Quy mô ứng phó phải đi cùng khả năng điều hành
Kế hoạch ứng phó thiên tai là phương án tổ chức lực lượng, phương tiện và nguồn lực để bảo vệ người dân, tài sản và hạ tầng trước các nguy cơ được phân theo cấp độ rủi ro. UBND tỉnh Lâm Đồng phê duyệt phương án giai đoạn 2026-2030 ngày 28/10, dự kiến huy động hơn 20.000 người và bố trí 1.227 điểm sơ tán tập trung. Quy mô này đáng chú ý, nhưng hiệu quả sẽ không được quyết định bởi con số trên giấy: điều cốt yếu là chỉ huy thống nhất, thông tin đến đúng nơi và sơ tán trước khi đường sá bị chia cắt. Phương án quy định trách nhiệm phối hợp giữa các cấp theo năm cấp độ rủi ro, nhằm điều động nguồn lực phù hợp với mức độ nguy hiểm. Đây là hướng đi cần thiết ở một tỉnh có địa hình trải từ cao nguyên đến ven biển, nơi thiên tai có thể diễn biến cục bộ nhưng kéo theo nhiều sự cố liên tiếp.
Lực lượng dự kiến gồm 5.138 người thuộc lực lượng xung kích phòng chống thiên tai, 6.572 dân quân tự vệ, 4.982 người thuộc lực lượng quân sự địa phương, 2.687 cán bộ, chiến sĩ công an, 127 bộ đội biên phòng và 1.083 nhân lực y tế, cùng các lực lượng hỗ trợ khác. Cơ cấu này cho thấy ứng phó không chỉ là cứu hộ khi thiên tai xảy ra: y tế, an ninh, sơ tán và hỗ trợ tại chỗ đều cần được tính trước. Dù vậy, số lượng đông chỉ tạo ra năng lực thực tế khi người chỉ huy, phương tiện và nhiệm vụ của từng lực lượng được xác định rõ.
1.227 điểm sơ tán cần gắn với người dân cụ thể
Tỉnh dự kiến di dời 38.394 người khi bão đổ bộ và 33.053 người khi xảy ra lũ, ngập lụt. Những con số này khiến 1.227 điểm sơ tán trở thành mắt xích thiết yếu, chứ không đơn thuần là danh sách địa điểm. Người dân cần biết trước điểm đến, đường đi an toàn và cách nhận hỗ trợ, nhất là người cao tuổi, trẻ em, người sống trong nhà yếu, ven sông suối, sườn dốc, vùng trũng hoặc khu vực hạ du hồ đập. Danh sách hộ và nhân khẩu cần sơ tán sẽ do chính quyền cấp xã cập nhật hằng năm và trước mỗi đợt thiên tai. Việc cập nhật này cần đi vào thực chất: điểm sơ tán phải tiếp cận được, có phương án đón người cần trợ giúp và được thông báo đủ sớm để gia đình không phải tự xoay xở giữa lúc nguy hiểm.
Với bão và áp thấp nhiệt đới ở vùng ven biển, kế hoạch đặt ra các việc như kiểm đếm tàu thuyền, thông báo vùng nguy hiểm, tổ chức neo đậu tránh trú, chằng chống nhà cửa và di dời người tại khu vực ven biển, cửa sông, nhà tạm, nhà yếu. Người dân không được ở lại chòi canh hay lồng bè khi có nguy hiểm. Ở miền núi, khi phát hiện dấu hiệu bất thường như nước suối chuyển đục, tiếng động lạ, vết nứt trên đất hoặc cây nghiêng, chính quyền phải tổ chức sơ tán ngay, không chờ bản tin cảnh báo và phải di dời dân trước khi đường tiếp cận bị chia cắt. Đây là yêu cầu đúng: cảnh báo có giá trị khi dẫn đến hành động kịp thời.
Tính đến thiên tai nối tiếp và rủi ro khác nhau theo vùng
Danh sách nguy cơ của Lâm Đồng không dừng ở bão và mưa lớn. Kế hoạch tính đến lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt, hạn hán và xâm nhập mặn; các kịch bản còn bao gồm lốc, sét, mưa đá, nắng nóng, cháy rừng, sự cố hồ đập và gió mạnh trên biển. Lý do nằm ở đặc điểm địa lý: sông suối ngắn, dốc, dòng chảy nhanh, cùng hệ thống hồ chứa thủy lợi và thủy điện lớn. Bão có thể kéo theo mưa, xả lũ, lũ hạ du và sạt lở; hạn hán có thể dẫn đến thiếu nước, xâm nhập mặn và cháy rừng. Vì vậy, kế hoạch phòng chống cần nhìn thiên tai như chuỗi nguy cơ liên hoàn, thay vì xử lý từng sự kiện riêng rẽ.
Rủi ro cũng phân hóa rõ theo địa bàn. Ven biển cần ưu tiên bão, biển động và an toàn tàu thuyền; miền núi đối mặt với lũ quét sạt lở chủ yếu trong mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 10; vùng trũng và khu vực hạ du cần theo dõi mực nước, cảnh báo khi hồ chứa xả nước. Phương án chia địa bàn thành các vùng tác nghiệp để chọn cách huy động lực lượng và phương tiện phù hợp. Cách tiếp cận này hợp lý, bởi một kịch bản chung không thể thay thế cảnh báo và hành động sát với đặc điểm từng xã, từng tuyến đường, từng khu dân cư.
Thước đo cuối cùng là mức sẵn sàng tại cơ sở
Phương án phân định chỉ huy theo cấp độ rủi ro và yêu cầu chính quyền cấp xã chủ động bảo vệ, sơ tán người dân khỏi nơi nguy hiểm trong khi chờ lực lượng hỗ trợ. Đây là điểm then chốt: cấp tỉnh có thể điều phối nguồn lực, nhưng quyết định sơ tán tại chỗ thường phải được đưa ra trước khi tình hình xấu đi. Nguyên tắc “bốn tại chỗ” chỉ phát huy tác dụng nếu lực lượng cơ sở biết rõ nhiệm vụ, phương tiện sẵn sàng và người dân tin tưởng, làm theo hướng dẫn. Kế hoạch cũng yêu cầu các sở, ngành và cấp xã hoàn thiện phương án theo địa bàn, rà soát hằng năm thông tin dân cư, công trình trọng điểm, điểm sơ tán, lực lượng, phương tiện và nguồn dự trữ; đồng thời tổ chức tập huấn, diễn tập để nâng năng lực phối hợp.
Lâm Đồng đã đặt ra một quy mô huy động đáng kể và bao quát nhiều loại thiên tai. Nhưng 20.000 người và 1.227 điểm sơ tán chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành quy trình dễ hiểu, cập nhật thường xuyên và kiểm chứng qua diễn tập. Ưu tiên đúng phải là đưa người ở vùng nguy hiểm đến nơi an toàn trước khi đường bị chia cắt, đồng thời bảo đảm lực lượng và phương tiện đến đúng địa bàn theo cấp độ rủi ro. Đó mới là thước đo thực chất của kế hoạch ứng phó thiên tai trong giai đoạn tới.
