Áp thấp nhiệt đới: Mối đe dọa bị xem nhẹ nhưng cực kỳ nguy hiểm
Áp thấp nhiệt đới là hiện tượng thời tiết với hoàn lưu gió mạnh, mưa lớn diện rộng nhưng chưa đủ điều kiện hình thành bão, song vẫn có thể gây gió giật, sóng cao, lũ quét, sạt lở và ngập úng đô thị nếu người dân và chính quyền không chuẩn bị đầy đủ, không tuân thủ các cảnh báo thời tiết miền Bắc và quy trình sơ tán dân cư một cách nghiêm túc. Hiện nay, áp thấp nhiệt đới đang hoạt động trên khu vực đông bắc Biển Đông với gió mạnh 39–49 km/giờ, giật tới cấp 8. Dù không được dự báo mạnh lên thành bão, hệ thống này kết hợp rãnh thấp và đới hội tụ nhiệt đới gây mưa rất lớn ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ đến hết thứ Năm, đi kèm khả năng gió mạnh trên biển, sóng 2–3,5 m, dông, lốc, và lũ quét vùng núi. Trong bối cảnh từ đầu năm lũ quét, sạt lở đã làm 52 người chết và mất tích, phá hủy hàng trăm căn nhà, mọi sự chủ quan đều có thể trả giá bằng tính mạng.
Nguy cơ cụ thể: Gió mạnh trên biển, mưa lớn miền Bắc và miền Trung
Điểm cốt lõi của cảnh báo thời tiết miền Bắc lần này là sự kết hợp nguy hiểm giữa áp thấp nhiệt đới trên biển và đới hội tụ nhiệt đới trên đất liền. Trên Biển Đông, khu vực phía đông bắc và phía nam vùng biển phía bắc dự kiến có gió mạnh cấp 6, giật cấp 8, sóng từ 2–3,5 m, dông và lốc xoáy, gây rủi ro trực tiếp cho tàu thuyền, nhất là tàu du lịch ở vịnh, ven bờ và quanh các đảo. Trên đất liền, mưa lớn 150–300 mm, nơi cao hơn 450 mm được cảnh báo cho miền Bắc và Bắc Trung Bộ, kèm theo nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị. Theo cơ quan dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, khu vực đồng bằng sông Hồng, Thanh Hóa đến Quảng Trị có thể mưa 70–150 mm, những điểm cục bộ vượt 200 mm. Câu chuyện không còn là "mưa to vài ngày" mà là hệ thống thiên tai có sức tàn phá rõ rệt, nhất là với cộng đồng còn sống trong khu vực ven sông, ven suối, taluy dốc, hoặc nhà tạm yếu.
Sơ tán dân cư: Vì sao phải đi sớm, đi theo lệnh và đi đúng nơi
Sơ tán dân cư không phải là khuyến nghị mềm; đó là mệnh lệnh an toàn mưa bão bắt buộc ở vùng có nguy cơ cao. Các chỉ đạo đã yêu cầu chính quyền ưu tiên di chuyển người dân khỏi khu vực dễ bị lũ quét, sạt lở, nhà sát chân hoặc đỉnh taluy, ven sông suối nhỏ và vùng trũng đô thị. Thực tế từ đầu năm, lũ quét và sạt lở đã cướp đi sinh mạng của 52 người, làm hơn 23.200 căn nhà bị hư hại; những con số này là lời cảnh báo rõ ràng rằng "ở lại" trong vùng nguy hiểm là một quyết định sai lầm. Khi nhận thông báo sơ tán, người dân cần: (1) rời đi theo đúng giờ, không nấn ná vì tài sản; (2) mang theo giấy tờ tùy thân, thuốc men thiết yếu, quần áo gọn nhẹ; (3) khóa điện, khí, nước trước khi rời nhà; (4) đến đúng điểm tập kết do phường/xã quy định, không tự di chuyển về những khu vực chưa được bảo đảm an toàn. Lực lượng công an và quân đội đã được giao nhiệm vụ hỗ trợ sơ tán và cứu hộ, nhưng nếu người dân cố bám trụ thì mọi phương án sẽ trở nên khó khăn và rủi ro hơn.
Hướng dẫn an toàn mưa bão cho người dân ven biển và trên biển
Đối với cư dân ven biển và chủ tàu thuyền, áp thấp nhiệt đới lần này là lời nhắc thẳng thắn rằng mọi sai lầm trên biển đều khó có cơ hội sửa chữa. Các địa phương ven biển đã được yêu cầu thông báo cho chủ tàu, thuyền trưởng vùng nguy hiểm để họ chủ động tránh xa hoặc rời khỏi khu vực có gió mạnh, sóng lớn và dông, lốc xoáy. Tàu du lịch hoạt động trong vịnh, vùng ven bờ và quanh đảo cần được quản lý chặt, không xuất bến khi còn cảnh báo nguy hiểm, đồng thời chuẩn bị sẵn phao cứu sinh, bộ đàm, định vị, phương án neo đậu an toàn. Người đi biển phải từ bỏ tâm lý "đi nhanh một chuyến" vì lợi nhuận, bởi lập luận đó không đứng vững trước sóng 3 m và gió giật cấp 8. Trên đất liền, hộ dân vùng cửa sông, đầm phá, vùng hay triều cường cần gia cố nhà cửa, kiểm tra mái tôn, chằng dây, dọn dẹp vật dễ bay; chuẩn bị đèn pin, lương thực khô 1–3 ngày, nước sạch và phương án di chuyển đến nhà kiên cố hoặc các điểm tập trung khi có lệnh.
Chuẩn bị ứng phó mưa lớn, lũ, sạt lở: Việc từng gia đình phải làm ngay
Ngoài câu chuyện sơ tán dân cư, mỗi gia đình ở miền Bắc và miền Trung cần coi an toàn mưa bão là ưu tiên hàng đầu trong vài ngày tới. Người dân vùng trũng, khu đô thị, khu công nghiệp phải chuẩn bị cho khả năng ngập sâu: kê cao đồ điện, di chuyển vật dễ hỏng lên tầng trên, không để xe ô tô, xe máy ở hầm hoặc đường thấp khi mưa lớn kéo dài. Vùng núi cần tuân thủ nghiêm mọi cảnh báo lũ quét, sạt lở, hạn chế tối đa qua suối, qua cầu tạm, không ngủ ở chòi ven suối, không dựng lều dưới chân taluy hoặc mái dốc đã xuất hiện vết nứt. Công trình xây dựng phải được yêu cầu dừng các hoạt động nguy hiểm, gia cố giàn giáo, chắn vật liệu, vì sạt, đổ trong mưa lớn có thể gây thương vong lớn. Dù chưa có hình ảnh bão đổ bộ trực diện, hệ thống áp thấp nhiệt đới lần này là phép thử nghiêm túc cho năng lực tự bảo vệ của từng gia đình: ai chuẩn bị kỹ sẽ giảm thiệt hại, ai phớt lờ cảnh báo sẽ đối mặt nguy hiểm.
