Chăm sóc trẻ khuyết tật tại nhà: từ trách nhiệm đến quyền được hỗ trợ
Chăm sóc trẻ khuyết tật tại nhà là quá trình cha mẹ và người chăm sóc chủ động hỗ trợ con trong sinh hoạt, học tập và phục hồi chức năng, dựa trên hiểu biết về dạng khuyết tật, nhu cầu riêng của trẻ và sự kết nối với các dịch vụ chuyên môn, nhằm giúp trẻ phát triển tối đa trong môi trường gia đình an toàn, tôn trọng và bao gồm. Dự án “Gia đình là nhà của con” được phê duyệt với mục tiêu tăng cường năng lực của gia đình trong chăm sóc, hỗ trợ và phục hồi chức năng cho trẻ khuyết tật tại nhà, đồng thời tăng cường sự hỗ trợ của cộng đồng. Điều này cho thấy chăm sóc trẻ khuyết tật không chỉ là trách nhiệm tình cảm của cha mẹ mà còn là quyền được tiếp cận dịch vụ và kiến thức bài bản. Khi gia đình được đào tạo, trẻ có thêm điều kiện được chăm sóc và phát triển trong môi trường gia đình.
Tập huấn kỹ năng chăm sóc và trị liệu tại nhà: cha mẹ phải là người học trước
Một điểm tích cực nhưng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng: khoảng 150–250 gia đình có trẻ khuyết tật tại Hà Nội sẽ được hưởng lợi từ các hoạt động của dự án, trong đó có tập huấn kỹ năng chăm sóc và hỗ trợ trị liệu cho trẻ tại nhà. Cha mẹ không thể chăm sóc hiệu quả nếu thiếu kiến thức, vì vậy việc tham gia các khóa tập huấn, khóa học trực tuyến về chăm sóc trẻ khuyết tật tại gia đình là bước khởi đầu bắt buộc, không phải tùy chọn. Các chuyên gia và đại biểu đã cùng nhau trao đổi về nhu cầu thực tế của từng địa phương, thống nhất kế hoạch và cơ chế phối hợp trong quá trình triển khai dự án. Điều này cho thấy trị liệu tại nhà phải gắn với bối cảnh cụ thể của từng gia đình, từng xã phường, chứ không thể áp dụng một công thức chung cho mọi trẻ.
Ngôn ngữ ký hiệu và thiết bị hỗ trợ: công cụ để trẻ không bị bỏ lại phía sau
Nếu cha mẹ coi giao tiếp là nền tảng của mọi mối quan hệ, thì với trẻ khiếm thính, học ngôn ngữ ký hiệu phải được xem là ưu tiên hàng đầu trong chăm sóc trẻ khuyết tật tại nhà. Các gia đình trong dự án sẽ được học ngôn ngữ ký hiệu và tiếp cận các khóa học trực tuyến về chăm sóc, hỗ trợ trẻ khuyết tật tại gia đình. Đây không phải là “kỹ năng phụ” mà là chìa khóa để trẻ được lắng nghe theo cách phù hợp với khả năng của mình. Bên cạnh đó, với những hộ đặc biệt khó khăn, dự án sẽ tổ chức thăm, hướng dẫn thực hành chăm sóc trẻ tại nhà và hỗ trợ dụng cụ, thiết bị phù hợp với tình trạng khuyết tật của trẻ. Thiết bị hỗ trợ trẻ chỉ phát huy tác dụng khi được lựa chọn đúng với dạng khuyết tật và được cha mẹ biết cách sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày.
Kết nối cộng đồng và chính sách: cha mẹ không thể tự mình làm tất cả
Một gia đình đơn lẻ khó có thể đáp ứng hết nhu cầu chăm sóc trẻ khuyết tật nếu không có mạng lưới hỗ trợ. Dự án đã xây dựng mạng lưới cha mẹ nòng cốt và các câu lạc bộ gia đình trẻ khuyết tật tại cộng đồng, tạo môi trường để cha mẹ chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc trẻ, hỗ trợ lẫn nhau và kết nối với nguồn lực tại địa phương. Dự án “Gia đình là nhà của con” được Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phê duyệt và nằm trong việc thực hiện Kế hoạch số 247 ngày 26/6/2026 của UBND TP Hà Nội về thực thi Công ước về quyền của người khuyết tật được tiếp cận dịch vụ y tế và trên 85% trẻ em được sàng lọc, can thiệp sớm đến năm 2030. Khi chính sách, chuyên gia và cha mẹ cùng phối hợp, chăm sóc trẻ khuyết tật tại nhà không còn là hành trình đơn độc mà trở thành nỗ lực chung của cả cộng đồng.
Kết luận: biến ngôi nhà thành nơi phục hồi và phát triển của trẻ
Thông điệp rõ ràng từ các hoạt động hỗ trợ là: gia đình phải được xem như “trung tâm phục hồi chức năng” đầu tiên của trẻ khuyết tật, và cha mẹ là người trị liệu chính. Khi các gia đình được tập huấn kỹ năng chăm sóc, hỗ trợ trị liệu tại nhà, được học ngôn ngữ ký hiệu, tiếp cận khóa học trực tuyến và thiết bị hỗ trợ phù hợp, ngôi nhà không chỉ là nơi ở mà trở thành không gian trị liệu, học tập và phát triển. Điều quan trọng là cha mẹ cần chủ động tham gia các chương trình này, đồng thời yêu cầu sự phối hợp từ địa phương, mạng lưới cha mẹ và các trung tâm chuyên môn. Chăm sóc trẻ khuyết tật tại nhà không phải là hành động hy sinh thầm lặng, mà là quyền được hỗ trợ và là lựa chọn thông minh để trẻ lớn lên trong tình yêu, sự tôn trọng và cơ hội phát triển công bằng.
