Sức khỏe sinh sản nam giới không “bất tử” chỉ vì còn trẻ
Suy giảm sinh sản nam giới là tình trạng chất lượng hoặc số lượng tinh trùng bị tổn hại, khiến khả năng thụ thai giảm đáng kể dù bên ngoài nam giới có thể trông khỏe mạnh, không mắc bệnh mạn tính rõ ràng, song lối sống thiếu khoa học, thức khuya, lạm dụng rượu bia và thuốc lá âm thầm bào mòn hệ sinh sản mỗi ngày. Trong các cặp vợ chồng hiếm muộn, khoảng 40% nguyên nhân đến từ người chồng, 40% từ người vợ và khoảng 20% chưa xác định được nguyên nhân. Con số này đủ cho thấy nam giới không đứng ngoài cuộc khi nói đến vô sinh. Dù vậy, nhiều đàn ông trẻ vẫn duy trì thói quen "còn khỏe là còn chơi", tin rằng mình tập gym, ăn uống ổn thì khả năng làm cha tự động được bảo toàn. Các bác sĩ khẳng định đó là một suy nghĩ nguy hiểm, khiến không ít người chỉ đối mặt sự thật muộn màng khi cưới nhiều năm vẫn chưa có con.
Thức khuya: kẻ phá hoại hormone sinh sản mà bạn xem nhẹ
Trong mắt nhiều nam giới trẻ, thức đến 1–2 giờ sáng để làm việc, xem phim hay chơi game chỉ là chuyện bình thường, thậm chí được xem như phong cách sống hiện đại. Nhưng với bác sĩ, đó là một thói quen ảnh hưởng tinh trùng trực tiếp. Khi đồng hồ sinh học bị đảo lộn, quá trình sản xuất hormone sinh dục, tái tạo tế bào và sửa chữa tổn thương bị gián đoạn, khiến chất lượng tinh trùng giảm theo thời gian. TS.BS Vương Vũ Việt Hà cảnh báo: “Khi còn trẻ, sức khỏe vẫn tốt nên họ chủ quan nhưng thực chất cơ thể đang bị bào mòn từng ngày, trong đó có khả năng sinh sản”. Vấn đề nằm ở chỗ, suy giảm sinh sản nam giới vì thức khuya diễn ra âm thầm, không đau, không sốt, không triệu chứng rõ rệt. Bạn chỉ nhận ra sự đánh đổi khi đứng trước kết quả tinh dịch đồ đáng báo động trong một buổi khám sức khỏe sinh sản muộn màng.
Rượu bia và thuốc lá: chất kích thích, chất “giết chết” tinh trùng
Tiệc tùng, giao lưu, nhậu nhẹt được nhiều đàn ông coi là “chuyện phải có”, là thước đo mối quan hệ. Nhưng với hệ sinh sản, rượu bia là tác nhân làm giảm khả năng sinh tinh và gây tổn thương DNA tinh trùng. Việc thường xuyên uống rượu bia trong các buổi giao lưu, tiệc tùng là yếu tố bất lợi rõ ràng đối với sức khỏe sinh sản nam giới. Cùng lúc, thuốc lá, thuốc lá điện tử và các chất kích thích khác tiếp tục “đánh hội đồng” lên tinh hoàn, làm suy giảm chất lượng tinh trùng. Đây chính là cụm thói quen ảnh hưởng tinh trùng mạnh nhất nhưng lại được hợp thức hóa dưới nhãn “giải trí”, “xã giao”. Nam giới trẻ vô sinh ngày càng xuất hiện nhiều trong phòng khám không phải vì họ yếu đuối bẩm sinh, mà vì những hành vi lặp lại hàng ngày đã âm thầm phá hủy cơ hội làm cha mà họ tưởng là hiển nhiên.
Sự thật phũ phàng: vẻ ngoài khỏe mạnh không bảo vệ được khả năng làm cha
Một trong những ảo tưởng phổ biến nhất là: “Mình cao to, tập gym đều, xét nghiệm tổng quát bình thường thì sao mà vô sinh được?”. Các bác sĩ lại đang chứng kiến điều ngược lại. Tỷ lệ nam giới trẻ đến khám sức khỏe tiền hôn nhân có xu hướng tăng, và trong đó có không ít người tổng trạng ổn nhưng khả năng sinh sản suy giảm, tinh trùng rất thấp. Theo chuyên gia, những tác động do thức khuya, rượu bia và thuốc lá thường diễn ra âm thầm, không gây triệu chứng rõ rệt nên nhiều người chỉ phát hiện khi kết hôn lâu mà chưa có con. Trường hợp nam giới trẻ vô sinh do bệnh di truyền như hội chứng Klinefelter càng cho thấy ngoại hình khỏe mạnh không phải “lá bùa hộ mệnh” cho chức năng sinh sản. Vấn đề không còn chỉ là chuyện hiếm muộn của “ai đó”, mà là lời cảnh báo trực tiếp cho mọi đàn ông đang nuôi dưỡng những thói quen xấu mỗi ngày.
Đừng đợi hiếm muộn mới khám sức khỏe sinh sản và sàng lọc di truyền
Nhiều người tin rằng chỉ khi nam giới trẻ vô sinh hoặc có bệnh lý rõ ràng mới cần khám sức khỏe sinh sản và sàng lọc di truyền. Bác sĩ khẳng định đây là nhận định sai lầm: ngay cả những cặp đôi khỏe mạnh cũng có thể sinh con mang bệnh di truyền. Vì vậy, các bạn trẻ được khuyến cáo chủ động khám sức khỏe trước kết hôn, thực hiện sàng lọc để biết trước nguy cơ và được tư vấn phương án phù hợp trước khi mang thai. Nếu trước đây một cặp đôi có thể phải chi khoảng 20–30 triệu đồng thì hiện nay nhiều gói xét nghiệm có chi phí dưới 10 triệu đồng. Song không có xét nghiệm nào thay thế được lối sống lành mạnh: ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia, tránh thuốc lá và các chất kích thích, đồng thời đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe sinh sản. Đầu tư cho khả năng làm cha không bắt đầu ở phòng khám, mà bắt đầu từ việc bạn đối xử với cơ thể thế nào mỗi ngày.
