Bơi an toàn: kỹ năng sống bắt buộc chứ không phải môn thể thao tùy chọn
“Dạy con bơi an toàn” là việc cha mẹ trang bị cho trẻ không chỉ khả năng bơi mà còn nhận biết nguy cơ, sử dụng áo phao, gọi trợ giúp, sơ cứu cơ bản và hiểu giới hạn an toàn của bản thân khi tiếp xúc với sông, hồ, ao, biển và bể bơi, nhằm giảm tối đa nguy cơ đuối nước trong mọi môi trường nước. Mỗi năm vẫn có khoảng 1.800 trẻ em tử vong do đuối nước, phần lớn ở khu vực nông thôn và miền núi, nơi trẻ tiếp xúc với sông suối, ao hồ thường xuyên nhưng ít cơ hội học bơi bài bản. Khi biết những con số ấy, giữ quan điểm “để lớn rồi học bơi cũng được” là một sự thờ ơ nguy hiểm. Nhiều nghiên cứu cho thấy phần lớn vụ đuối nước có thể hạn chế nếu trẻ được học bơi và trang bị kỹ năng an toàn trong môi trường nước. Vì vậy, với nhóm tuổi 4–12, bơi lội phải được xem là kỹ năng sống nền tảng, ngang hàng với việc dạy con nhìn đường, đội mũ bảo hiểm hay khóa cửa khi ra khỏi nhà.
Những kỹ năng bơi lội trẻ em cần có để tự bảo vệ mình
Nếu chỉ cho con “đu nước” rồi tự bơi theo cảm tính, cha mẹ đang bỏ qua cốt lõi của kỹ năng bơi lội trẻ em: bơi để sống sót chứ không phải bơi để biểu diễn. Các lớp bơi hè cho trẻ được thiết kế bài bản đã chứng minh điều này. Trong chương trình “Hè vui sóng nước – Vững bước tương lai”, mỗi buổi học không đơn thuần là những giờ xuống nước, mà là một bài học kỹ năng sống: tập nổi, tập thở, học động tác bơi ếch trên cạn rồi xuống nước, xen kẽ là những tình huống thực tế về xử trí khi gặp nguy hiểm dưới nước. Trẻ được hướng dẫn nhận biết khu vực tiềm ẩn nguy cơ đuối nước, mặc áo phao đúng cách, kêu gọi sự trợ giúp, sử dụng phương tiện cứu hộ đơn giản, sơ cứu ban đầu khi bạn bị nạn. Kết thúc khóa, 100% học viên có kiến thức cơ bản về phòng chống đuối nước, hơn 80% bơi tối thiểu 25m và khoảng 50% bơi trên 75m – những con số cho thấy nếu được dạy đúng cách, trẻ hoàn toàn có thể đạt mức an toàn thực chất chứ không chỉ “biết bơi sơ sơ”.
Mô hình lớp bơi hè: từ quân đội tới trường học, cha mẹ cần biết để chủ động tham gia
Điểm đáng mừng là những mô hình lớp bơi hè cho trẻ đang dần dịch chuyển từ kiểu tuyên truyền khẩu hiệu sang chương trình thực hành bài bản. Tại Vùng 2 Hải quân, từ ngày 01/7 đến 02/8, tuổi trẻ đơn vị tổ chức chuỗi lớp bồi dưỡng kỹ năng bơi và phòng chống đuối nước cho 72 thiếu nhi 8–15 tuổi là con em cán bộ, chiến sĩ ở Long Sơn, Cát Lái, Nhơn Trạch và Tiến Thành, giúp các em từ rụt rè thành tự tin xuống nước, hiểu rõ giới hạn an toàn của bản thân. Trong môi trường giáo dục, một trường tiểu học ở Đồng Vương đã xây dựng bể bơi ngay trong khuôn viên và mở lớp dạy bơi miễn phí, gắn chương trình dạy bơi an toàn thống nhất với việc rèn luyện thể chất và phòng chống đuối nước bền vững. Những mô hình này cho thấy: khi nhà trường, địa phương, doanh nghiệp và các lực lượng tình nguyện cùng tham gia, trẻ em – kể cả khu vực khó khăn – có thể tiếp cận dạy con bơi an toàn trong điều kiện thuận lợi, gần gũi.
Thực tế vùng nông thôn, miền núi: khoảng cách an toàn cha mẹ phải lấp đầy
Dù các chương trình đã mở rộng, khoảng cách giữa chủ trương và thực tế vẫn hiện hữu rõ nhất ở nông thôn và miền núi. Việc tổ chức dạy bơi trong trường không chỉ cần giáo trình và giáo viên, mà còn cần bể bơi, kinh phí vận hành và điều kiện để học sinh thực hành thường xuyên. Đây lại là nơi trẻ ngày nào cũng đi qua sông, suối, kênh mương, ao hồ, nhưng lại thiếu không gian và thầy dạy bơi an toàn. Nói thẳng: nếu cha mẹ ở vùng này chờ đủ mọi điều kiện mới cho con học bơi, rủi ro đuối nước sẽ ở đó trước khi bể bơi được khánh thành. Cần chủ động tìm các lớp bơi hè cho trẻ do đoàn thanh niên, bộ đội, hội phụ nữ, nhà chùa, nhà thờ… tổ chức; ưu tiên những lớp có nội dung phòng chống đuối nước, sử dụng áo phao, xử trí khi bị chuột rút, lật thuyền. Khi cộng đồng cùng góp sức – từ việc cho mượn địa điểm đến tham gia hỗ trợ trẻ – khoảng cách an toàn ấy sẽ được rút ngắn nhanh hơn rất nhiều.
Chiến lược cha mẹ cần áp dụng: kết hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ của trẻ với nước
Phòng chống đuối nước cho con không dừng ở “cho đi học bơi một khóa là xong”. Đó phải là chiến lược lâu dài kết hợp ba yếu tố: kiến thức, kỹ năng và thái độ. Kiến thức là hiểu các quy tắc an toàn, nhận diện điểm nước nguy hiểm, biết vì sao không được tắm sông hồ một mình. Kỹ năng là khả năng bơi tối thiểu 25m, biết nổi, lật ngửa, sử dụng áo phao, gọi trợ giúp, sơ cứu cơ bản cho bạn bị nạn như những học viên hoàn thành khóa “Hè vui sóng nước – Vững bước tương lai” đã đạt được. Thái độ là sự bình tĩnh và không chủ quan trước nước: trẻ phải tự ý thức “không tự ý xuống sông, hồ khi không có người lớn đi cùng”, như lời chia sẻ của một em nhỏ sau khóa học. Cha mẹ nên chủ động chọn chương trình dạy con bơi an toàn có cả phần lý thuyết và thực hành, nhắc lại kiến thức trước mỗi kỳ nghỉ, và tham gia cùng con khi luyện tập. Kỳ nghỉ hè sẽ chỉ thực sự là mùa của niềm vui nếu cha mẹ biến kỹ năng bơi lội trẻ em thành “chiếc phao cứu sinh” luôn sẵn có, chứ không là hy vọng mong manh vào may mắn.
