Cuộc gọi deepfake là gì và vì sao nguy hiểm đến vậy?
Cuộc gọi deepfake là hình thức lừa đảo tài chính AI trong đó kẻ xấu dùng trí tuệ nhân tạo để giả giọng nói, khuôn mặt hoặc toàn bộ video của người thân, bạn bè hay nhân viên ngân hàng, rồi tạo ra tình huống khẩn cấp nhằm ép nạn nhân chuyển tiền hoặc tiết lộ thông tin nhạy cảm.
Điểm đáng sợ là nạn nhân không còn có thể dựa vào giọng nói hay hình ảnh qua video để nhận diện người gọi. Công nghệ deepfake được dùng để giả mạo hình ảnh và video, đe dọa tính trung thực và độ tin cậy của mọi nội dung mà bạn nhìn thấy trên màn hình. Trong khi đó, công nghệ sao chép giọng nói AI giúp tội phạm tạo ra các cuộc gọi khẩn cấp đầy kịch tính, nghe giống hệt người thân đang gặp nạn.
Và đây không còn là chuyện viễn tưởng. Cơ quan chức năng đã cảnh báo rõ: nội dung tạo bởi AI rất khó nhận ra, còn tội phạm đang kết hợp deepfake với các kịch bản mạo danh cũ để tăng độ thuyết phục. Nếu bạn vẫn tin rằng “nghe giọng là biết ngay”, bạn đang tự đặt mình vào vùng nguy hiểm.
Kịch bản lừa: Mạo danh người thân, tạo hoảng loạn để moi tiền
Trọng tâm của cuộc gọi deepfake không phải là công nghệ, mà là cảm xúc của bạn. Kẻ lừa đảo dựa vào tâm lý hoảng loạn, thương con cháu, sợ scandal, muốn “giải quyết nhanh cho xong” để điều khiển nạn nhân. Một cuộc gọi bất ngờ, ở đầu dây bên kia là giọng nói giống hệt con, cháu, vợ hoặc chồng bạn, thông báo đang bị tai nạn, bị bắt, bị kẹt ở nơi xa, mất điện thoại và cần tiền gấp. Khi bạn chưa kịp hiểu chuyện gì, chúng đã kịp đưa số tài khoản lạ.
Các câu chuyện thường xoay quanh những tình huống khẩn cấp: bị bắt và cần tiền bảo lãnh, gây tai nạn giao thông, bị thương, bị giữ hộ chiếu, bị kẹt ở vùng xa hoặc mất toàn bộ giấy tờ. Mẫu số chung là “không nói chuyện lâu được”, “điện thoại sắp hết pin”, “đang bị công an giữ nên không cho gọi nhiều”. Đây là chiêu tạo áp lực thời gian, khiến bạn không kịp kiểm tra lại thông tin.
Đáng chú ý, các đối tượng nhắm mạnh vào lừa đảo tài chính, tận dụng deepfake để giả video người thân, bạn bè thực hiện các cuộc gọi trực tuyến, rồi yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản chúng chuẩn bị sẵn. Người cao tuổi là nhóm dễ bị tấn công nhất, nhưng theo cảnh báo, kiểu lừa mạo danh này có thể đánh lừa bất kỳ ai, bất kể tuổi tác.
Dấu hiệu nhận biết cuộc gọi deepfake: Giọng quen, chi tiết lạ
Điểm yếu của deepfake nằm ở các chi tiết nhỏ mà kẻ lừa hy vọng bạn sẽ bỏ qua. Công an tỉnh Ninh Bình đã đưa ra danh sách những dấu hiệu quan trọng của cuộc gọi deepfake: thời lượng cuộc gọi thường rất ngắn, liên tục báo “mất sóng”, “tín hiệu yếu”, khuôn mặt thiếu biểu cảm và cử động không tự nhiên, ánh sáng và màu da bất thường, âm thanh không khớp với hình ảnh hoặc chất lượng cuộc gọi kém, chập chờn.
