Điểm chăm sóc ban ngày miễn phí là gì và vì sao cần cho người cao tuổi TP.HCM?
Mô hình điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày miễn phí là không gian cộng đồng nơi người cao tuổi được sinh hoạt, giao lưu, rèn luyện thể chất, theo dõi sức khỏe ban đầu và được tư vấn y tế ngay tại địa phương, hoạt động theo nguyên tắc sáng đến – chiều về với mục tiêu giảm phụ thuộc vào con cháu và giảm gánh nặng cho hệ thống viện dưỡng lão. Mấu chốt ở đây không phải là một công trình mới mà là một cách nghĩ mới về chăm sóc người cao tuổi: thay vì để họ ở nhà trong cô đơn hoặc chỉ khi bệnh nặng mới đến bệnh viện, TP.HCM đang đưa chăm sóc người cao tuổi ra giữa đời sống, tại các điểm sinh hoạt cộng đồng gần nơi cư trú. Đây là bước đi mang tính lựa chọn chính sách, không phải phong trào bề nổi.
Thủ Dầu Một và các phường ở TP.HCM: Khi chăm sóc người cao tuổi bắt đầu từ khu phố
Tại phường Thủ Dầu Một, điểm sinh hoạt – chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng được ra mắt đúng Ngày Quốc tế Người cao tuổi 1/10, cho thấy đây là chủ trương được chuẩn bị và gắn với chương trình bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe người cao tuổi của thành phố. Mô hình thí điểm do Hội LHPN TP.HCM phối hợp với Bệnh viện Phục hồi Chức năng – Điều trị Bệnh nghề nghiệp triển khai, nhằm xây dựng không gian sinh hoạt thường xuyên, nâng cao chất lượng cuộc sống người cao tuổi tại cộng đồng.
Điểm sinh hoạt cộng đồng này không chỉ là nơi gặp gỡ, giao lưu; nó còn là nơi người cao tuổi tập dưỡng sinh, đọc sách, chơi cờ, rèn luyện sức khỏe và học cách tự chăm sóc bản thân. Ở đây, các hoạt động chăm sóc, tư vấn sức khỏe và phục hồi chức năng giúp phát hiện sớm vấn đề sức khỏe, phòng ngừa suy giảm chức năng và hạn chế nguy cơ phải phụ thuộc vào người khác trong sinh hoạt. "Dịp ra mắt, 50 phần quà đã được trao cho người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn" – chi tiết nhỏ nhưng cho thấy mô hình này hướng đến nhóm yếu thế chứ không chỉ là câu lạc bộ cho người khá giả.
Mô hình sáng đi – chiều về: Theo dõi sức khỏe miễn phí và chăm sóc tinh thần ngay trong phường
Tại các phường như Tân Hưng, mô hình “Điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày” vận hành theo hình thức sáng đi, chiều về, tạo một nhịp sinh hoạt mới cho người cao tuổi TP.HCM. Đây không chỉ là điểm đến giải trí mà là một hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi: người lớn tuổi được tham gia câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, sinh hoạt chuyên đề, đồng thời được theo dõi sức khỏe miễn phí ngay tại trạm y tế phường. Trạm y tế lập sổ theo dõi sức khỏe, kiểm tra huyết áp, cân đo định kỳ và tư vấn cho từng người; những trường hợp có dấu hiệu bệnh lý sẽ được hướng dẫn chuyển tuyến kịp thời.
Điểm đáng giá của mô hình là coi người cao tuổi như chủ thể chứ không phải đối tượng thụ động. Người cao tuổi được khuyến khích phát huy trí tuệ, kinh nghiệm, tham gia các hoạt động tập thể, qua đó tăng kết nối và giảm cô đơn. Bà Phùng Thị Lựu ở phường Tân Hưng chia sẻ đây là điểm tựa ban ngày khi con cái vắng nhà, đặc biệt quan trọng với người không có con cháu hoặc kinh tế khó khăn. Địa phương dự kiến xây dựng lịch hoạt động đều đặn hằng tuần, từ chăm sóc sức khỏe, rèn luyện thể chất, kiểm tra bệnh nền đến tổ chức thêm hoạt động văn hóa, nghệ thuật cho người cao tuổi. Điều này cho thấy ý định đi đường dài, chứ không dừng ở một lễ khai trương mang tính phong trào.
Cần Giờ: Khi theo dõi sức khỏe miễn phí gắn với giáo dục sức khỏe liên thế hệ
Tại Cần Giờ, mô hình “Điểm chăm sóc sức khỏe miễn phí đối với người cao tuổi” mang lại một lựa chọn mới cho các gia đình phải cân bằng giữa công việc và chăm sóc ông bà. Nhiều gia đình từng ngại đưa người cao tuổi đi khám vì khoảng cách, di chuyển và thời gian của người chăm sóc; giờ đây, dịch vụ khám gần nhà, miễn phí và chăm sóc thường xuyên giúp họ thuận tiện hơn trong việc theo dõi sức khỏe. Mô hình được duy trì định kỳ từ ngày 1 đến ngày 7 hằng tháng, với các hoạt động khám, tư vấn và cấp thuốc miễn phí cho người cao tuổi.
Nhưng Cần Giờ không dừng ở khám chữa bệnh. Hoạt động khám, tư vấn và giáo dục sức khỏe được đưa đến gần người dân, giúp mỗi gia đình chủ động hơn trong chăm sóc người cao tuổi, thay vì chỉ tìm đến cơ sở y tế khi sức khỏe đã phát sinh vấn đề. Đồng thời, mô hình "Vườn thuốc nam Đại đoàn kết" tại Trường Tiểu học Cần Thạnh giúp học sinh nhận biết cây thuốc quen thuộc, hiểu giá trị dược liệu và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Đây là điểm mới: chăm sóc người cao tuổi được gắn với giáo dục phòng bệnh từ sớm, hình thành thói quen theo dõi sức khỏe và kiến thức chăm sóc sức khỏe bền vững cho thế hệ trẻ.
Từ gia đình và viện dưỡng lão đến mạng lưới điểm sinh hoạt cộng đồng
TP.HCM đang già hóa dân số nhanh; nếu tiếp tục chỉ dựa vào chăm sóc tại nhà và viện dưỡng lão, cả gia đình lẫn hệ thống y tế sẽ cùng quá tải. Các mô hình điểm sinh hoạt cộng đồng, điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày miễn phí xuất hiện tại Thủ Dầu Một, Tân Hưng, Cần Giờ và nhiều địa bàn khác không phải là “dịch vụ thêm thắt” mà là cấu phần mới của hệ thống an sinh. Việc nâng cao năng lực y tế cơ sở, đưa chăm sóc sức khỏe đến gần người dân được thành phố xác định rõ trong các chương trình hiện nay.
Theo định hướng này, địa phương sẽ duy trì hoạt động thường xuyên để các điểm chăm sóc trở thành địa chỉ quen thuộc của người cao tuổi trên địa bàn. Về lâu dài, những mô hình phù hợp với đặc điểm địa phương có thể góp phần hình thành thói quen theo dõi sức khỏe thường xuyên, nâng cao kiến thức phòng bệnh và tăng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay tại cộng đồng. Quan điểm cần khẳng định là: chăm sóc người cao tuổi không chỉ là việc của gia đình, cũng không nên dồn hết cho viện dưỡng lão; đó là trách nhiệm chung của cộng đồng, được cụ thể hóa bằng mạng lưới điểm sinh hoạt cộng đồng gắn kết, gần gũi và miễn phí cho người cao tuổi TP.HCM.
