Kế hoạch dài hạn trước thiên tai liên hoàn
Ứng phó thiên tai là việc chuẩn bị trước về lực lượng, chỉ huy, phương tiện và nơi trú an toàn để bảo vệ người dân khi hiểm họa xảy ra. UBND tỉnh Lâm Đồng phê duyệt phương án cho giai đoạn 2026–2030 ngày 28/10, đặt nền tảng tổ chức hành động theo từng cấp độ rủi ro. Đây là bước cần thiết ở một địa bàn trải từ cao nguyên, miền núi đến đồng bằng ven biển, nơi sông suối ngắn và dốc, dòng chảy nhanh, cùng hàng trăm hồ thủy lợi và thủy điện. Rủi ro không dừng ở một hiện tượng đơn lẻ: bão có thể kéo theo mưa lớn, xả lũ, lũ hạ du và sạt lở; hạn hán lại gây thiếu nước, xâm nhập mặn, thậm chí cháy rừng. Vì vậy, giá trị của kế hoạch không nằm ở danh sách hiểm họa dài, mà ở khả năng chuẩn bị cho những tình huống nối tiếp nhau.
Quy mô chuẩn bị phản ánh mức độ nghiêm trọng: năm 2025, thiên tai tại tỉnh làm 17 người chết, 21 người bị thương và 20.121 căn nhà ngập hoặc hư hỏng. Trong bối cảnh đó, kế hoạch phòng chống phải được xem như công việc thường xuyên, không phải tài liệu chỉ mở ra khi bão đến.
Ba vùng tác nghiệp, nhiều kịch bản rủi ro
Phương án chia địa bàn thành ba vùng tác nghiệp: cao nguyên và miền núi; ven biển và bán khô hạn; đặc khu Phú Quý và vùng biển. Cách phân vùng này hợp lý vì cùng một mệnh lệnh sơ tán không thể áp dụng máy móc cho nơi có nguy cơ lũ quét, sạt lở và nơi phải lo tàu thuyền, gió mạnh hay biển động. Kịch bản bao quát bão, mưa lớn, lốc, sét, mưa đá, lũ, ngập lụt, sạt lở đất, nắng nóng, hạn hán và cháy rừng. Trách nhiệm chỉ huy, điều hành và phối hợp được xác định theo năm cấp độ rủi ro, từ cấp 1 đến cấp 5. Đây là hướng đi đúng: phân vùng chỉ có ý nghĩa khi gắn với người ra quyết định, lực lượng thực hiện và phương án cụ thể tại từng địa bàn.
Ở miền núi, nguy cơ lũ quét sạt lở tập trung trong mùa mưa, chủ yếu từ tháng 6 đến tháng 10; việc theo dõi mưa và nhận diện dấu hiệu như nước suối chuyển đục, tiếng động lạ, vết nứt đất hay cây nghiêng có thể giúp cảnh báo sớm. Với khu vực ven biển, chuẩn bị phải tính đến kiểm đếm tàu thuyền, nơi neo đậu và việc sơ tán khỏi nhà yếu, cửa sông, lồng bè. Kịch bản tốt cần trả lời được câu hỏi thiết thực: đường nào còn đi được, ai cần trợ giúp khi di chuyển và nơi tiếp nhận có đủ khả năng bảo đảm an toàn hay không.
Hơn 20.000 người và 1.227 điểm sơ tán
Tỉnh dự kiến huy động hơn 20.000 người, gồm 5.138 người thuộc lực lượng xung kích phòng chống thiên tai, 6.572 dân quân tự vệ, 4.982 người thuộc lực lượng quân sự địa phương, 2.687 cán bộ, chiến sĩ công an, 127 bộ đội biên phòng và 1.083 nhân lực y tế, cùng các lực lượng hỗ trợ khác. Toàn tỉnh cũng xác định 1.227 điểm sơ tán tập trung; dự kiến di dời 38.394 người nếu bão đổ bộ và 33.053 người khi xảy ra lũ, ngập lụt. Những con số này cho thấy kế hoạch có quy mô huy động đáng kể, nhưng năng lực thực tế sẽ phụ thuộc vào việc lực lượng đến đúng nơi, đúng lúc và điểm trú có thể tiếp nhận người dân an toàn.
Sơ tán người dân cần bắt đầu trước khi giao thông bị chia cắt, chứ không chờ đến lúc lực lượng cứu hộ khó tiếp cận. Ở mọi cấp độ rủi ro, Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm chủ động tổ chức bảo vệ và di chuyển người dân khỏi khu vực nguy hiểm trong khi chờ hỗ trợ. Vì thế, danh sách người cần sơ tán, nhu cầu trợ giúp của người hạn chế đi lại và tuyến đường thay thế phải được cập nhật từ trước; đây là những chi tiết quyết định liệu 1.227 điểm sơ tán có thực sự phát huy tác dụng.
Khâu quyết định là thực hành và cập nhật
Lâm Đồng yêu cầu thực hiện phương châm “bốn tại chỗ”, đồng thời giao các sở, ngành và chính quyền cấp xã hoàn thiện phương án phù hợp với nhiệm vụ và đặc điểm địa bàn. Các đơn vị phải rà soát, cập nhật hằng năm thông tin dân cư, công trình trọng điểm, điểm sơ tán, lực lượng, phương tiện và nguồn dự trữ; tỉnh cũng yêu cầu tập huấn, diễn tập tại các địa bàn được lựa chọn. Đây là phần không thể xem nhẹ: một kế hoạch chỉ hữu ích khi người dân biết đi đâu, người chỉ huy biết điều động ai và các lực lượng đã phối hợp trong tình huống sát thực tế.
Đối với người dân, phương án có thể tác động trực tiếp qua cảnh báo, lệnh di chuyển và việc bảo đảm nhu cầu thiết yếu. Khi hạn hán xảy ra, kế hoạch yêu cầu theo dõi lượng mưa, mực nước sông và hồ chứa, rà soát khu vực cuối nguồn, ưu tiên nước sinh hoạt trước rồi đến chăn nuôi, cơ sở y tế, trường học và sản xuất thiết yếu. Kết luận, Lâm Đồng đã đặt ra khung ứng phó có phân vùng, lực lượng và điểm sơ tán cụ thể. Thước đo thành công trong những năm tới sẽ là mức độ chuẩn bị ở cấp xã và khả năng đưa các kịch bản ấy vào hành động trước khi hiểm họa khép lại đường thoát.
