Cây mới trồng chết hàng loạt trong hơn một tháng
Rừng phi lao ven biển là dải cây được trồng dọc bờ biển nhằm chắn gió, giữ cát và bảo vệ khu vực trước nguy cơ xói lở, đồng thời tạo cảnh quan xanh cho cộng đồng địa phương. Ở xã An Phú, Quảng Ngãi, mục tiêu ấy đang bị phủ bóng bởi gần 4.000 cây chết khô chỉ hơn một tháng sau khi xuống giống. Ghi nhận ngày 3.11 cho thấy đoạn đường ven biển thuộc thôn Phổ An dài khoảng 1 km có phần lớn cây không còn sức sống.
Phó chủ tịch UBND xã An Phú Trần Ngọc Xôn xác nhận địa phương tổ chức trồng 4.000 cây phi lao; đến nay khoảng 90% đã chết. Những hàng cây từng được kỳ vọng thành vành đai xanh nay chủ yếu còn thân, cành khô. Quy mô thiệt hại khiến đây không thể chỉ được xem là chuyện cây giống không bén rễ: một nỗ lực trồng cây chắn gió với sự tham gia của cộng đồng đang có nguy cơ không đạt mục tiêu ngay từ đợt đầu.
Mất một hàng cây là mất lớp bảo vệ tự nhiên
Phi lao ven biển có ý nghĩa vượt xa việc làm đẹp cảnh quan. Khi phát triển thành dải cây liên tục, chúng được kỳ vọng chắn gió, hạn chế cát bay và góp phần bảo vệ bờ biển trước sạt lở. Với người dân sống gần khu vực, một hàng cây đủ sức sinh trưởng có thể giúp giảm tác động của gió và cát; cây chết hàng loạt đồng nghĩa lớp đệm xanh ấy chưa hình thành.
Vì thế, nhìn vào số cây được trồng thôi chưa đủ để đánh giá thành công. Hơn 4.000 cây phi lao nằm trong chương trình tài trợ gồm tổng cộng 5.000 cây, cùng 1.000 cây sao đen; hoạt động trồng có sự tham gia của khoảng 500 người thuộc các đơn vị, hội và đoàn thể. Công sức huy động lớn càng làm rõ điều cần ưu tiên: tỷ lệ sống và khả năng tạo thành vành đai xanh, chứ không phải số lượng cây được đưa xuống đất trong một ngày.
Thời tiết là yếu tố được nêu, nhưng chưa đủ để kết luận
Các bài viết ghi nhận thời tiết thất thường là nguyên nhân được nhắc đến trong tình trạng cây chết hàng loạt. Tuy nhiên, diễn biến này cần được xem xét kỹ thay vì quy toàn bộ thiệt hại cho thời tiết. Cây được trồng khoảng một tháng trước, khi mùa mưa bắt đầu; sau đó khu vực còn có những ngày mưa kéo dài. Trong cùng đợt tài trợ, toàn bộ 1.000 cây sao đen được địa phương cho biết vẫn sinh trưởng tốt.
Lãnh đạo xã nhận định ban đầu rằng quy trình trồng có thể chưa phù hợp, khiến cây phải đổi môi trường sống đột ngột; đất và nguồn nước tưới nhiễm phèn cũng được nêu như những khả năng cần kiểm tra, chưa phải kết luận chính thức. Chất lượng cây giống, bộ rễ, cách vận chuyển, thời điểm xuống giống và chăm sóc sau trồng đều có thể ảnh hưởng đến khả năng sống của cây mới. Thời tiết bất lợi có thể là một phần câu trả lời, nhưng không nên trở thành lời giải thích thay cho việc xác định đầy đủ nguyên nhân.
Đợt trồng tiếp theo cần bắt đầu bằng kiểm tra
UBND xã An Phú đã giao Phòng Kinh tế xuống hiện trường kiểm tra, tìm nguyên nhân và đề xuất biện pháp khắc phục. Đây là bước cần thiết trước khi lặp lại một đợt trồng lớn. Địa phương dự kiến trồng thử nghiệm thêm 1.000 cây để đánh giá khả năng thích nghi; chỉ khi cây phát triển tốt mới xem xét trồng trên diện rộng.
Cách làm thận trọng này nên được xem là điều kiện tối thiểu, không phải thủ tục phụ. Cần theo dõi cây sống qua các giai đoạn, kiểm tra đất, nguồn nước, chất lượng cây giống và chế độ chăm sóc sau trồng trước khi mở rộng. Gần 4.000 cây phi lao chết là tổn thất của một mục tiêu phòng hộ còn dang dở; bài học quan trọng nhất là phải đo hiệu quả bằng cây sống và vành đai xanh hình thành được, không phải bằng số cây đã trồng.
