Đề xuất đổi cách thi, không phải quyết định cuối cùng
Thi chuyên theo khối là phương thức tuyển sinh vào lớp 10 trường chuyên dựa trên các nhóm lĩnh vực như Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ, thay vì tuyển riêng theo từng môn chuyên. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo quy định mới, trong đó đề xuất thay đổi cách tuyển sinh này; vì vậy, đây chưa phải phương án đã được chốt áp dụng trên toàn quốc.
Nếu được thực hiện, đề xuất có thể làm thay đổi căn bản việc thi lớp 10 chuyên: thí sinh không còn chỉ tập trung vào môn mình chọn mà phải chuẩn bị theo yêu cầu của cả khối. Mục tiêu được nêu là định vị lại trường chuyên, giảm áp lực ôn luyện và thúc đẩy phát triển toàn diện. Đây là hướng đi có lý lẽ, nhưng một thay đổi về mục tiêu giáo dục không tự động giải quyết được câu hỏi cấp thiết hơn với các gia đình: học sinh đang theo lộ trình cũ sẽ có bao nhiêu thời gian để thích nghi?
Lợi thế của nhiều năm ôn một môn có thể biến mất
Với học sinh đã dành nhiều năm theo đuổi một môn chuyên, chuyển sang bài thi theo khối không chỉ là đổi cấu trúc đề mà còn là đổi chiến lược ôn tập. Tuấn Anh và Đức Minh ở TP.HCM bắt đầu ôn chuyên Hóa từ lớp 7, lớp 8; Tuấn Anh học thêm Hóa ít nhất ba giờ mỗi tuần, tăng lên sáu giờ vào dịp hè. Nếu phải thi khối Khoa học tự nhiên, các em có thể cần bổ sung Lý, Sinh và Toán nâng cao, trong khi lợi thế tích lũy ở Hóa bị thu hẹp.
Tình thế ấy không hiếm. Một phụ huynh ở TP.HCM cho biết con đã tập trung ôn Hóa từ lớp 8 và lo không còn đủ thời gian bù kiến thức những môn khác nếu đổi phương thức sát kỳ thi. Ôn thi lớp 10 vốn đã cần phân bổ công sức giữa các môn; khi phạm vi có thể mở rộng vào giai đoạn cuối THCS, học sinh vừa phải học thêm nội dung mới vừa giữ nhịp ôn luyện cũ. Gọi đó là một kỳ thi “toàn diện” không làm biến mất khoảng cách giữa em đã chuẩn bị theo khối từ sớm và em vừa phải chuyển hướng.
Gia đình cần lộ trình rõ ràng, không chỉ một phương án mới
Nỗi lo của phụ huynh không chỉ nằm ở việc con phải học thêm môn nào, mà còn ở tính công bằng khi các em đã đầu tư nhiều năm theo định hướng thi từng môn. Nhiều gia đình bắt đầu chuẩn bị từ lớp 6, còn một số học sinh chuyên Hóa đã theo lộ trình từ lớp 7 hoặc lớp 8. Nếu thay đổi đột ngột, những em đã dồn thời gian vào một sở trường có thể phải chạy đua bổ sung kiến thức trong khi bạn khác có nền tảng phù hợp hơn với bài thi mới.
Bộ nêu mục tiêu giảm áp lực, nhưng nếu áp dụng quá gấp, chính quá trình chuyển đổi có thể tạo thêm áp lực và chi phí học tập cho gia đình. Thăm dò được bài báo dẫn lại ghi nhận 148.646 lượt biểu quyết, trong đó 3% đồng ý và 97% không đồng ý với việc thi theo khối. Con số này không thay thế đánh giá chuyên môn, nhưng cho thấy mức độ bất an của người chịu tác động. Với tuyển sinh trường chuyên, tính ổn định và khả năng dự liệu cũng là điều kiện cần để đổi mới được xem là hợp lý.
Thí sinh cần chờ quyết định, đề thi và thời điểm áp dụng
Dự thảo cho phép Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các trường chuyên lựa chọn áp dụng phương thức mới từ năm học tới hoặc lùi thời điểm thực hiện đến năm 2028. Vì vậy, học sinh và phụ huynh chưa nên xem thi chuyên theo khối là quy định chắc chắn sẽ áp dụng ngay. Cần theo dõi phương án chính thức của địa phương, thời điểm chuyển tiếp, cấu trúc bài thi từng khối, cách tính điểm và việc có đề minh họa hay không.
Những chi tiết đó quyết định học sinh phải điều chỉnh lộ trình đến đâu. Tuấn Anh cũng băn khoăn Toán nâng cao khác Toán chuyên thế nào, còn bài đánh giá năng lực sẽ làm theo hình thức trắc nghiệm hay tự luận. Nếu cơ quan quản lý muốn giảm áp lực, họ cần trả lời sớm các câu hỏi như vậy và công bố hướng dẫn đủ cụ thể để trường học tổ chức ôn tập. Kết luận không nên là bác bỏ mọi thay đổi, mà là không áp dụng thay đổi lớn trước khi người học biết chính xác mình sẽ thi gì và có đủ thời gian chuẩn bị. Đổi mới chỉ thuyết phục khi lộ trình công bằng với cả những em đã bắt đầu ôn từ lớp 6.
