Từ thi từng môn chuyên sang thi theo khối
Thi tuyển lớp 10 chuyên theo khối là phương án tuyển sinh dự kiến xếp thí sinh vào các nhóm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội hoặc Ngoại ngữ, thay vì tuyển riêng theo từng môn chuyên. Ngày 10/11, Bộ GD&ĐT công bố dự thảo quy chế trường THPT chuyên để lấy ý kiến, đề xuất áp dụng cách thi mới. Đây là thay đổi đáng kể: thí sinh sẽ được đánh giá bằng tổ hợp năng lực và kiến thức nền, không chỉ bằng một bài thi chuyên sâu. Theo dự thảo, thí sinh làm ba bài thi; bài nâng cao phù hợp với khối, bài đánh giá năng lực và các môn đại trà theo phương án từng khối. Điểm bài thi nâng cao được tính hệ số 2, các bài còn lại hệ số 1. Dù vậy, đây chưa phải quy định cuối cùng. Học sinh không nên xem phương án mới là căn cứ chắc chắn để đổi toàn bộ kế hoạch ôn thi vào lớp 10.
Bài đánh giá năng lực có thể đổi trọng tâm ôn tập
Điểm đáng chú ý nhất của thi tổ hợp lớp 10 là bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên hoặc khoa học xã hội. Theo dự thảo, bài này hướng tới đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng chương trình THCS, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu của từng môn. Bộ cho rằng cách ra đề đó có thể giảm áp lực ghi nhớ và luyện trước kiến thức riêng của môn chuyên, đồng thời mở cơ hội nhận diện năng lực rộng hơn. Đây là mục tiêu hợp lý: nếu tuyển sinh muốn tìm học sinh có tiềm năng, việc lệ thuộc quá nhiều vào luyện đề chuyên biệt có thể làm hẹp cuộc đua. Nhưng bài thi mới không đồng nghĩa ôn tập nhẹ nhàng hay dễ đoán. Khi nội dung và cấu trúc cụ thể chưa được công bố, học sinh vẫn cần củng cố kiến thức THCS, khả năng đọc đề và lập luận thay vì tự suy diễn dạng bài.
Khối chuyên không xóa cơ hội học sâu theo môn
Dự thảo phân chia tuyển sinh thành ba khối, nhưng điều đó không có nghĩa học sinh phải học chuyên sâu mọi môn trong khối hoặc các lớp chuyên theo môn sẽ biến mất. Phương án nêu việc đăng ký môn học chuyên sâu vào cuối học kỳ I lớp 10; học sinh trúng tuyển cùng khối được xét theo cùng phương thức và điểm chuẩn. Vì vậy, thay đổi có thể tác động mạnh đến cách chuẩn bị trước kỳ thi hơn là xóa bỏ năng khiếu riêng. Học sinh định thi Lý, Hóa hay một môn xã hội cần theo dõi xem địa phương triển khai khối nào, bài thi cụ thể ra sao và lựa chọn chuyên sâu sau khi vào trường được tổ chức thế nào. Trong giai đoạn này, ôn thi vào lớp 10 nên giữ nền tảng các môn cốt lõi và rèn tư duy; dồn sức vào kiến thức chuyên sâu theo một đề án chưa chốt là bước đi rủi ro.
Điều cần chờ trước khi điều chỉnh kế hoạch
Dự thảo cho biết các sở và trường có thể chọn áp dụng từ năm sau hoặc lùi sang năm 2028, nên thời điểm thay đổi không nhất thiết giống nhau ở mọi nơi. Với tuyển sinh trường chuyên thuộc tỉnh, Sở GD&ĐT trình kế hoạch để UBND cấp tỉnh phê duyệt; trường phải công khai kế hoạch chậm nhất 60 ngày trước kỳ thi. Học sinh và phụ huynh nên chờ văn bản chính thức của Bộ, sau đó kiểm tra thông báo của Sở và trường dự định đăng ký: năm áp dụng, khối tuyển sinh, cấu trúc bài thi, hệ số điểm và lịch thi. Kết luận lúc này không phải là bỏ luyện môn chuyên, mà là tránh ôn lệch theo một phương án còn đang lấy ý kiến. Nếu được triển khai đúng mục tiêu, thi theo khối có thể giảm cuộc chạy đua học trước kiến thức sâu; hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào đề thi rõ ràng và hướng dẫn đủ sớm.
