Từ kính thông minh AI đến kính “chẳng thông minh”: điểm bùng nổ của mâu thuẫn
Hiện tượng kính thông minh AI bị chế nhạo và kính không hề có bất kỳ tính năng thông minh nào bán hết trong thời gian ngắn cho thấy một mâu thuẫn rõ rệt giữa tham vọng công nghệ của các hãng và nhu cầu thực tế của người dùng, khi phần đông khách hàng ưu tiên sự đơn giản, riêng tư và tiện dụng hơn là những chức năng phức tạp họ hiếm khi dùng đến trong đời sống hằng ngày. Ở giữa cuộc đua nhét trí tuệ nhân tạo vào mọi thiết bị, DuckDuckGo lại tung ra một sản phẩm đi ngược xu hướng: kính mặt trời không camera, không micro, không AI, không cả pin, nhiệm vụ duy nhất là che nắng cho mắt. Điều trớ trêu là Normal Sunglasses – vốn là một chiến dịch châm biếm kính thông minh của Meta – lại được người dùng đón nhận nồng nhiệt và nhanh chóng cháy hàng chỉ sau vài ngày mở bán. Sự hấp dẫn đến từ chính những gì chiếc kính không có: không pin, không linh kiện điện tử, không Internet, không camera, không micro, không bất kỳ chức năng trí tuệ nhân tạo nào. Đó là tuyên ngôn rõ ràng: vẫn còn một nhóm người dùng muốn phụ kiện đúng nghĩa là phụ kiện, không phải thiết bị thu thập dữ liệu.
Quảng cáo AI ồn ào, thói quen người dùng lại im lặng
Trong hai năm gần đây, gần như mọi hãng lớn đều biến AI thành khẩu hiệu: Samsung có Galaxy AI, Apple tung Apple Intelligence, Microsoft đặt cược vào Copilot+ PC, các hãng TV, máy giặt, robot hút bụi cũng tranh nhau gắn nhãn AI lên sản phẩm. AI đã trở thành lý do để bán hàng, nhưng không chắc là lý do để người dùng sử dụng thiết bị. Một khảo sát trên hơn 2.000 người dùng iPhone và Samsung Galaxy cho thấy 73% người dùng iPhone và tới 87% người dùng Samsung cho rằng các tính năng AI mang lại "ít hoặc không mang lại giá trị đáng kể". Đây là câu nói nên được các phòng marketing in đậm và treo lên tường. Bởi thực tế là: ngày đầu có máy mới, người ta háo hức thử Circle to Search, Generative Edit, Writing Tools hay AI Summary; vài tuần sau, họ lại quay về Zalo, Facebook, Chrome, Gmail, YouTube như cũ, AI không biến mất nhưng cũng không phải lý do mở máy nhiều hơn. Người dùng không dùng AI ở mức như các hãng kỳ vọng – đó là khoảng trống giữa slide thuyết trình hoành tráng và hành vi chạm tay lên màn hình mỗi ngày.
Sự mâu thuẫn AI: giải quyết vấn đề hay đi tìm vấn đề?
Nghịch lý của ngành công nghệ nằm ở chỗ AI đang được “thổi phồng” như lời giải cho mọi thứ, trong khi không phải lúc nào nó cũng gắn với nhu cầu rõ ràng của số đông. Những tính năng như xóa vật thể trong ảnh, dịch trực tiếp, tóm tắt văn bản hay tìm kiếm bằng hình ảnh thực ra đã hoạt động khá tốt; vấn đề là chúng chưa đủ quan trọng để trở thành thói quen hằng ngày. Camera, pin, màn hình từng là lợi thế vì chạm đúng nhu cầu có sẵn: ai cũng muốn ảnh đẹp, pin lâu. Ngược lại, nhiều tính năng AI hôm nay đang cố tạo lập nhu cầu mới – kiểu “bảo hiểm công nghệ” dùng trong vài tình huống hiếm hoi. Một doanh nhân họp với đối tác quốc tế có thể trân trọng dịch cuộc gọi theo thời gian thực, nhưng phần lớn người dùng Việt Nam gọi cho gia đình, bạn bè, đồng nghiệp bằng tiếng Việt, nên chức năng này nằm im trong máy. Câu hỏi công bằng cần đặt ra: kính thông minh AI, máy giặt AI, TV AI… đang giải quyết vấn đề thực sự, hay đang đi tìm vấn đề để chứng minh mình có ích?
Khi người dùng chọn đơn giản: riêng tư và tiện dụng hơn “thông minh”
Thông điệp của Normal Sunglasses đánh vào nỗi lo âm thầm: không phải ai cũng thoải mái khi mọi phụ kiện quanh mình đều ghi lại và gửi đi dữ liệu cá nhân. DuckDuckGo cho rằng các thiết bị như kính thông minh của Meta đang mở rộng thu thập dữ liệu từ thế giới số sang đời sống vật lý. Trái với xu hướng đó, nhiều người vẫn ưu tiên phụ kiện làm đúng chức năng và không “nghe nhìn” môi trường xung quanh. Nếu nhìn rộng hơn, đây cũng là mong muốn chung với điện thoại, PC, đồ gia dụng: họ muốn chỉnh ảnh nhanh hơn, tìm kiếm dễ hơn, dịch cuộc họp chính xác hơn, hoàn thành công việc sớm hơn – chứ không phải một danh sách tính năng AI khó nhớ. Một phát biểu tiêu biểu là: "AI đang trở thành lý do để bán sản phẩm, nhưng chưa chắc đã là lý do để người dùng sử dụng sản phẩm". Nói cách khác, người tiêu dùng quan tâm trải nghiệm đơn giản, tiện dụng, an tâm – chứ không bị ép phải thành “kỹ sư AI” mỗi lần bật máy lên.
Điều chỉnh chiến lược: AI nên ẩn mình thay vì áp đặt
Sự thờ ơ của người dùng với kính thông minh AI và nhiều tính năng phô diễn trên điện thoại buộc các hãng phải tự điều chỉnh. Sau sự kiện Galaxy Unpacked, lãnh đạo Samsung nói thẳng họ "không muốn làm người dùng bị ngợp bởi AI" và muốn để AI chạy âm thầm, chỉ xuất hiện khi giải quyết tác vụ cụ thể. Thay vì biến AI thành sân khấu chính, hướng mới là để công nghệ hòa vào nền, giống cách chip, cảm biến hay hệ điều hành đã trở thành một phần mặc định của trải nghiệm. Theo chính Samsung, hơn 70% người dùng Galaxy S25 đã dùng các công cụ AI của Samsung và Google, trong đó Google Gemini ghi nhận mức sử dụng tăng gấp ba lần trên dòng Galaxy S mới nhất. Đồng thời hãng đặt mục tiêu đưa Galaxy AI lên 800 triệu thiết bị trong năm 2026, so với 400 triệu hiện tại. Nhưng nếu muốn những con số này có ý nghĩa thật sự, thông điệp truyền thông phải chuyển dịch: trong vài năm tới, người dùng sẽ không mua điện thoại vì “có AI”, mà vì máy đó giúp họ làm việc và giải trí dễ hơn, nhanh hơn, ít phiền hơn. Khi ấy, AI không còn là logo trên hộp, mà là chức năng an toàn, kín đáo, phục vụ đúng lúc – giống một chiếc kính mặt trời bình thường che nắng tốt mà không cần phải “thông minh”.
