Một kỳ thi cần mục tiêu rõ và quy định ổn định
Kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ đánh giá cuối cấp có liên hệ với quá trình học tập, tuyển sinh đại học và phân luồng học sinh, nên mục tiêu, hiệu quả và cách tổ chức cần được xem xét rõ ràng, nhất quán. Sáng 31/10, tại phiên Quốc hội thảo luận về kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước, đại biểu Trịnh Xuân An, đoàn Đồng Nai, đề nghị đánh giá lại việc tổ chức kỳ thi hiện nay và làm rõ sự cần thiết của kỳ thi trong hệ thống giáo dục. Đây không chỉ là chuyện điều chỉnh đề thi hay thủ tục. Khi quy định kỳ thi thay đổi thiếu lộ trình, học sinh khó chuẩn bị, giáo viên khó ổn định kế hoạch dạy học và phụ huynh khó yên tâm. Vì vậy, rà soát nên bắt đầu từ câu hỏi kỳ thi cần đo lường điều gì, thay vì chỉ tiếp tục sửa từng khâu theo mùa.
Đề xuất này xuất hiện trong bối cảnh đại biểu nêu các bất cập rộng hơn về thi cử, tuyển sinh, dạy thêm, học thêm, sách giáo khoa và sắp xếp trường lớp. Theo ông An, chính sách giáo dục cần tầm nhìn dài hạn, được chuẩn bị bài bản và thực hiện nhất quán. Đó là hướng đi đáng ủng hộ: một kỳ thi có ý nghĩa phải phục vụ mục tiêu học tập và tuyển sinh minh bạch, chứ không khiến cả hệ thống chạy theo những thay đổi sát ngày.
Giảm áp lực mùa thi bằng đánh giá thực chất
Điều đáng chú ý trong đề nghị của ông An là yêu cầu chọn phương án thi bảo đảm thực chất, công bằng, đồng thời giảm áp lực và chi phí cho gia đình, xã hội. Những tiêu chí ấy cần được xem như thước đo của cải cách, không phải lời hứa đi kèm một quy chế mới. Nếu đánh giá kỳ thi chỉ tập trung vào tổ chức thuận tiện hay kiểm soát vi phạm, mà bỏ qua tác động lên việc học, thì áp lực mùa thi vẫn còn nguyên. Ngược lại, làm rõ vai trò của kỳ thi trong tương quan với đánh giá quá trình học tập và tuyển sinh có thể giúp xác định khâu nào thực sự cần thi tập trung, khâu nào có thể được đánh giá theo cách khác.
Quy mô tổ chức cho thấy vì sao mọi điều chỉnh đều cần được cân nhắc kỹ: năm 2026 có hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký, tăng 61.642 so với năm trước; kỳ thi diễn ra tại 2.478 điểm với 54.409 phòng thi và hơn 200.000 cán bộ, giáo viên tham gia. Một thay đổi ảnh hưởng đến hàng triệu người, vì thế không thể chỉ công bố rồi yêu cầu nhà trường tự xoay xở. Cần đánh giá tác động, lắng nghe ý kiến thực chất và thông báo đủ sớm để học sinh có thể tập trung học thay vì đoán xem mùa thi tới sẽ khác ra sao.
Công bố sớm là một phần của công bằng
Sự ổn định không có nghĩa là đóng cửa trước đổi mới; đó là yêu cầu thay đổi có chuẩn bị, minh bạch và đủ thời gian chuyển tiếp. Ông An cảnh báo không để mỗi mùa thi đến, học sinh và phụ huynh lại thấp thỏm chờ quy định mới, trong khi nhà trường, giáo viên bị động điều chỉnh việc dạy và học. Đây là một tiêu chuẩn công bằng thường bị xem nhẹ: thí sinh cần biết luật chơi đủ sớm để chuẩn bị như nhau, còn giáo viên cần có căn cứ ổn định để tổ chức dạy học. Nếu quy định liên tục đến muộn, người có điều kiện tiếp cận thông tin và hỗ trợ tốt hơn dễ chiếm lợi thế.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổng kết kỳ thi năm 2026 và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027 tại hội nghị ngày 29/10. Từ thực tiễn năm 2026, Bộ cho biết sẽ rà soát, sửa đổi, bổ sung quy chế, tập trung phòng ngừa gian lận từ khâu chuẩn bị đến tổ chức, kiểm tra và hậu kiểm. Bước tiếp theo cần gắn việc sửa quy chế với lộ trình công bố rõ ràng và giải thích mục tiêu của từng điều chỉnh. Chỉ khi đó, đổi mới mới giúp học sinh học thực chất, giáo viên yên tâm giảng dạy và gia đình tin tưởng vào nhà trường.
Cải cách phải chấm dứt cảnh chờ đợi
Đề nghị đánh giá lại kỳ thi tốt nghiệp THPT đặt đúng trọng tâm: không nên giữ một cách tổ chức chỉ vì đã quen, cũng không nên thay đổi liên tục mà chưa chứng minh được hiệu quả. Cơ quan quản lý cần làm rõ kỳ thi phục vụ mục tiêu nào, có cần thiết ở quy mô và hình thức hiện tại hay không, và tác động ra sao đến học sinh, tuyển sinh đại học cùng phân luồng. Từ câu trả lời ấy mới có thể chọn phương án vừa thực chất, công bằng, vừa giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội. Kết luận cuối cùng cần đi kèm quy định ổn định qua các mùa thi, công bố đủ sớm và có lộ trình. Học sinh nên được dành tâm sức cho việc học, không phải thấp thỏm chờ luật chơi.
