AI khiến RAM và bộ nhớ trở thành linh kiện “ngôi sao” về chi phí
Việc giá RAM smartphone tăng và bộ nhớ trong leo thang do nhu cầu AI đang đảo ngược cấu trúc chi phí truyền thống của điện thoại, biến các linh kiện vốn ít được chú ý như DRAM và NAND thành yếu tố quyết định giá bán, cấu hình và chiến lược sản phẩm của nhà sản xuất, đồng thời buộc người dùng phải soi kỹ từng GB bộ nhớ trước khi chọn mua máy mới.
Một năm trở lại đây, chi phí bộ nhớ đã tăng ở mức mà giới công nghệ gọi thẳng là “cơn sốt”. Với một tổ hợp phổ biến 12 GB RAM và 256 GB bộ nhớ, mức chi phí bị rò rỉ cho thấy đã tăng khoảng 340% so với năm trước đó, vượt cả giá mua của chip xử lý flagship thế hệ mới. Đây là một nghịch lý: linh kiện từng chỉ chiếm phần nhỏ trong tổng chi phí linh kiện giờ trở thành đầu tàu kéo giá điện thoại lên, trong khi người dùng lại kỳ vọng điện thoại ngày càng rẻ và mạnh hơn. Theo dữ liệu thị trường, tỷ trọng chi phí bộ nhớ trong tổng chi phí linh kiện của smartphone đã nhảy từ khoảng 10–15% lên tới 30–40% với cấu hình 8 GB RAM và 256 GB bộ nhớ.
Vì sao RAM, NAND và HBM bỗng đắt đỏ: AI tranh giành từng wafer
Điểm mấu chốt không phải ở các hãng smartphone, mà ở việc trí tuệ nhân tạo đang cạnh tranh trực tiếp với thiết bị tiêu dùng về bộ nhớ trên cùng dây chuyền sản xuất. Các trung tâm dữ liệu AI cần vô số DRAM và đặc biệt là HBM (High Bandwidth Memory) để xử lý mô hình lớn, khiến năng lực sản xuất vốn có hạn càng bị kéo lệch về phía máy chủ và GPU thay vì điện thoại.
HBM phức tạp và đắt hơn DRAM thông thường nhưng lại mang lợi nhuận cao hơn, nên các nhà sản xuất chip nhớ có động lực mạnh để ưu tiên dòng sản phẩm này. Micron ước tính để sản xuất cùng một lượng HBM cần khoảng gấp ba số wafer so với DRAM thông thường. Khi những cái tên như Nvidia, AMD, Meta hay Microsoft sẵn sàng ký hợp đồng dài hạn với mức giá cao để bảo đảm nguồn cung, phần công suất còn lại dành cho DRAM và NAND trên smartphone bị co hẹp. Trước khi ChatGPT bùng nổ, tình trạng thiếu bộ nhớ đã manh nha, nhưng làn sóng AI biến nó thành áp lực nghiêm trọng hơn nhiều, trong bối cảnh ngành chip nhớ vốn tập trung cao độ vào vài nhà sản xuất lớn và có nhiều năm đầu tư theo kiểu thận trọng.
Ở chiều ngược lại, chính smartphone cũng đang cần thêm RAM để chạy các mô hình AI nhỏ ngay trên thiết bị: từ trợ lý thông minh đến tính năng tìm kiếm, chỉnh sửa ảnh và nâng cao năng suất. Khi phần mềm AI phức tạp hơn, mỗi chiếc điện thoại hiện đại lại đòi hỏi nhiều bộ nhớ hơn, càng góp phần đẩy chi phí bộ nhớ AI lên cao.
Nghịch lý: flagship hưởng lợi từ AI, điện thoại giá rẻ bị dồn vào góc
Trong vài năm qua, một chiếc điện thoại tầm phổ thông từng là vùng đất màu mỡ của cuộc đua cấu hình: chỉ cần chờ một thời gian, những công nghệ từng thuộc nhóm cao cấp như màn hình tần số quét cao, camera nhiều megapixel, pin lớn hay bộ nhớ 256 GB đều dần chảy xuống phân khúc rẻ hơn. Cơn sốt chi phí bộ nhớ AI đang phá vỡ quy luật đó. Khi giá DRAM và NAND tăng mạnh, các hãng buộc phải tính lại từng GB RAM, từng GB lưu trữ trên sản phẩm.
