai vòng, từ 1.188 học sinh ở 34 tỉnh, thành để chọn ra 8 em xuất sắc. "Với kết quả đạt được, đội tuyển Việt Nam khẳng định năng lực cạnh tranh ở nhóm đầu thế giới trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo" – đó là lời khẳng định đi kèm trách nhiệm: khi đã ở nhóm đầu, Việt Nam không thể tiếp tục dạy và học AI như một môn phụ.
VEX Robotics Championship: Đinh Thiện Lý và văn hóa làm chủ công nghệ
Nếu Olympic AI quốc tế đặt trọng tâm vào thuật toán, thì VEX Robotics Championship lại là bài kiểm tra toàn diện về khả năng kết hợp cơ khí, lập trình và tư duy hệ thống. Xuyên suốt mùa hè, phòng Robotics của Trường THCS và THPT Đinh Thiện Lý luôn sôi nổi với nhịp độ học tập và thiết kế robot chuẩn bị cho mùa giải VEX V5 Robotics Competition 2026 - 2027. Chỉ trong giai đoạn huấn luyện đầu tiên, các em đã trải qua khoảng 80 tiết học chuyên sâu, tự nghiên cứu luật thi đấu, dựng mô hình CAD, chế tạo cơ khí và lập trình robot tích hợp cảm biến thông minh. Kết quả rõ ràng: Team 27908V-LSTS Singularity giành Design Award tại bảng Math, giải thưởng danh giá thứ hai của bảng đấu tại VEX Worlds. Thành tích này cho thấy một xu hướng tích cực: học sinh không chỉ học để thi, mà học để làm chủ công nghệ, hiểu tận gốc quá trình thiết kế – thử nghiệm – cải tiến. Đáng chú ý, nhà trường còn lên kế hoạch tuyển chọn 5 đội tuyển chính thức đại diện tham dự mùa giải VEX V5 Robotics Competition, biến thành công nhất thời thành truyền thống lâu dài.
VSAR và câu chuyện Lạng Sơn: STEM không còn là đặc quyền đô thị
Chung kết Cuộc thi Vô địch Quốc gia STEM, AI và Robotics (VSAR) năm học 2025 - 2026 tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc thu hút gần 3.000 thí sinh thuộc 335 đội thi từ 29 tỉnh, thành phố. Điều đáng nói là học sinh Lạng Sơn – một tỉnh miền núi – lại nổi lên với hàng loạt giải thưởng. Trường Tiểu học và THCS Yên Vượng đoạt 1 giải nhất nội dung "Robot xây tua bin gió" và 1 giải ba tên lửa nước; Trường THCS Vĩnh Trại giành 1 giải ba cùng 2 giải truyền cảm hứng ở hạng mục VEX AIM – thử thách lập trình AI robot; Trường THCS Tam Thanh mang về 1 giải nhì, 2 giải ba và nhiều giải khuyến khích ở các nội dung robot HUNA từ humanoid đến đá bóng và đua xe AI. Những "thành tích học sinh công nghệ" này bác bỏ suy nghĩ rằng STEM là cuộc chơi của vài trường điểm ở thành phố lớn. Khi một tỉnh miền núi có thể đào tạo học sinh lập trình robot AI và sáng tạo mô hình tua bin gió, chúng ta phải thừa nhận rằng hạ tầng và tinh thần STEM đã len sâu vào hệ thống giáo dục phổ thông rộng khắp.
Từ chuỗi huy chương đến chiến lược nhân lực số
Chuỗi thành tích từ Olympic AI quốc tế, VEX Robotics Championship đến VSAR không chỉ khẳng định năng lực học sinh Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ và AI, mà còn cho thấy định hướng chính sách đã bắt đầu phát huy hiệu quả. Việc nhiều cuộc thi gắn trực tiếp với triển khai Nghị quyết 57 và 71 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và giáo dục – đào tạo cho thấy STEM không còn là phong trào ngắn hạn. Khi Bộ Giáo dục và Đào tạo xem kết quả Olympic AI là cơ sở để thúc đẩy đưa trí tuệ nhân tạo trở thành môn thi chính thức trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, đó là bước dịch chuyển rõ rệt: AI từ hoạt động ngoại khóa được nâng lên thành trụ cột của hệ thống thi cử. Tất nhiên, mặt còn lại của huy chương là áp lực duy trì chất lượng và mở rộng cơ hội cho nhiều vùng khó khăn. Nếu Việt Nam muốn "tỏa sáng" lâu dài trên bản đồ STEM quốc tế, chiến lược nhân lực số phải coi các thành tích hiện nay là điểm xuất phát, không phải đích đến.
