Thành tích STEM học sinh: từ hiện tượng cá nhân đến làn sóng quốc gia
Thành tích STEM học sinh là tổng hòa các giải thưởng, dự án và kết quả học tập mà học sinh đạt được trong những lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán và robotics; chúng cho thấy khả năng tư duy hệ thống, giải quyết vấn đề và hội nhập quốc tế của thế hệ trẻ, đồng thời phản ánh chất lượng giáo dục STEM Việt Nam đang chuyển mình theo hướng thực hành và sáng tạo. Trong năm học 2025-2026, hàng loạt cuộc thi robotics quốc tế và sân chơi STEM đã chứng kiến sự hiện diện dày đặc của học sinh Việt Nam, từ VEX Robotics 2026 đến World GreenMech Contest, từ giải vô địch quốc gia STEM, AI và Robotics tới các cuộc thi robot THPT địa phương. Đây không còn là những thành tích đơn lẻ, mà là biểu hiện của một làn sóng mới trong giáo dục STEM Việt Nam: học sinh bước ra thế giới với robot tự thiết kế, sản phẩm khoa học tự nghiên cứu và bản lĩnh tranh tài sòng phẳng với bạn bè quốc tế.
VEX Robotics 2026 và cú huých của Trường Đinh Thiện Lý
Nếu phải chọn một biểu tượng cho tinh thần làm chủ công nghệ của học sinh Việt Nam, đội tuyển VEX Robotics Trường THCS và THPT Đinh Thiện Lý là ứng viên sáng giá. Xuyên suốt mùa hè 2026, phòng Robotics của trường luôn sôi nổi với không khí học tập, CAD, lắp ráp và thử nghiệm robot để chuẩn bị cho mùa giải VEX V5 Robotics Competition 2026-2027. Giai đoạn 1 của chương trình bồi dưỡng diễn ra từ 17/6 đến 25/9 với khoảng 80 tiết học, biến huấn luyện thành một tiến trình rèn tư duy kỹ sư, quản lý dự án, làm việc nhóm và bảo vệ giải pháp bằng tiếng Anh. Điểm nhấn là việc Team 27908V-LSTS Singularity giành Design Award tại bảng Math – giải thưởng danh giá thứ hai của bảng đấu tại VEX Worlds 2026. Đằng sau chiếc cúp là hàng trăm lần thử nghiệm, thất bại và cải tiến, giúp học sinh hình thành bản lĩnh trước áp lực thi đấu quốc tế và chứng minh người Việt có thể thắng bằng kỹ thuật, chiến thuật chứ không chỉ bằng nỗ lực học thuộc.
World GreenMech Contest: 16 đội Việt Nam và 7 giải thưởng giàu ý nghĩa
Trong World GreenMech Contest 2026 diễn ra tại Thái Lan từ ngày 8/8 đến 9/8, 16 đội học sinh Việt Nam đã bước vào sân chơi STEM quốc tế cùng 398 đội đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ. Cuộc thi này không chỉ là một cuộc thi robotics quốc tế mà còn yêu cầu vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học để thiết kế, chế tạo mô hình, robot và giải quyết nhiệm vụ thực tiễn. Mặc dù mới là lần thứ hai tham dự, đoàn Việt Nam giành 2 giải Ba và 5 giải thuộc các hạng mục Khuyến khích, Triển vọng, Cống hiến – tổng cộng 7 giải thưởng. Theo Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển Kỹ năng, thành tích này là kết quả của quá trình đầu tư có định hướng, từ nâng cao nhận thức quản lý, bồi dưỡng giáo viên đến tổ chức hoạt động học tập gắn với giáo dục xanh và phát triển bền vững trong nhà trường. Giá trị lớn nhất của World GreenMech Contest lại nằm ở quá trình: học sinh hình thành tư duy hệ thống, khả năng giải quyết vấn đề, tinh thần hợp tác và kiên trì trước thử thách kỹ thuật, đồng thời trải nghiệm bảo tàng khoa học, giao lưu văn hóa để mở rộng tầm nhìn về khoa học trong đời sống.
Từ Lạng Sơn đến Núi Thành: STEM không còn là đặc quyền của trường trọng điểm
Điểm đáng mừng là giáo dục STEM Việt Nam không chỉ nở rộ ở các trường chuyên mà đã lan tới nhiều địa phương. Tại Chung kết Cuộc thi Vô địch Quốc gia STEM, AI và Robotics năm học 2025-2026, học sinh tỉnh Lạng Sơn đoạt hàng loạt giải ở nhiều nội dung khác nhau. Trường Tiểu học và THCS Yên Vượng giành 1 giải Nhất nội dung Robot xây tua bin gió và 1 giải Ba tên lửa nước dành cho học sinh THCS; Trường THCS Vĩnh Trại đoạt 1 giải Ba và 2 giải truyền cảm hứng ở hạng mục VEX AIM; Trường THCS Tam Thanh mang về 1 giải Nhì, 2 giải Ba và 3 giải khuyến khích ở các nội dung robot HUNA Humanoid, đá bóng và đua xe AI. Song song, tại Cuộc thi sáng tạo Robot dành cho học sinh THPT Đà Nẵng (mở rộng) – DERICHS 2026, đội NT-1976 từ Trường THPT Núi Thành xuất sắc đoạt giải Nhất. Việc một trường vùng Núi Thành đánh bại nhiều đội đến từ thành phố lớn cho thấy khi có sân chơi tốt và thầy cô kiên trì gây dựng, học sinh địa phương hoàn toàn có thể đứng trên bục cao nhất trong lĩnh vực robotics, chứ STEM không phải là “đặc quyền” của các trường giàu thiết bị hay trung tâm lớn.
ASC 2026 và triển vọng giáo dục STEM Việt Nam trên bản đồ khoa học trẻ châu Á
Nếu các cuộc thi robotics quốc tế và giải quốc gia cho thấy khả năng thi đấu, thì Trại hè Khoa học châu Á (ASC 2026) tại Hong Kong lại phác họa chiều sâu học thuật của thế hệ trẻ Việt Nam. Sự kiện quy tụ hơn 300 học sinh, sinh viên xuất sắc từ 28 quốc gia và vùng lãnh thổ cùng các nhà khoa học hàng đầu, trong đó có chủ nhân giải Nobel, Fields, Turing. Đoàn Việt Nam gồm 10 học sinh, sinh viên từ các trường đại học và THPT chuyên, tham gia chuỗi bài giảng chuyên sâu, thảo luận trực tiếp với nhà khoa học và hoạt động văn hóa – học thuật đa dạng. Nhiều bài giảng vượt quá trình độ hiện tại nhưng lại khơi dậy khao khát học hỏi và niềm tự hào được đối thoại với những người đang dẫn dắt khoa học thế giới. Việt Nam đã đồng hành với ASC liên tục từ năm 2009, biến sự kiện này thành hành trình ươm mầm tài năng lâu dài và mở ra kỳ vọng một ngày sẽ đăng cai trại hè. Cùng với việc DERICHS phát động chủ đề “Cảng biển thông minh – giao thương toàn cầu” cho năm 2027, những hoạt động này cho thấy giáo dục STEM Việt Nam đã bước sang giai đoạn mới: không chỉ đào tạo học sinh làm chủ công nghệ trong nước, mà còn chuẩn bị cho vai trò đối tác ngang hàng trong cộng đồng khoa học trẻ châu Á.