Với smartphone cao cấp giá cao, khoản chi phí tăng thêm có thể được hấp thụ bằng biên lợi nhuận hoặc chuyển vào giá bán mà người mua vẫn chấp nhận để đổi lấy trải nghiệm AI mạnh mẽ. Ngược lại, với một chiếc smartphone tầm phổ thông, câu chuyện trở nên khó khăn: giá bán khó tăng nhiều vì người dùng nhạy cảm với từng bước nhảy, trong khi chi phí RAM và bộ nhớ lại phình ra nhanh hơn cả chip xử lý. Điều này khiến smartphone giá rẻ có thể trở thành nạn nhân đầu tiên của cuộc đua AI. Các phân tích thị trường cảnh báo rằng những thương hiệu tập trung vào phân khúc trung và thấp đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng về khả năng tồn tại, khi chi phí bộ nhớ tăng quá mạnh so với biên lợi nhuận vốn đã mỏng.
Thậm chí, định nghĩa về "giá rẻ" có thể bị kéo lên: một chiếc điện thoại từng được xem là phổ thông với mức giá thấp có nguy cơ dần dịch chuyển lên mức cao hơn. Nếu xu hướng này tiếp diễn, thị trường smartphone sẽ chứng kiến nghịch lý: các hãng vẫn bán được điện thoại với giá trị thị trường cao hơn, nhưng số người mua được một chiếc máy mới với mức giá thật thấp lại giảm. Nói cách khác, smartphone cao cấp sống khỏe nhờ AI, còn điện thoại giá rẻ biến mất dần khỏi kệ hàng.
Nguồn cung bộ nhớ chưa thể bình thường hóa trước 2028 – người mua nên làm gì?
Tin xấu là cuộc khủng hoảng chi phí bộ nhớ không phải chuyện một hai mùa sản phẩm. Các phân tích cho thấy nguồn cung bộ nhớ khó cải thiện đáng kể trước năm 2028, ngay cả trong kịch bản thuận lợi. Counterpoint dự báo công suất sản xuất chỉ có thể bắt kịp nhu cầu vào cuối 2027 hoặc đầu 2028, trong khi IDC cho rằng tình trạng thiếu hụt sẽ kéo dài hết 2027 và sang đầu 2028. Cả hai tổ chức đều đồng ý rằng mức tăng giá bộ nhớ có thể chậm lại sau giai đoạn bốc đầu, nhưng không đồng nghĩa giá quay về mặt bằng cũ; thị trường sẽ hình thành một “mức bình thường mới”, nơi chi phí vẫn cao hơn đáng kể so với trước.
Micron thậm chí dự kiến phải đến cuối 2028 mới hoàn thiện các hệ thống thiết yếu cho năng lực sản xuất mới, đưa thiết bị vào hoạt động trong năm 2029 và chỉ đạt sản lượng đáng kể từ năm 2030. Điều đó có nghĩa: trong nhiều năm tới, người dùng phổ thông sẽ tiếp tục thấy giá thiết bị tăng, cấu hình bộ nhớ bị điều chỉnh, và các hãng có xu hướng tập trung vào sản phẩm cao cấp – nơi biên lợi nhuận đủ lớn để bù chi phí linh kiện. Nếu chi phí phần cứng tiếp tục tăng, xu hướng điện thoại giá rẻ biến mất sẽ được đẩy nhanh.
Chiến lược mua máy mới: hãy ưu tiên bộ nhớ, không chỉ nhìn giá
Tác động lớn nhất của cơn sốt bộ nhớ đến người dùng không nằm ở một dòng chữ "giá RAM smartphone tăng" trên hóa đơn, mà nằm trong bảng cấu hình: cùng khoản tiền, bạn có thể chỉ còn mua được dung lượng thấp hơn. Nếu năm sau, với ngân sách tương tự, bạn chỉ mua được phiên bản 6 GB RAM hoặc 128 GB bộ nhớ thay vì 8 GB và 256 GB như trước, thực chất bạn đang trả nhiều tiền hơn cho cấu hình yếu hơn. Đây là lý do người mua cần cân nhắc bộ nhớ khi chọn giữa các dòng máy khác nhau, thay vì chỉ nhìn vào mức giá cuối cùng.
Hãy hình dung một người dùng bước vào cửa hàng với ngân sách phổ thông để mua máy mới cho cha mẹ. Người bán có hai hướng: hoặc tư vấn một mẫu vẫn nằm trong phân khúc giá thấp nhưng bị cắt RAM và bộ nhớ, hoặc khuyên khách bỏ thêm một khoản đáng kể để lên phân khúc cao hơn, có bộ nhớ lớn hơn và vòng đời sử dụng dài hơn. Trong bối cảnh chi phí bộ nhớ AI tăng và nguồn cung chưa thể hạ nhiệt trước 2028, lựa chọn hợp lý là xem bộ nhớ như tiêu chí sống còn: nếu có thể, ưu tiên cấu hình RAM và dung lượng lưu trữ đủ thoải mái trong nhiều năm, kể cả phải hy sinh một vài tiện ích khác. Bằng cách đó, người dùng tự bảo vệ mình trước làn sóng điện thoại giá rẻ biến mất và giữ thiết bị bền hơn trong kỷ nguyên AI.
