Chip AI đắt đỏ và cú sốc đầu tiên với thị trường smartphone
Cơn khát chip AI trên toàn cầu là tình trạng nhu cầu chip nhớ phục vụ hạ tầng trí tuệ nhân tạo tăng quá nhanh, khiến nguồn cung cho thiết bị tiêu dùng như smartphone bị thu hẹp, chi phí linh kiện leo thang và buộc các hãng điện thoại phải thay đổi chiến lược sản phẩm theo hướng tập trung vào phân khúc cao cấp hơn, bỏ lại phía sau người dùng phổ thông và nhóm thu nhập thấp. Đây không phải biến động nhỏ về giá, mà là một cú sốc cấu trúc đối với thị trường smartphone. Trong năm 2026, giá smartphone đang lưu hành tăng trung bình khoảng 15%, trong khi sản phẩm mới đắt hơn đến 25% so với năm trước. Khi chip AI giá cả leo thang vì thiếu hụt, việc điện thoại giá rẻ "bốc hơi" khỏi kệ hàng chỉ còn là câu chuyện thời gian, không phải khả năng giả định.
Chi phí linh kiện tăng buộc hãng điện thoại quay lưng với phân khúc giá rẻ
Điểm mấu chốt không phải các hãng "tham hơn", mà là cấu trúc chi phí linh kiện đã thay đổi theo hướng chống lại phân khúc rẻ. Nhu cầu chip nhớ cho các trung tâm dữ liệu AI đẩy chi phí linh kiện tăng cao, trong đó bộ nhớ cho smartphone bị cạnh tranh trực diện với các siêu trung tâm dữ liệu. Cuối năm 2025, ba nhà sản xuất chip nhớ lớn đã chuyển phần lớn nguồn cung sang hạ tầng AI thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng. Khi nguồn cung bị hút về phía AI, giá bộ nhớ tăng và toàn bộ chi phí này được chuyển sang người mua smartphone. Trong bối cảnh đó, theo phân tích của Ivan Lam, các hãng Trung Quốc – vốn chiếm khoảng 60% lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu – cắt mạnh dự án ở phân khúc thấp, ưu tiên thiết bị cao cấp với biên lợi nhuận tốt hơn.
Điện thoại giá rẻ biến mất: người thu nhập thấp lãnh đủ
Hệ quả rõ nhất của việc chip AI giá cả tăng không nằm trên các flagship lấp lánh, mà ở chỗ những mẫu điện thoại giá rẻ đang biến mất khỏi thị trường. Năm 2025, hơn một phần tư smartphone xuất xưởng có giá dưới mức phổ thông, nhưng phân khúc này đang thu hẹp nhanh chóng. Các hãng như Xiaomi, Oppo, Vivo hay Huawei từng xây dựng lợi thế bằng smartphone rẻ nhưng nhiều tính năng, nay buộc phải giảm đầu tư vào sản phẩm dưới mức phổ thông, chuyển sang dòng có biên lợi nhuận cao hơn và ưu tiên AI, thương hiệu, trải nghiệm. Với người thu nhập thấp, vấn đề không chỉ là điện thoại đắt hơn, mà lựa chọn rẻ nhất dần biến mất. Họ phải trì hoãn đổi máy, dùng chung thiết bị, bám lấy điện thoại phổ thông đời cũ, thậm chí mất kết nối Internet nếu máy hỏng hoặc thất lạc. Đây là một dạng gạt ra bên lề số hóa, do chi phí linh kiện chứ không phải do thiếu nhu cầu.
Khoảng cách số rộng thêm khi AI đi trước, người yếu thế bị bỏ lại
Khi thị trường smartphone chuyển trục sang thiết bị cao cấp có AI, những người chưa từng sở hữu điện thoại thông minh bị đẩy xa hơn khỏi Internet. Giá thiết bị tăng làm khả năng tiếp cận mạng di động trở nên khó khăn, kéo theo khoảng cách số ngày càng rộng. Báo cáo tháng 9 của một tổ chức ngành di động cho thấy giá smartphone vẫn là rào cản lớn: một thiết bị phổ thông có thể tương đương 44% thu nhập tháng của nhóm 20% dân số nghèo nhất, và ở châu Phi cận Sahara con số này lên tới 76%. Câu nói "AI ngày càng được ứng dụng để cung cấp những dịch vụ quan trọng, nhưng người dân không thể hưởng lợi nếu không có điện thoại và Internet" đã tóm đúng mâu thuẫn hiện tại. AI đang được gắn vào mọi sản phẩm, nhưng cơ sở hạ tầng tiếp cận – chiếc smartphone – lại trở nên xa tầm tay những người yếu thế.
Giá điện thoại sẽ còn tăng: cần một chiến lược "AI vì số đông"
Điều nguy hiểm là xu hướng này chưa có dấu hiệu dừng lại. Tình trạng thiếu chip nhớ có thể kéo dài vì các nhà sản xuất tiếp tục ưu tiên hạ tầng AI, trong khi các tập đoàn công nghệ siêu quy mô tăng chi tiêu vốn cho các trung tâm dữ liệu. Năm 2026, giá các mẫu smartphone đang lưu hành đã tăng trung bình 15% và sản phẩm mới cao hơn 25%, và khó có lý do để tin con số này sẽ sớm hạ nhiệt. Dự báo gần 800 triệu người sẽ bắt đầu dùng Internet di động đến năm 2030 đang bị đe dọa bởi chính làn sóng AI được kỳ vọng mở ra tương lai đó. Nếu ngành công nghiệp tiếp tục đặt biên lợi nhuận và thiết bị cao cấp lên trước, thị trường phổ thông sẽ bị "xóa sạch". Cần một chiến lược "AI vì số đông": bảo vệ phân khúc điện thoại giá rẻ, chia lại nguồn cung chip và coi kết nối cơ bản là hạ tầng xã hội, không phải sản phẩm xa xỉ.