Ở phía giọng nói, công nghệ sao chép giọng khiến bạn khó nhận ra sự khác biệt, nhưng vẫn có những “điểm gợn”: ngữ điệu hơi cứng, câu chữ lặp lại, không đúng thói quen nói năng hàng ngày của người thân. Cơ quan điều tra đã cảnh báo rằng nội dung do AI tạo ra khó phân biệt, giọng nói giả có thể gần như giống hệt giọng thật, nên việc “nghe thấy giọng quen” không còn là bảo chứng an toàn.
Một tín hiệu nữa là sự kết hợp giữa giọng lạ và áp lực cực lớn: yêu cầu không được báo cho ai, phải chuyển tiền ngay, dọa “chỉ còn một giờ để xử lý”, hoặc viện lý do “sẽ giải thích sau”. Nếu bạn thấy cuộc gọi nào hội đủ ba yếu tố: giọng quen, video giống, nhưng thời lượng ngắn và yêu cầu chuyển tiền gấp, hãy coi đó là cảnh báo deepfake video và dừng ngay mọi giao dịch.
Chiến lược phòng chống lừa đảo: Xác minh đa kênh và “mật khẩu gia đình”
Trong kỷ nguyên deepfake, thứ đáng tin nhất không còn là mắt hay tai, mà là quy trình xác minh của chính gia đình bạn. Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân phải bình tĩnh, luôn xác minh thông tin qua kênh khác trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch tài chính nào; đồng thời kiểm tra kỹ chủ tài khoản nhận tiền và tuyệt đối không chuyển tiền theo yêu cầu từ những cuộc gọi chưa được xác thực.
Một biện pháp rất hiệu quả và “rất analog” là đặt một mật khẩu gia đình – một từ hoặc cụm từ mà chỉ thành viên thân thiết mới biết. Khi có cuộc gọi khẩn cấp, bạn hỏi thẳng: “Mật khẩu của nhà mình là gì?”. Nếu người ở đầu dây không trả lời được, hoặc trả lời loanh quanh, khả năng cao đó là cuộc gọi deepfake. Đây là tường lửa đơn giản nhưng có thể cứu cả gia đình khỏi lừa đảo tài chính AI.
Song song, hãy thống nhất quy tắc: nếu nhận cuộc gọi khẩn nghi vấn, có quyền cúp máy rồi gọi lại vào số đã lưu sẵn trong danh bạ, không dùng số người gọi cung cấp. Một tình huống khẩn cấp thật có thể chờ thêm một phút để bạn kiểm tra, còn kẻ lừa thì không chịu nổi một phút đó.
Khi đã lỡ chuyển tiền hoặc lộ thông tin: Đừng im lặng
Nếu bạn đã rơi vào bẫy cuộc gọi deepfake, điều tệ nhất không phải là mắc sai lầm, mà là giấu kín sai lầm đó. Bạn cần hành động ngay lập tức: liên hệ ngân hàng hoặc tổ chức tài chính liên quan để trình bày sự việc, vì tùy phương thức thanh toán và thời điểm báo, vẫn có khả năng dừng hoặc thu hồi giao dịch. Nếu chậm trễ vì xấu hổ, bạn đang tự đóng cửa mọi cơ hội cứu lại tiền.
Trong trường hợp đã cung cấp mật khẩu hoặc thông tin đăng nhập, hãy thay đổi ngay toàn bộ mật khẩu và kích hoạt các lớp bảo mật bổ sung cho tài khoản. Đồng thời, liên hệ cơ quan công an địa phương để trình báo, đặc biệt khi cuộc gọi có yếu tố giả mạo người thân, bạn bè hoặc nhân viên ngân hàng, như cảnh báo từ Công an tỉnh Ninh Bình.
Lời khuyên cuối cùng: hãy nói chuyện trước với cha mẹ, ông bà về deepfake và lừa đảo tài chính AI, thay vì đợi đến lúc cuộc gọi bất thường xuất hiện mới giải thích. Gia đình nào chuẩn bị sẵn mật khẩu, quy tắc xác minh đa kênh và thói quen báo ngay cho cơ quan chức năng, gia đình đó sẽ ít có khả năng trở thành nạn nhân của cuộc gọi deepfake.
