ATT là gì và vì sao Apple phải thay đổi tại EU?
App Tracking Transparency (ATT) là khuôn khổ cho phép người dùng quyết định có cho ứng dụng theo dõi hoạt động của mình qua nhiều app và dịch vụ khác nhau để phục vụ quảng cáo cá nhân hóa hay không, thông qua một cửa sổ xin quyền do Apple kiểm soát, vốn đã gây tranh cãi mạnh mẽ trong giới quảng cáo và cơ quan quản lý cạnh tranh. ATT được Apple đưa vào iOS từ tháng 4/2021, yêu cầu mọi nhà phát triển muốn theo dõi chéo ứng dụng phải xin thêm một lớp đồng ý riêng của người dùng. Sau hơn bốn năm tranh cãi, Cơ quan Cạnh tranh Đức (Bundeskartellamt) tuyên bố kết thúc điều tra và buộc Apple chấp nhận tám điều chỉnh đối với ATT cho thị trường EU, sau cuộc điều tra được khởi động từ tháng 6/2022. Toàn bộ cam kết mới sẽ có hiệu lực trong bảy năm và được một bên giám sát độc lập theo dõi.
Vấn đề cốt lõi: ATT bảo vệ quyền riêng tư hay củng cố sức mạnh độc quyền?
Về mặt lý thuyết, ATT là một bước tiến lớn cho bảo vệ quyền riêng tư: mọi ứng dụng muốn theo dõi hoạt động người dùng giữa các app và dịch vụ của nhiều công ty buộc phải xin thêm một lớp chấp thuận rõ ràng. Nhưng cách Apple áp dụng lại tạo ra thế bất cân xứng. Các dịch vụ của chính Apple không bị ràng buộc bởi định nghĩa “tracking” tương tự, cho phép hãng nối dữ liệu từ App Store, Apple ID và thiết bị trong hệ sinh thái để phục vụ quảng cáo cá nhân hóa mà không phải hiển thị giống cửa sổ xin quyền của bên thứ ba. Cơ quan cạnh tranh Đức chỉ ra rằng thiết kế cửa sổ ATT của app bên thứ ba mang tính “dọa nạt” hơn, với biểu tượng cảnh báo, từ ngữ nặng nề và bố cục nút dễ khiến người dùng từ chối. Trong khi đó, cửa sổ cho quảng cáo của Apple lại mềm mại và có xu hướng dẫn tới đồng ý. Nói thẳng, ATT trở thành một công cụ làm suy yếu mô hình quảng cáo của đối thủ, hơn là một chính sách ứng dụng di động trung lập.
Tám điều chỉnh ATT: bớt “hù dọa”, thêm minh bạch cho người dùng
Trước áp lực điều tra, Apple đồng ý tám thay đổi đối với ATT để làm cho quy định EU Apple “công bằng hơn” với nhà phát triển bên thứ ba. Về mặt giao diện, yếu tố đồ họa trên thông báo đổi từ màu cam sang xanh lam; thông báo mở rộng thành dạng toàn màn hình; và quan trọng hơn, từ “theo dõi/track” bị loại bỏ khỏi cả cửa sổ ATT lẫn cảnh báo quảng cáo cá nhân hóa. Các nút chọn cũng được đổi từ “Cho phép” – “Yêu cầu ứng dụng không theo dõi” sang cặp “Cho phép” – “Từ chối” trung lập, được sắp trong cùng một thứ tự giữa app Apple và bên thứ ba. Về nội dung, nhà phát triển được phép dùng chữ in đậm, in nghiêng, danh sách gạch đầu dòng để giải thích, và có thể dẫn người dùng tới trang giải thích chi tiết hơn về GDPR ngay từ cửa sổ ATT, thay vì chỉ trước đó như trước đây.
Quyền kiểm soát mới cho người dùng và nhà phát triển trong hệ sinh thái iOS
Một thay đổi quan trọng với chính sách ứng dụng di động của Apple tại EU là cách phối hợp giữa ATT và các yêu cầu đồng ý theo luật bảo vệ dữ liệu. Nhà phát triển giờ có nhiều tự do hơn để kết hợp cửa sổ ATT với màn hình xin phép theo quy định bảo vệ dữ liệu, cho phép hai lớp này tham chiếu lẫn nhau, giảm số lần bật lên liên tiếp mà người dùng phải đối mặt. Nếu trước đây người dùng có thể bị “bắn” tới bốn hộp thoại liên tiếp với app bên thứ ba, thì nay mục tiêu là rút gọn quá trình mà vẫn giữ được tính minh bạch. Đồng thời, nếu người dùng từ chối, ứng dụng có quyền hỏi lại sau mười hai tháng, tức là sau khoảng một năm, bất kể lần đầu họ chọn “có” hay “không”. Điều quan trọng là lớp bảo vệ theo dõi không hề bị gỡ bỏ: người dùng vẫn có thể chặn hoàn toàn việc dùng dữ liệu của mình giữa các công ty quảng cáo.
Tác động rộng hơn: tiền lệ cho Big Tech và quyền riêng tư người dùng
Vụ việc này gửi một thông điệp rõ ràng: cơ quan cạnh tranh không chấp nhận việc Big Tech dùng chiêu bài bảo vệ quyền riêng tư để củng cố vị thế thị trường. Apple có bốn tháng kể từ khi nhận quyết định để triển khai các thay đổi tại gần như toàn bộ nước thành viên EU, với các cam kết bị ràng buộc trong bảy năm và được giám sát độc lập. Trước đó, tranh chấp quanh hệ thống theo dõi của Apple ở châu Âu từng khiến công ty bị phạt nặng tại nhiều nước, cho thấy áp lực chính trị và pháp lý đang tăng lên. Về phía người dùng iPhone, lợi ích là rõ: họ vẫn giữ quyền chọn giữa quảng cáo cá nhân hóa và không cá nhân hóa, nhưng quyết định nay dựa trên các thông báo được mô tả là phản ánh bản chất vấn đề “chính xác và khách quan hơn nhiều”. Về phía nhà phát triển, sân chơi quảng cáo trên iOS chưa cân bằng hoàn toàn, nhưng ít nhất ATT tại châu Âu đã bớt thiên lệch rõ rệt về phía Apple.
