Đừng nhầm sức khỏe cơ bắp với sức khỏe sinh sản
Sức khỏe sinh sản nam giới là khả năng tạo ra tinh trùng đủ số lượng và chất lượng để cùng trứng thụ tinh, dẫn đến thai kỳ khỏe mạnh, và khả năng này có thể bị bào mòn âm thầm bởi chính những thói quen sinh hoạt hàng ngày tưởng như vô hại. Vấn đề đáng lo nhất hiện nay không phải là nam giới yếu ớt, ốm đau, mà là quá nhiều người trẻ cao to, chơi thể thao đều đặn, kiểm tra sức khỏe tổng quát bình thường nhưng lại suy giảm khả năng làm cha mẹ. Họ tin rằng mình khỏe nghĩa là sinh sản cũng ổn, trong khi các thói quen thức khuya, rượu bia và thuốc lá đang lặng lẽ phá hủy chất lượng tinh trùng từng ngày. Đây không phải chuyện của “người lớn tuổi”, mà đang xảy ra ngay với nam giới trẻ tuổi 30 trong độ sung sức nhất của cuộc đời.
Thức khuya: thói quen “vô hại” nhưng bào mòn cơ hội làm cha
Thức đến 1–2 giờ sáng rồi sáng hôm sau vẫn dậy đi làm, đi tập được, nhiều người xem đó là minh chứng cho sức khỏe tốt. Thực tế, đây là ảo giác nguy hiểm. Các chuyên gia nhận định lối sống thiếu khoa học, đặc biệt là thói quen thường xuyên thức đến 1–2h sáng mới ngủ và sinh hoạt không điều độ, đang âm thầm làm suy giảm sức khỏe sinh sản nam giới. Khi còn trẻ, cơ thể bù trừ tốt nên ít ai thấy ngay hậu quả, nhưng “cơ thể đang bị bào mòn từng ngày, trong đó có khả năng sinh sản”. Ngủ ít, đảo lộn nhịp sinh học có thể ảnh hưởng nội tiết, tăng stress oxy hóa, gián tiếp làm giảm chất lượng tinh trùng. Nam giới trẻ tuổi 30 có xu hướng đi khám sức khỏe tiền hôn nhân nhiều hơn, và không ít người trong số họ phát hiện tinh dịch đồ kém dù sức khỏe chung hoàn toàn bình thường.
Rượu bia: chất “kết nối” hội hè nhưng cắt đứt khả năng làm cha
Rượu bia đã trở thành một phần của giao lưu, tiệc tùng, thậm chí được coi là thước đo “bản lĩnh đàn ông”. Nhưng chính thói quen thường xuyên uống rượu bia trong các buổi giao lưu, tiệc tùng lại là yếu tố bất lợi đối với sức khỏe sinh sản nam giới. Uống nhiều, uống kéo dài làm tăng nguy cơ rối loạn nội tiết, giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, khiến khả năng làm cha mẹ bị đe dọa dù bên ngoài vẫn rất khỏe. Đáng sợ ở chỗ những tác động này diễn ra âm thầm, không gây triệu chứng rõ rệt; nhiều người chỉ phát hiện khi đã kết hôn lâu mà chưa có con. Khi đó, họ bước vào các phòng khám hiếm muộn trong tâm thế hoang mang vì không hiểu vì sao “mình chẳng bệnh gì” mà lại khó có con, và mới nhận ra cái giá của những cuộc nhậu triền miên thời tuổi 20–30.
Thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất kích thích: kẻ phá hủy tinh trùng trong im lặng
Nhiều nam giới trẻ tuổi 30 tin rằng chỉ hút vài điếu mỗi ngày hoặc dùng thuốc lá điện tử thì “an toàn hơn”. Thực tế, với nam giới, việc thường xuyên sử dụng thuốc lá, thuốc lá điện tử và các chất kích thích khác đều có thể làm suy giảm chất lượng tinh trùng. Các hình thức giải trí không lành mạnh này không làm bạn ngã quỵ ngay lập tức, nhưng lại gặm nhấm dần khả năng sinh tinh. Trong các cặp vợ chồng hiếm muộn, khoảng 40% nguyên nhân đến từ người chồng, 40% từ người vợ và khoảng 20% chưa xác định được nguyên nhân. Con số đó cho thấy sức khỏe sinh sản nam giới không hề “vô can”. Hút thuốc rồi mới bỏ khi muốn sinh con là suy nghĩ muộn; mỗi năm trì hoãn là thêm một năm để khói thuốc và chất kích thích bào mòn cơ hội làm cha về lâu dài.
Chủ động bảo vệ khả năng làm cha: khám sớm, sàng lọc và thay đổi lối sống
Tin tốt là nam giới trẻ không hoàn toàn bất lực trước những nguy cơ này. Theo các bác sĩ, tỷ lệ nam giới trẻ đến khám sức khỏe tiền hôn nhân đang tăng, nhiều người chưa lập gia đình đã chủ động đi kiểm tra. Họ được khuyến cáo nên sàng lọc trước hôn nhân để biết trước nguy cơ và được tư vấn phương án phù hợp trước khi mang thai. Nếu trước đây một cặp đôi có thể phải chi khoảng 20–30 triệu đồng cho sàng lọc di truyền thì hiện nay nhiều gói xét nghiệm có chi phí dưới 10 triệu đồng. Với những trường hợp buộc phải hỗ trợ sinh sản, tỷ lệ thành công khi chuyển phôi ngày 5 tại một trung tâm lớn đạt khoảng 70–80%, cao hơn mức trung bình thế giới 50–60%. Tuy vậy, kết quả điều trị vẫn phụ thuộc vào tình trạng người bệnh và phác đồ chăm sóc từng trường hợp. Lựa chọn khôn ngoan nhất là giữ lối sống lành mạnh: ngủ đủ, hạn chế rượu bia, tránh thuốc lá và chất kích thích, và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe sinh sản.
