Thị trường điện thoại giá rẻ bị AI đẩy vào đường cùng
Cơn sốt AI trên toàn cầu là hiện tượng khi nhu cầu chip AI và bộ nhớ tăng vọt, buộc các nhà sản xuất linh kiện điện thoại ưu tiên cung cấp cho trung tâm dữ liệu, khiến nguồn cung dành cho smartphone khan hiếm, giá thành đội lên, và thị trường điện thoại giá rẻ dần bị thu hẹp, đẩy người tiêu dùng thu nhập thấp vào thế khó tiếp cận Internet và dịch vụ số cơ bản. Trong năm 2026, giá smartphone đang lưu hành tăng trung bình khoảng 15%, trong khi các mẫu mới đắt hơn khoảng 25% so với năm trước. Đây không phải biến động nhẹ, mà là bước ngoặt báo hiệu thời kỳ "smartphone bị lụi tàn" ở phân khúc giá rẻ. Người dùng không chỉ phải trả nhiều tiền hơn, mà những lựa chọn dưới 150 USD – vốn từng là xương sống của thị trường phổ thông – đang biến mất nhanh chóng.
Chip AI tăng giá kéo chi phí linh kiện điện thoại leo thang
Gốc rễ của cuộc khủng hoảng nằm ở chip nhớ và chip AI tăng giá trên toàn chuỗi cung ứng. Nhu cầu chip nhớ cho các trung tâm dữ liệu AI đang đẩy chi phí linh kiện điện thoại tăng cao, khi các nhà sản xuất chuyển phần lớn nguồn cung sang phục vụ hạ tầng AI thay vì thiết bị tiêu dùng. Cuối năm 2025, ba nhà sản xuất bộ nhớ lớn đã ưu tiên cho trung tâm AI, khiến smartphone phải "xếp hàng" tranh giành linh kiện. Một nguồn tin khác cho thấy nhu cầu bộ nhớ đang vượt xa nguồn cung và tình trạng này có thể kéo dài đến năm 2028. Điều đó buộc các hãng điện thoại lựa chọn: chấp nhận giảm biên lợi nhuận, cắt cấu hình hoặc chuyển chi phí sang người dùng – thực tế các đợt tăng giá gần đây chứng minh phần lớn chọn phương án thứ ba.
Các hãng bỏ rơi phân khúc giá rẻ để chạy theo lợi nhuận cao
Khi linh kiện điện thoại tăng giá, chiến lược tập trung vào điện thoại giá rẻ trở nên kém hấp dẫn. Các hãng Trung Quốc vốn chiếm khoảng 60% lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu, lâu nay dựa vào thiết bị giá phải chăng để mở rộng thị phần. Nay họ cắt mạnh dự án smartphone phân khúc thấp, chuyển nguồn lực sang dòng cao cấp có biên lợi nhuận tốt hơn và ưu tiên tính năng AI. Một báo cáo ước tính khoảng 230 triệu smartphone có giá dưới 200 USD có thể biến mất khỏi thị trường vào cuối thập kỷ. Sự dịch chuyển này không chỉ là điều chỉnh danh mục sản phẩm, mà là quyết định chính trị của thị trường: chấp nhận hy sinh khả năng tiếp cận công nghệ của nhóm yếu thế để bảo vệ lợi nhuận trong kỷ nguyên AI.
Khoảng cách số nới rộng: người thu nhập thấp chịu thiệt kép
Với người thu nhập thấp, vấn đề không chỉ là điện thoại giá rẻ đắt hơn, mà là những lựa chọn rẻ nhất dần biến mất khỏi quầy kệ. Khi một mẫu phổ thông cũng tăng giá đáng kể so với thời điểm ra mắt, nhóm có ngân sách hạn chế bị ảnh hưởng rõ rệt nhất. Nhiều người sẽ phải trì hoãn đổi máy, vay mượn, dùng chung thiết bị, hoặc tiếp tục dùng điện thoại phổ thông đời cũ vốn khó truy cập dịch vụ số hiện đại; nếu máy hỏng hay mất, họ thậm chí mất hoàn toàn kết nối Internet. Một báo cáo cho thấy một smartphone phổ thông có thể tương đương 44% thu nhập hàng tháng của 20% dân số nghèo nhất thế giới, và tại một số khu vực con số này lên tới 76%. Trong bối cảnh đó, việc smartphone bị lụi tàn ở phân khúc giá rẻ chẳng khác nào dựng thêm rào chắn trước cánh cửa bước vào thế giới số.
Tương lai thị trường: sẽ có ai bảo vệ quyền tiếp cận số?
Tình trạng thiếu chip nhớ có thể kéo dài nhiều năm nữa vì các nhà sản xuất tiếp tục ưu tiên hạ tầng AI. Điều này đồng nghĩa giá linh kiện điện thoại khó giảm nhanh, và xu hướng thị trường nghiêng về thiết bị cao cấp có tích hợp AI sẽ càng mạnh. Khi các hãng lần lượt rời bỏ phân khúc giá rẻ, thị trường có nguy cơ tập trung vào vài thương hiệu lớn, giảm cạnh tranh và làm giá càng khó hạ. Các tổ chức ngành đã cảnh báo: trong thế giới ngày càng số hóa, sự phát triển của AI đang tạo ra khoảng cách và bất bình đẳng số lớn hơn nếu người dân không có smartphone và Internet. Câu hỏi không còn là "AI mạnh đến đâu", mà là "ai sẽ đảm bảo điện thoại giá rẻ vẫn tồn tại" để hàng trăm triệu người yếu thế không bị bỏ lại phía sau.
